అగ్నిపురాణమ్

అగ్నిరువాచ యమగీతాం ప్రవక్ష్యామి ఉక్తా యా నాచికేతసే । పఠతాం శ్రృణ్వతాం భుక్త్యై ముక్త్యై మోక్షార్థినాం సతాం ।। ౩౮౨.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు — నచికేతసుకు చెప్పిన యమగీతను నేను వివరంగా చెబుతాను. దాన్ని చదువుతున్నవారు, వినేవారు, భోగం కోసం లేదా మోక్షం కోసం కోరుకునే సజ్జనులు, తాము ఆశించిన ఫలితాన్ని పొందుతారు.

యమ ఉవాచ ఆసనం శయనం యానపరిధానగృహాదికమ్ । వాఞ్ఛత్యహోఽతిమోహేన సుస్థిరం స్వయమస్థిరః ।। ౩౮౨.

యముడు ఇలా అన్నాడు — ఓహో! మనిషి తానే స్థిరంగా లేని వాడైనా, అతిగా మాయలో పడి, స్థిరమైన ఆసనం, మంచం, వాహనం, వస్త్రం, ఇల్లు మొదలైనవి కోరుకుంటాడు.

భోగేష్వశక్తిః సతతం తథైవాత్మావలోకనం । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం కపిలోద్గీతమేవ హి ।। ౩౮౨.

ఎప్పుడూ భోగాలు అనుభవించలేకపోవడం, అలాగే తనను తాను పరిశీలించుకోవడం — ఇవే కపిలుడు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

సర్వ్వత్ర సమదర్శిత్వం నిర్మ్మమత్వమసఙ్గతా । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం గీతం పఞ్చశిఖేన హి ।। ౩౮౨.

ప్రతి చోటా అందరినీ సమానంగా చూడడం, మమకారం లేకపోవడం, అసక్తి కలిగి ఉండడం — ఇవే పంచశిఖుడు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

ఆగర్భజన్మబాల్యాదివయోఽవస్థాదివేదనం । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం గఙ్గావిష్ణుప్రగీతకం ।। ౩౮౨.

గర్భంలో నుంచీ జననం, బాల్యం మొదలైన వయస్సుల స్థితులను తెలుసుకోవడం — ఇవే గంగావిష్ణువు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

ఆధ్యాత్మికాదిదుఃఖానామాద్యన్తాదిప్రతిక్రియా । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం జనకోద్గీతమేవ చ ।। ౩౮౨.

శరీర సంబంధమైన బాధలు మొదలైన వాటికి ఆరంభం, అంతం, మూలం తెలిసి వాటికి పరిష్కారం కనుగొనడం — ఇవే జనకుడు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

అభిన్నయోర్భేదకరః ప్రత్యయో యః పరాత్మనః । తచ్ఛాన్తిపరమం శ్రేయో బ్రహ్మోద్గీతముదాహృతం ।। ౩౮౨.

అఖండమైన పరమాత్మ, జీవాత్మ మధ్య భేదాన్ని కలిగించే భావనను శాంతిపరచడం — ఇదే బ్రహ్మ పాడినట్టు, అత్యుత్తమ మేలు.

* కర్త్తవ్యమితి యత్కర్మ్మ ఋగ్యజుఃసామసంజ్ఞితం । కురుతే శ్రేయసే సఙ్గాజ్జైగీషవ్యేణ గీయతే ।। ౩౮౨.

ఏ పని చేయాలో, ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేదంగా పిలవబడే కర్మలను, లాభం కోసం కాకుండా, మమకారం లేకుండా మంచికోసం చేయాలి — ఇదే జైగీషవ్యుడు పాడినట్టు.

హానిః సర్వ్వవిధిత్‌సానామాత్మనః సుఖహైతుకీ । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం దేవలోద్గీతమీరితం ।। ౩౮౨.

అన్ని విధుల పనులను వదిలేయడం వల్ల ఆత్మకు సుఖం కలుగుతుంది — ఇదే దేవలుడు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

* కామత్యాగాత్తు విజ్ఞానం సుఖం బ్రహ్మ పరం పదం । కామినాం న హి విజ్ఞానం సనకోద్గీతమేవ తత్ ।। ౩౮౨.

కామాన్ని వదిలితే, జ్ఞానం, సుఖం, పరబ్రహ్మ స్థితి లభిస్తాయి; కానీ కోరికలతో ఉన్నవారికి నిజమైన జ్ఞానం ఉండదు — ఇదే సనకుడు పాడినట్టు.

ప్రవృత్తఞ్చ నివృత్తఞ్చ కార్య్యం కర్మపరోఽవ్రవీత్ । శ్రేయసాం శ్రేయ ఏతద్ధి నైష్కర్మ్యం బ్రహ్మ తద్ధరిః ।। ౩౮౨.

కర్మ చేయడం, కర్మను వదిలేయడం రెండూ ధర్మంగా చెప్పబడ్డాయి; కానీ వాటిలో అత్యుత్తమది కర్మ రహిత స్థితి — అదే బ్రహ్మ, అదే హరి.

పుమాంశ్చాధిగతజ్ఞానో భేదం నాప్నోతి సత్తమః । బ్రహ్మాణా విష్ణుసంజ్ఞేన పరమేణావ్యయేన చ । ౩౮౨.

జ్ఞానం పొందినవాడు ఎలాంటి భేదాన్ని చూడడు, ఓ ఉత్తముడా! బ్రహ్మ, విష్ణువు ఇద్దరూ పరమమైన, నశించని ఒకటే అని తెలుసుకోవాలి.

జ్ఞానం విజ్ఞానమాస్తిక్యం సౌభాగ్యం రూపముత్తమమ్ । తపసా లభ్యతే సర్వం మనసా యద్యదిచ్ఛతి ।। ౩౮౨.

జ్ఞానం, అనుభవం, విశ్వాసం, శుభం, అందమైన రూపం — ఇవన్నీ మనసు కోరినట్టుగా తపస్సు ద్వారా లభిస్తాయి.

నాస్తి విష్ణుసమన్ధ్యేయం తపో నానశనాత్పరం । నాస్త్యారోగ్యసమం ధన్యం నాస్తి గఙ్గాసమా సరిత్ ।। ౩౮౨.

విష్ణుభక్తికి సమానమైన వ్రతం లేదు, ఉపవాసానికి మించిన తపస్సు లేదు, ఆరోగ్యానికి సమానమైన ధనం లేదు, గంగకు సమానమైన నది లేదు.

న సోఽస్తి బాన్ధవః కశ్చిద్విష్ణుం ముక్త్వా జగద్గురుం । అధశ్చోద్‌ర్ధ్వం హరిశ్చాగ్రే దేహేన్ద్రియమనోముఖే ।। ౩౮౨.

విష్ణువును — జగద్గురువును — తప్ప మరొక బంధువు ఎవరికీ లేడు; పైకైనా, కిందకైనా, శరీరం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు ఎదురుగా హరిదేవుడే ముందుంటాడు.

ఇత్యేవం సంస్మరన్ ప్రాణాన్ యస్త్యజేత్స హరిర్భవేత్ । యత్తద్ బ్రహ్మ యతః సర్వం యత్సర్వం తస్య సంస్థితమ్ ।। ౩౮౨.౧౬ అగ్రాహ్యకమనిర్దేశ్యం సుప్రతిష్ఠఞ్చ యత్పరం । పరాపరస్వరూపేణ విష్ణుః సర్వ్వహృది స్థితః ।। ౩౮౨.

ఇలా జ్ఞాపకం ఉంచుకుంటూ, ఎవరు ప్రాణాలను విడిచినా వారు హరిగా మారతారు. అదే బ్రహ్మ, అందులో నుంచే అన్నీ ఉద్భవించాయి, అందులోనే అన్నీ స్థిరంగా ఉన్నాయి —

యజ్ఞేశం యజ్ఞపురుషం కేచిదిచ్ఛన్తి తత్పరం । కేచిద్విష్ణుం హరం కేచిత్ కేచిద్ బ్రహ్మాణమీశ్వరం ।। ౩౮౨.

కొంతమంది యజ్ఞేశ్వరుడిని, యజ్ఞపురుషుడిని పరమాత్మగా కోరుకుంటారు; మరికొందరు విష్ణువును, మరికొందరు హరిని, ఇంకొందరు బ్రహ్మను పరమేశ్వరునిగా కోరుకుంటారు.

ఇన్ద్రాదినామభిః కేచిత్ సూర్య్యం సోమఞ్చ కాలకమ్ । బ్రహ్మాదిస్తమ్భపర్యన్తం జగద్విష్ణుం వదన్తి చ ।। ౩౮౨.

కొంతమంది ఇంద్రుడు మొదలైన పేర్లతో సూర్యుని, చంద్రునిని పిలుస్తారు. మరికొందరు బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు ఉన్న ఈ జగత్తును విష్ణువే అని చెబుతారు.

స విష్ణుః పరమం బ్రహ్మ యతో నావర్త్తతే పునః । సువర్ణాదిమహాకదానపుణ్యతీర్థావగాహనైః ।। ౩౮౨.

ఆ విష్ణువు పరబ్రహ్మ స్వరూపుడు, ఆయన దగ్గరికి వెళ్ళినవారు తిరిగి రారు. బంగారం లాంటి గొప్ప దానాలు ఇవ్వడం, పవిత్ర తీర్థాల్లో స్నానం చేయడం వల్ల ఆయనను పొందవచ్చు.

ధ్యానైర్వ్రతైః పూజయా చ ఘర్మ్మశ్రుత్యా తదాప్నుయాత్ । ఆత్మానం రథినం విద్ధి శరీరం రథమేవ తు ।। ౩౮౨.

ధ్యానం, వ్రతాలు, పూజ, ఘర్మ శ్రవణం వంటివాటితో ఆ పరమాత్మను పొందవచ్చు. మన ఆత్మను రథికుడిగా, శరీరాన్ని రథంగా తెలుసుకో.

బుద్ధిన్తు సారథిం విద్ధి మనః ప్రగ్రహమేవ చ । ఇన్ద్రియాణి హయానాహుర్విషయాంశ్చేషుగోచరాన్ ।। ౩౮౨.

బుద్ధిని రథసారథిగా, మనసును పట్టీలుగా భావించు. ఇంద్రియాలు గుర్రాలవంటివి, వాటికి విషయాలు మార్గాలవంటివి.

ఆత్మేన్ద్రియమనోయుక్తం భోక్తేత్యాహుర్మనీషిణః । యస్త్వవిజ్ఞానవాన్ భవత్యయుక్తేన మనసా సదా ।। ౩౮౨.

బుద్ధిమంతులు ఆత్మ, ఇంద్రియాలు, మనస్సు కలిసినదే అనుభవించేవాడని అంటారు. కానీ ఎవరికైనా వివేకం లేకుండా, ఎప్పుడూ అదుపు లేని మనస్సుతో ఉంటే—

న సత్పదమవాప్నోతి సంసారఞ్చాధిగచ్ఛతి । యస్తు విజ్ఞానవాన్ భవతి యుక్తేన మనసా సదా ।। ౩౮౨.

వాడు సత్యమార్గాన్ని చేరడు, జనన మరణాల చక్రంలోనే పడిపోతాడు. కానీ ఎవరికైనా వివేకం ఉండి, ఎప్పుడూ అదుపులో ఉన్న మనస్సు ఉంటే—

స తత్పదమవాప్నోతి యస్మాద్భూయో న జాయతే । విజ్ఞానసారథిర్యస్తు మనఃప్రగ్రహవాన్నరః ।। ౩౮౨.

వాడు తిరిగి జన్మించని స్థితిని పొందుతాడు. ఎవరి రథసారథి వివేకమైతే, ఎవరు మనస్సును పట్టీలుగా ఉంచుకుంటారో—

సోఽధ్వానం పరమాప్నోతి తద్విష్ణోః పరమం పదమ్ । ఇన్ద్రియేభ్యః పరా హ్యర్థా అర్థేభ్యశ్చ పరం మనః ।। ౩౮౨.

వారు పరమపదాన్ని, అంటే విష్ణువు యొక్క అత్యున్నత స్థలాన్ని చేరుకుంటారు. ఇంద్రియాలకు మించినవి విషయాలు, విషయాలకు మించినది మనస్సు.

మనసస్తు పరా బుద్ధిః బుద్ధేరాత్మా మహాన్ పరః । మహతః పరమవవ్యక్తమవ్యక్తాత్పురుషః పరః ।। ౩౮౨.

మనస్సుకు మించినది బుద్ధి, బుద్ధికి మించినది మహత్త్వం, మహత్త్వానికి మించినది అవ్యక్తం, అవ్యక్తానికి మించినది పురుషుడు.

పురుషాన్న పరం కిఞ్చిత్ సా కాష్ఠా సా పరా గతిః । ఏషు సర్వేషు భూతేషు గూढ़ాత్మా న ప్రకాశతే ।। ౩౮౨.

పురుషునికి మించినది మరొకటి లేదు. అదే పరమ గమ్యం, అదే అంతిమ లక్ష్యం. ఈ సర్వ భూతాలలో ఆ అంతరాత్మ గుప్తంగా ఉంటుంది, బయట కనిపించదు.

దృశ్యతే త్వగ్ర్యయా బుద్ధ్యా సూక్ష్మయా సూక్ష్మదర్శిభిః । యచ్ఛేద్వాఙ్‌మనసీ ప్రాజ్ఞః తద్యచ్ఛేజ్జ్ఞానమాత్మని ।। ౩౮౨.

అయితే, సూక్ష్మమైన, పదునైన బుద్ధి ఉన్నవారు, సూక్ష్మాన్ని గ్రహించేవారు ఆ ఆత్మను దర్శించగలరు. జ్ఞానవంతుడు తన మాటలను మనస్సులో నిలిపి, మనస్సును జ్ఞానంలో, ఆత్మలో నిలిపి ఉంచాలి.

జ్ఞానమాత్మని మహతి నియచ్ఛేచ్ఛాన్త ఆత్మని । జ్ఞాత్వా బ్రహ్మాత్మనోర్యోగం యమాద్యైర్బ్రహ్మ సద్భవేత్ ।। ౩౮౨.

జ్ఞానాన్ని మహత్తులో నిలిపి, మహత్తును శాంతమైన ఆత్మలో నిలిపి ఉంచాలి. యమాది నియమాలతో బ్రహ్మ, ఆత్మల యోగాన్ని తెలుసుకుని, బ్రహ్మమయుడవుతాడు.