అగ్నిపురాణమ్

ఓంతత్సదితి నిర్దేశో బ్రహ్మణస్త్రివిధః స్మృతః । యజ్ఞదానాదికం కర్మ్మ భుక్తిముక్తిప్రదం నృణం ।। ౩౮౧.

"ఓం, తత్, సత్" అనే మూడు పదాలు బ్రహ్మను సూచించేవిగా గుర్తించబడ్డాయి. యజ్ఞం, దానం మొదలైన కార్యాలు మనుషులకు భోగం, మోక్షం ఇస్తాయి.

అనిష్టమిష్టం మిశఞ్చ త్రివింధం కర్మణః ఫలం । భవత్యత్యాగినాం ప్రేత్య న తు సన్న్యాసినాం క్కచిత్ ।। ౩౮౧.

ఇష్టమైనది, ఇష్టంకాని, మిశ్రమమైనది — ఈ మూడు రకాల కర్మ ఫలితాలు త్యాగం చేయని వారికి మరణానంతరం కలుగుతాయి. కానీ త్యాగులు ఎప్పుడూ వాటిని పొందరు.

తామసః కర్మసంయోగాత్ మోహాత్క్లేశభయాదికాత్ । రాజసః సాత్త్వికోఽకామాత్ పఞ్చైతే కర్మహేతవః ।। ౩౮౧.

తామస స్వభావం తప్పు కర్మతో, మోహంతో, బాధ, భయం వంటివాటితో కలుగుతుంది. రాజస, సాత్విక స్వభావాలు, ఇచ్ఛ లేకపోవడం — ఇవే ఐదు కర్మలకు కారణాలు.

ఏకం జ్ఞానం సాత్త్వికం స్యాత్ పృథగ్‌ జ్ఞాన్తు రాజసం । అతత్త్వార్థన్తామసం స్యాత్ కర్మాకామాయ సాత్త్వికం ।। ౩౮౧.

ఒక్కటిగా ఉండే జ్ఞానం సాత్విక స్వభావానికి చెందింది. భిన్నంగా ఉండే జ్ఞానం రాజస స్వభావానికి, అసత్యమైన జ్ఞానం తామస స్వభావానికి చెందింది. ఇచ్ఛ లేకుండా చేసే కర్మ సాత్విక స్వభావానికి చెందింది.

కామాయ రాజసం కర్మ మోహాత్ కర్మ తు తామసం । సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమః కర్త్తా సాత్త్వికో రాజసోఽత్యపి ।। ౩౮౧.

కామంతో చేసే కర్మ రాజస స్వభావానికి, మోహంతో చేసే కర్మ తామస స్వభావానికి చెందింది. విజయ, అపజయాల్లో సమంగా ఉండే కర్త సాత్వికుడు, అలాగే రాజసుడూ.

శఠోఽలసస్తామసః స్యాత్ కార్య్యాదిధీశ్చ సాత్త్వికీ । కార్య్యార్థం సా రాజసీ స్యాద్విపరీతా తు తామసీ ।। ౩౮౧.

మోసం చేసే, అలసత్వం కలిగినవారు తామస స్వభావానికి చెందారు. ధర్మం పట్ల మనస్సు ఉన్నవారు సాత్వికులు. కేవలం పనికోసం చేసే వారు రాజసులు. ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉండే వారు తామసులు.

మనోధృతిః సాత్త్వికీ స్యాత్ ప్రీతికామేతి రాజసీ । తామసీ తు ప్రశోకాదౌ సుఖం సత్త్వాత్తదన్తగం ।। ౩౮౧.

మనస్సు స్థిరంగా ఉండటం సాత్విక స్వభావానికి చెందింది. ఆనందాన్ని కోరే ధృఢత రాజస స్వభావానికి, దుఃఖం మొదలైన వాటి వల్ల కలిగిన ధృఢత తామస స్వభావానికి చెందింది. సుఖం సత్త్వగుణం వల్ల కలిగి, అక్కడే ముగుస్తుంది.

సుఖం తద్రాజసఞ్చాగ్రే అన్తే దుఃఖన్తు తామసం । అతః ప్రవృత్తిర్భూతానాం యేన సర్వమిదన్తతం ।। ౩౮౧.

రాజస స్వభావానికి చెందిన సుఖం మొదట కనిపిస్తే, చివరికి అది దుఃఖంగా మారుతుంది. తామస స్వభావానికి చెందినది మొదటి నుంచీ దుఃఖమే. భూతాల క్రియలు ఇలానే ఉంటాయి, వాటివల్ల ఈ సమస్తం వ్యాపించిఉంది.

స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య విష్ణుం సిద్ధిఞ్చ విన్దతి । కర్మణా మనసా వాచా సర్వావస్థాసు సర్వదా ।। ౩౮౧.

తన కర్మతో విష్ణువును ఆరాధించేవాడు పరిపూర్ణతను పొందుతాడు. కర్మ, మనస్సు, వాక్కుతో, అన్ని స్థితుల్లో, ఎప్పుడూ ఆచరించాలి.

బ్రహ్మాదిస్తమ్భపర్యన్తం జగద్విష్ణుఞ్చ వేత్తి యః । సిద్ధిమాప్నోతి భగవద్భక్తో భాగవతో ధ్రువం ।। ౩౮౧.

బ్రహ్మ నుండి గడ్డి దాకా ఈ జగత్తును, విష్ణువును కూడా ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, వారు భగవంతుడి భక్తుడిగా, నిజమైన భాగవతుడిగా తప్పక సిద్ధిని పొందుతారు.

అగ్నిరువాచ యమగీతాం ప్రవక్ష్యామి ఉక్తా యా నాచికేతసే । పఠతాం శ్రృణ్వతాం భుక్త్యై ముక్త్యై మోక్షార్థినాం సతాం ।। ౩౮౨.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు — నచికేతసుకు చెప్పిన యమగీతను నేను వివరంగా చెబుతాను. దాన్ని చదువుతున్నవారు, వినేవారు, భోగం కోసం లేదా మోక్షం కోసం కోరుకునే సజ్జనులు, తాము ఆశించిన ఫలితాన్ని పొందుతారు.

యమ ఉవాచ ఆసనం శయనం యానపరిధానగృహాదికమ్ । వాఞ్ఛత్యహోఽతిమోహేన సుస్థిరం స్వయమస్థిరః ।। ౩౮౨.

యముడు ఇలా అన్నాడు — ఓహో! మనిషి తానే స్థిరంగా లేని వాడైనా, అతిగా మాయలో పడి, స్థిరమైన ఆసనం, మంచం, వాహనం, వస్త్రం, ఇల్లు మొదలైనవి కోరుకుంటాడు.

భోగేష్వశక్తిః సతతం తథైవాత్మావలోకనం । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం కపిలోద్గీతమేవ హి ।। ౩౮౨.

ఎప్పుడూ భోగాలు అనుభవించలేకపోవడం, అలాగే తనను తాను పరిశీలించుకోవడం — ఇవే కపిలుడు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

సర్వ్వత్ర సమదర్శిత్వం నిర్మ్మమత్వమసఙ్గతా । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం గీతం పఞ్చశిఖేన హి ।। ౩౮౨.

ప్రతి చోటా అందరినీ సమానంగా చూడడం, మమకారం లేకపోవడం, అసక్తి కలిగి ఉండడం — ఇవే పంచశిఖుడు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

ఆగర్భజన్మబాల్యాదివయోఽవస్థాదివేదనం । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం గఙ్గావిష్ణుప్రగీతకం ।। ౩౮౨.

గర్భంలో నుంచీ జననం, బాల్యం మొదలైన వయస్సుల స్థితులను తెలుసుకోవడం — ఇవే గంగావిష్ణువు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

ఆధ్యాత్మికాదిదుఃఖానామాద్యన్తాదిప్రతిక్రియా । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం జనకోద్గీతమేవ చ ।। ౩౮౨.

శరీర సంబంధమైన బాధలు మొదలైన వాటికి ఆరంభం, అంతం, మూలం తెలిసి వాటికి పరిష్కారం కనుగొనడం — ఇవే జనకుడు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

అభిన్నయోర్భేదకరః ప్రత్యయో యః పరాత్మనః । తచ్ఛాన్తిపరమం శ్రేయో బ్రహ్మోద్గీతముదాహృతం ।। ౩౮౨.

అఖండమైన పరమాత్మ, జీవాత్మ మధ్య భేదాన్ని కలిగించే భావనను శాంతిపరచడం — ఇదే బ్రహ్మ పాడినట్టు, అత్యుత్తమ మేలు.

* కర్త్తవ్యమితి యత్కర్మ్మ ఋగ్యజుఃసామసంజ్ఞితం । కురుతే శ్రేయసే సఙ్గాజ్జైగీషవ్యేణ గీయతే ।। ౩౮౨.

ఏ పని చేయాలో, ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేదంగా పిలవబడే కర్మలను, లాభం కోసం కాకుండా, మమకారం లేకుండా మంచికోసం చేయాలి — ఇదే జైగీషవ్యుడు పాడినట్టు.

హానిః సర్వ్వవిధిత్‌సానామాత్మనః సుఖహైతుకీ । శ్రేయః పరం మనుష్యాణాం దేవలోద్గీతమీరితం ।। ౩౮౨.

అన్ని విధుల పనులను వదిలేయడం వల్ల ఆత్మకు సుఖం కలుగుతుంది — ఇదే దేవలుడు పాడినట్టు, మనుషులకు అత్యుత్తమ మేలు.

* కామత్యాగాత్తు విజ్ఞానం సుఖం బ్రహ్మ పరం పదం । కామినాం న హి విజ్ఞానం సనకోద్గీతమేవ తత్ ।। ౩౮౨.

కామాన్ని వదిలితే, జ్ఞానం, సుఖం, పరబ్రహ్మ స్థితి లభిస్తాయి; కానీ కోరికలతో ఉన్నవారికి నిజమైన జ్ఞానం ఉండదు — ఇదే సనకుడు పాడినట్టు.

ప్రవృత్తఞ్చ నివృత్తఞ్చ కార్య్యం కర్మపరోఽవ్రవీత్ । శ్రేయసాం శ్రేయ ఏతద్ధి నైష్కర్మ్యం బ్రహ్మ తద్ధరిః ।। ౩౮౨.

కర్మ చేయడం, కర్మను వదిలేయడం రెండూ ధర్మంగా చెప్పబడ్డాయి; కానీ వాటిలో అత్యుత్తమది కర్మ రహిత స్థితి — అదే బ్రహ్మ, అదే హరి.

పుమాంశ్చాధిగతజ్ఞానో భేదం నాప్నోతి సత్తమః । బ్రహ్మాణా విష్ణుసంజ్ఞేన పరమేణావ్యయేన చ । ౩౮౨.

జ్ఞానం పొందినవాడు ఎలాంటి భేదాన్ని చూడడు, ఓ ఉత్తముడా! బ్రహ్మ, విష్ణువు ఇద్దరూ పరమమైన, నశించని ఒకటే అని తెలుసుకోవాలి.

జ్ఞానం విజ్ఞానమాస్తిక్యం సౌభాగ్యం రూపముత్తమమ్ । తపసా లభ్యతే సర్వం మనసా యద్యదిచ్ఛతి ।। ౩౮౨.

జ్ఞానం, అనుభవం, విశ్వాసం, శుభం, అందమైన రూపం — ఇవన్నీ మనసు కోరినట్టుగా తపస్సు ద్వారా లభిస్తాయి.

నాస్తి విష్ణుసమన్ధ్యేయం తపో నానశనాత్పరం । నాస్త్యారోగ్యసమం ధన్యం నాస్తి గఙ్గాసమా సరిత్ ।। ౩౮౨.

విష్ణుభక్తికి సమానమైన వ్రతం లేదు, ఉపవాసానికి మించిన తపస్సు లేదు, ఆరోగ్యానికి సమానమైన ధనం లేదు, గంగకు సమానమైన నది లేదు.

న సోఽస్తి బాన్ధవః కశ్చిద్విష్ణుం ముక్త్వా జగద్గురుం । అధశ్చోద్‌ర్ధ్వం హరిశ్చాగ్రే దేహేన్ద్రియమనోముఖే ।। ౩౮౨.

విష్ణువును — జగద్గురువును — తప్ప మరొక బంధువు ఎవరికీ లేడు; పైకైనా, కిందకైనా, శరీరం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు ఎదురుగా హరిదేవుడే ముందుంటాడు.

ఇత్యేవం సంస్మరన్ ప్రాణాన్ యస్త్యజేత్స హరిర్భవేత్ । యత్తద్ బ్రహ్మ యతః సర్వం యత్సర్వం తస్య సంస్థితమ్ ।। ౩౮౨.౧౬ అగ్రాహ్యకమనిర్దేశ్యం సుప్రతిష్ఠఞ్చ యత్పరం । పరాపరస్వరూపేణ విష్ణుః సర్వ్వహృది స్థితః ।। ౩౮౨.

ఇలా జ్ఞాపకం ఉంచుకుంటూ, ఎవరు ప్రాణాలను విడిచినా వారు హరిగా మారతారు. అదే బ్రహ్మ, అందులో నుంచే అన్నీ ఉద్భవించాయి, అందులోనే అన్నీ స్థిరంగా ఉన్నాయి —

యజ్ఞేశం యజ్ఞపురుషం కేచిదిచ్ఛన్తి తత్పరం । కేచిద్విష్ణుం హరం కేచిత్ కేచిద్ బ్రహ్మాణమీశ్వరం ।। ౩౮౨.

కొంతమంది యజ్ఞేశ్వరుడిని, యజ్ఞపురుషుడిని పరమాత్మగా కోరుకుంటారు; మరికొందరు విష్ణువును, మరికొందరు హరిని, ఇంకొందరు బ్రహ్మను పరమేశ్వరునిగా కోరుకుంటారు.

ఇన్ద్రాదినామభిః కేచిత్ సూర్య్యం సోమఞ్చ కాలకమ్ । బ్రహ్మాదిస్తమ్భపర్యన్తం జగద్విష్ణుం వదన్తి చ ।। ౩౮౨.

కొంతమంది ఇంద్రుడు మొదలైన పేర్లతో సూర్యుని, చంద్రునిని పిలుస్తారు. మరికొందరు బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు ఉన్న ఈ జగత్తును విష్ణువే అని చెబుతారు.

స విష్ణుః పరమం బ్రహ్మ యతో నావర్త్తతే పునః । సువర్ణాదిమహాకదానపుణ్యతీర్థావగాహనైః ।। ౩౮౨.

ఆ విష్ణువు పరబ్రహ్మ స్వరూపుడు, ఆయన దగ్గరికి వెళ్ళినవారు తిరిగి రారు. బంగారం లాంటి గొప్ప దానాలు ఇవ్వడం, పవిత్ర తీర్థాల్లో స్నానం చేయడం వల్ల ఆయనను పొందవచ్చు.