అగ్నిపురాణమ్

సమ్మోహాత్ స్మృతివిభ్రంశో బుద్ధినాశాత్ ప్రణశ్యతి । దుఃసఙ్గహానిః సత్సఙ్గాన్మోక్షకామీ చ కామనుత్ ।। ౩౮౧.

కోపం వల్ల మాయ కలుగుతుంది, మాయ వల్ల జ్ఞాపకం పోతుంది, జ్ఞాపకం పోతే బుద్ధి నశిస్తుంది, బుద్ధి పోయినవాడు నశిస్తాడు. దుష్టులతో కలవడం నష్టానికి దారి తీస్తుంది; సత్సంగం మోక్షానికి దారి చూపుతుంది. మోక్షాన్ని కోరేవాడు కోరికలను విడిచిపెడతాడు.

కామత్యాగాదాత్మనిష్ఠః స్థిరప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే । యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ ।। ౩౮౧.

కోరికలను వదిలి ఆత్మనందే స్థిరంగా ఉండేవాడే స్థిరప్రజ్ఞుడు. అన్ని జీవులకు అది రాత్రిలా ఉన్నప్పటికీ, నియమితుడు అందులో మేల్కొని ఉంటాడు.

యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః । ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే ।। ౩౮౧.

జీవులు మేల్కొని ఉన్నదే మునికి రాత్రిలా ఉంటుంది. తనలో తానే సంతృప్తిగా ఉన్నవాడికి ఇక చేయవలసిన పనేమీ ఉండదు.

నైవ తస్య కృతే నార్థో నాకృతే నేహ కశ్చన । తత్త్వవిత్తు మహావాహో గుణకర్మవిభాగయోః ।। ౩౮౧.

అతనికి చేసిన పనిలోనూ, చేయని పనిలోనూ ఈ లోకంలో ప్రయోజనం లేదు. నిజాన్ని తెలిసినవాడు గుణాలు, కర్మల మధ్య తేడాను తెలుసుకుంటాడు.

గుణా గుణేషు వర్త్తన్తే ఇతి మత్వా న సజ్జతే । సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సన్తరిష్యతి ।। ౩౮౧.

గుణాలు గుణాల మీదనే పనిచేస్తున్నాయని తెలుసుకున్నవాడు వాటిలో ఆసక్తి చూపడు. జ్ఞాన నౌకతో అన్ని బాధలను దాటి పోతాడు.

జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్ కురుతేఽర్జున । బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సఙ్గన్త్యక్త్వా కరోతి యః ।। ౩౮౧.

అర్జునా! జ్ఞానాగ్ని అన్ని కర్మలను బూడిద చేస్తుంది. బ్రహ్మంలో స్థిరపడి, ఆసక్తిని విడిచి కర్మలు చేసే వాడు బంధించబడడు.

లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివామ్భసా । సర్వభూతేషు చాత్మానాం సర్వభూతాని చాత్మని ।। ౩౮౧.

అతనికి పాపం అంటదు, నీటిలో తడవని తామరాకులా. అన్ని జీవుల్లో ఆత్మను, ఆత్మలో అన్ని జీవులను చూస్తాడు.

న హి కల్యాణకృతం కశ్చిద్‌దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి । దేవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా ।। ౩౮౧.

ధర్మాన్ని ఆచరించే వాడు ఎప్పుడూ చెడు స్థితికి చేరడు, ప్రియమైనవాడా! నా ఈ దివ్యమైన గుణమయ మాయను దాటి పోవడం చాలా కష్టం.

మామేవ యే ప్రపద్యన్తే మాయామేతాన్తరన్తి తే । ఆర్త్తో జిజ్ఞాసురర్థార్థీ జ్ఞానీ చ భరతర్షభ ।। ౩౮౧.

కానీ నన్ను శరణు పొందినవారు ఈ మాయను దాటి పోతారు. భారత వంశంలో ఉత్తముడా! బాధపడేవాడు, జ్ఞానం కోరేవాడు, ధనం కోరేవాడు, జ్ఞాని — వీరందరూ నన్నే ఆరాధిస్తారు.

చతుర్విధా భజన్తే మాం జ్ఞానీ చైకత్వమాస్థితః । అక్షరం బ్రహ్మ పరమం స్వభావోఽధ్యాత్మముచ్యతే ।। ౩౮౧.

నాలుగు రకాలవారు నన్ను భజిస్తారు — జ్ఞాని ఏకత్వంలో స్థిరంగా ఉంటాడు. నశించని బ్రహ్మమే పరమం; దాని స్వభావమే ఆత్మ అని అంటారు.

భూతభావోద్భవకరో విసర్గః కర్మసంజ్ఞితః । అధిభూతం క్షరో భావః పురుషశ్చాధిదైవతం ।। ౩౮౧.

భూతాల ఉద్భవానికి కారణమైన సృష్టే కర్మ అని పిలుస్తారు. నశించే భావమే అధిభూతం, పురుషుడే అధిదైవతం.

అధియజ్ఞోహమేవాత్ర దేహే దేహభృతాం వర । అన్తకాలే స్మరన్మాఞ్చ మద్భావం యాత్యసంశయః ।। ౩౮౧.

దేహధారులలో శ్రేష్ఠుడా! ఈ దేహంలో యజ్ఞాధిపతిగా నేనే ఉన్నాను. చివరి సమయంలో నన్ను స్మరించినవాడు ఎలాంటి సందేహం లేకుండా నా స్థితిని పొందుతాడు.

యం యం భావం స్మారన్నన్తే త్యజేద్దేహన్తమాప్నుయాత్ । ప్రాణం న్యస్య భ్రువోర్మధ్యే అన్తే ప్రాప్నోతి మత్పరమ్ ।। ౩౮౧.

ఎలాంటి భావాన్ని చివరి క్షణంలో స్మరిస్తూ శరీరం విడిచినా, ఆ స్థితినే పొందుతాడు. చివర్లో ప్రాణాన్ని కనుబొమ్మల మధ్య ఉంచి నన్ను ధ్యానిస్తే నా పరమస్థితిని చేరతాడు.

ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ వదన్ దేహం త్యజన్తథా । బ్రహ్మాదిస్తమ్భపర్యన్తాః సర్వే మమ విభూతయః ।। ౩౮౧.

ఓం అనే ఒక్క అక్షరాన్ని ఉచ్చరిస్తూ శరీరాన్ని విడిచినవాడు, బ్రహ్మ నుండి చిన్న గడ్డి దాకా ఉన్న ప్రతిదీ నా మహిమలే అని తెలుసుకోవాలి.

శ్రీమన్తశ్చోర్జితాః సర్వే మమాంశాః ప్రాణినః స్మృతాః । అహమేకో విశ్వరుప ఇతి జ్ఞాత్వా విముచ్యతే ।। ౩౮౧.

సంపదలతో, గొప్పతనంతో ఉన్న అన్ని జీవులు నా భాగాలుగా గుర్తించబడ్డారు. నేను ఒక్కడే ఈ సర్వవిశ్వరూపుడిని అని తెలిసినవాడు ముక్తిని పొందుతాడు.

క్షేత్రం శరీరం యో వేత్తి క్షేత్రజ్ఞః స ప్రకీర్త్తిః । క్షేత్రక్షఏత్రజ్ఞయోర్జ్ఞానం యత్తజ్జ్ఞానం మతం మమ ।। ౩౮౧.

ఈ శరీరాన్ని క్షేత్రంగా, దాన్ని తెలిసినవాడిని క్షేత్రజ్ఞుడిగా పిలుస్తారు. క్షేత్రం, క్షేత్రజ్ఞుని గురించి తెలిసినదే నిజమైన జ్ఞానం అని నేను భావిస్తాను.

ఇచ్ఛా ద్వేషః సుఖం దుఃఖం సఙ్ఘాతశ్చేతనా ధృతిః । ఏతత్క్షేత్రం సమాసేన సవికారముదాహృతమ్ ।। ౩౮౧.

ఇష్టాలు, ద్వేషాలు, సుఖం, దుఃఖం, శరీర సముదాయం, జ్ఞానం, ధైర్యం—ఇవి అన్నీ కలిపి, మార్పులతో కూడిన క్షేత్రంగా సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.

అమానిత్వమదమ్భిత్వమహిసా క్షాన్తిరార్జవం । ఆచార్యోపాసనం శౌచం స్థౌర్య్యమాత్మవినిగ్రహః ।। ౩౮౧.

అహంకారం లేకపోవడం, అబద్ధంగా ప్రవర్తించకపోవడం, హింస చేయకపోవడం, సహనం, నేరుగా ఉండటం, గురువును సేవించడం, శుద్ధి, స్థిరత, ఆత్మ నియమం—ఇవి అన్నీ లక్షణాలు.

ఇన్ద్రియార్థేషు వైరాగ్యమనహఙ్కార ఏవ చ । జన్మమృత్యుజరావ్యాధిదుఃఖదోషానుదర్శనం ।। ౩౮౧.

ఇంద్రియ విషయాలలో ఆసక్తి లేకపోవడం, అహంకారం లేకపోవడం, జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి, బాధల లోపాలను మనసులో పరిశీలించడం.

ఆసక్తిరనభిష్వఙ్గః పుత్రదారగృహాదిషు । నిత్యఞ్చ సమచిత్తత్త్వమిష్టానిష్టోపపత్తిషు ।। ౩౮౧.

పిల్లలు, భార్య, ఇల్లు మొదలైన వాటిలో మమకారం లేకపోవడం, ఎప్పుడూ మనస్సు సమంగా ఉంచడం, ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి వచ్చినా మనస్సు స్థిరంగా ఉంచడం.

మయి చానన్యయోగేన భక్తిరవ్యభిచారిణీ । వివిక్తదేశసేవిత్వమరతిర్జనసంసది ।। ౩౮౧.

నాపై ఎలాంటి భంగం లేని, ఏకాగ్రమైన భక్తి, ఒంటరిగా ఉండే ప్రదేశాల్లో ఆనందించడం, జనసమూహాల్లో ఆసక్తి లేకపోవడం.

అధ్యాత్మజ్ఞాననిష్ఠత్వన్తత్త్వజ్ఞానానుదర్శనం । ఓతజ్జ్ఞానమితి ప్రోక్తమజ్ఞానం యదతోఽన్యథా ।। ౩౮౧.

ఆత్మజ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉండడం, తత్వాన్ని పరిశీలించడం—ఇవి జ్ఞానం. వీటికి విరుద్ధంగా ఉండేది అజ్ఞానం.

జ్ఞేయం యత్తత్ ప్రవక్ష్యామి యం జ్ఞాత్వాఽమృతమశ్నుతే । అనాది పరమం బ్రహ్మ సత్త్వం నామ తదుచ్యతే ।। ౩౮౧.

ఏది తెలుసుకోవాలో, దాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. దాన్ని తెలిసినవాడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు. అది ఆదియైనది, పరమమైన బ్రహ్మ, దాన్ని సత్త్వం అని అంటారు.

సర్వతః పాణిపాదాన్తం సర్వతోఽక్షిశిరోముఖమ్ । సర్వతః శ్రుతిమల్లోకే సర్వమావృత్య తిష్ఠతి ।। ౩౮౧.

అది అన్ని వైపులా చేతులు, కాళ్లు, కళ్ళు, తలలు, ముఖాలు, చెవులు కలిగి, అన్ని విషయాలను వ్యాపించి, అన్నింటిలోనూ నిలిచివుంటుంది.

సర్వేన్ద్రియగుణాభాసం సర్వేన్దియవివర్జితమ్ । అసక్తం సర్వభృచ్చైవ నిర్గుణం గుణభోక్తృ చ ।। ౩౮౧.

అది అన్ని ఇంద్రియ లక్షణాల్లా కనిపించినా, నిజానికి ఇంద్రియాలు లేవు. అది ఏదానికీ అంటుకోదు, అన్నింటినీ ఆధారంగా ఉంచుతుంది, గుణాలు లేనిది అయినా, గుణాలను అనుభవిస్తుంది.

అవిభక్తఞ్చ భూతేషు విభక్తమివ చ స్థితమ్ । భూతభర్తృ చ విజ్ఞేయం గ్రసిష్ణు ప్రభవిష్ణు చ ।। ౩౮౧.

అది అన్ని భూతాల్లో విడిపోని విధంగా ఉన్నా, విడిపోయినట్లుగా కనిపిస్తుంది. అది భూతాలకు పోషకుడు, నాశనం చేసేవాడు, శక్తిని ప్రసాదించేవాడు.

జ్యోతిషామపి తజ్జయోతిస్తమసః పరముచ్యతే । జ్ఞానం జ్ఞేయం జ్ఞానగమ్యం హృది సర్వస్య ఘిష్ఠితం ।। ౩౮౧.

అది వెలుగులకు వెలుగు, చీకటికి అతీతమైనది. అది జ్ఞానం, తెలుసుకోవాల్సినది, జ్ఞానంతో పొందదగినది, ప్రతి ఒక్కరి హృదయంలో నిలిచి ఉంటుంది.

ధ్యానేనాత్మని పశ్యన్తి కేచిదాత్మానమాత్మనా । అన్యే సాఙ్‌ఖ్యేన యోగేన కర్మయోగేన చాపరే ।। ౩౮౧.

కొంతమంది ధ్యానం ద్వారా ఆత్మను తమలో తాము చూస్తారు. మరికొందరు సాంఖ్యమార్గం ద్వారా, ఇంకొందరు యోగమార్గం ద్వారా, మరికొందరు కర్మయోగం ద్వారా తెలుసుకుంటారు.

అన్యే త్వేవమజానన్తో శ్రుత్వాన్యేభ్య ఉపాసతే । తేపి చాశు తరన్త్యేవ మృత్యుం శ్రుతిపరాయణాః ।। ౩౮౧.

ఇంకొందరు ఇలా తెలియకపోయినా, ఇతరుల మాట విని ఆరాధిస్తారు. వారు కూడా శ్రవణంలో నిబద్ధతతో త్వరగా మరణాన్ని దాటి పోతారు.