అగ్నిపురాణమ్

ఋతురువాచ । క్షుదస్తి యస్య భుక్తేఽన్నే తుష్టిర్బ్రాహ్మణ జాయతే । న మే క్షుదభవత్తృప్తిం కస్మాత్త్వం పరిపృచ్ఛసి ।। ౩౮౦.

ఋతువు ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణా, అన్నం తిన్నవాడికి ఆకలి కలుగుతుంది, తృప్తి కలిగినవాడికి సంతృప్తి కలుగుతుంది. నాకు ఆకలి రాలేదు, తృప్తి కూడా లేదు — మరి నువ్వు నన్ను ఎందుకు అడుగుతున్నావు?'

క్షుత్తృష్ణే దేహధర్మ్మాఖ్యే న మమైతే యతో ద్విజ । పృష్టోహం యత్త్వాయా బ్రూయాం౩ తృప్తిరస్త్యేవ మే సదా ।। ౩౮౦.

ఆకలి, దాహం ఇవన్నీ శరీరానికి సంబంధించిన లక్షణాలు, నాకు కావు బ్రాహ్మణా. నువ్వు అడిగావు కాబట్టి చెబుతున్నాను — నాకు ఎప్పుడూ తృప్తి ఉంది.

సోఽహం గాన్తా౫ న చాగన్తా నైకదేశనికేతనః । త్వం చాన్యో న భవేన్నాపి నాన్యస్త్వక్తోఽస్మి వా ప్యహం ।। ౩౮౦.

నేను పోయేవాడిని, కానీ రానివాడిని కాదు; ఒకే చోట ఉండేవాడిని కాదు. నువ్వు వేరే వాడివి కాదు, నేనూ నిన్ను వదిలి వేరే వాడిని కాదు, మనిద్దరినీ విడిచి ఇంకెవరూ లేరు.

మృణ్మయం హి గృహం యద్వన్మృదాలిప్తం స్థిరీభబేత్ । పార్థివోఽయం తథా దేహః పార్థివైః పరమాణుభిః ।। ౩౮౦.

మట్టి ఇల్లు మట్టితో పూత వేసినప్పుడు బలంగా మారినట్లే, ఈ శరీరం కూడా భూమిలోని కణాలతో ఏర్పడింది.

ఋతురస్మి తవాచార్య్యః ప్రజ్ఞాదానాయ తే ద్విజ । ఇహాగతోఽహం యాస్యామి పరమార్థస్తవోదితః ।। ౩౮౦.

నేను నీ గురువు ఋతువు, నీకు జ్ఞానం ఇవ్వడానికి ఇక్కడికి వచ్చాను బ్రాహ్మణా. నీకు పరమార్థం తెలిపాను, ఇప్పుడు నేను వెళ్ళిపోతాను.

ఏకమేవమిదం విద్ధి న భేదః సకలం జగత్ । వాసుదేవాభిధేయస్య స్వరూపం పరమాత్మనః ।। ౩౮౦.

ఈ జగత్తంతా ఒక్కటే అని తెలుసుకో. ఇందులో ఎలాంటి భేదం లేదు. ఇది వాసుదేవుడు అనే పరమాత్మ యొక్క నిజ స్వరూపం.

ఋతుర్వర్షసహస్రాన్తే పునస్తన్నగరం యయౌ । నిదాఘం నగరప్రాన్తే ఏకాన్తే స్థితమవ్రవీత్ ౩౮౦.

వెయ్యి సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, ఋతువు మళ్లీ ఆ పట్టణానికి వెళ్లాడు. పట్టణానికి అంచున ఒంటరిగా నిలబడి ఉన్న నిదాఘుణ్ణి చూసి మాట్లాడాడు.

నిదాఘ ఉవాచ భో విప్ర జనసంవాదో మహానేష నరేశ్వర । ప్రవివీక్ష్య పురం రమ్యం తేనాత్ర స్థీయతే మయా ।। ౩౮౦.

నిదాఘుడు అన్నాడు: 'ఓ బ్రాహ్మణా, ఈ గొప్ప జనసమూహాన్ని చూసి, ఈ అందమైన పట్టణాన్ని పరిశీలించి ఇక్కడే ఉండిపోతున్నాను.'

ఋతురువాచ నరాధిపోఽత్ర కతమః కతమశ్చేతరో జనః । కథ్యతాం మే ద్విజశ్రేష్ఠ త్వమభిజ్ఞో ద్విజోత్తమ ।। ౩౮౦.

ఋతువు అన్నాడు: 'ఇక్కడ ఎవరు రాజు, ఎవరు ఇతరులు? నీవు తెలిసినవాడివి కాబట్టి నాకు చెప్పు బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా.'

గజో యోఽయమధో బ్రహ్మన్నుపర్య్యేష స భూపతిః । ఋతురాహ గజః కోఽత్ర రాజా చాహ నిదాఘకః ।। ౩౮౦.

కింద ఉన్నది ఏనుగు బ్రాహ్మణా, పై ఉన్నవాడు రాజు. ఋతువు అడిగాడు: 'ఇక్కడ ఏనుగు ఎవరు, రాజు ఎవరు?' నిదాఘుడు సమాధానం చెప్పాడు.

ఋతుర్నిదాఘ ఆరుढ़ో దృష్టాన్తం పశ్య వాహనం । ఉపర్య్యహం యథా రాజ త్వమధః కుఞ్జరో యథా ।। ౩౮౦.

ఋతువు, నిదాఘుడు ఇద్దరూ ఎక్కారు: 'వాహనాన్ని చూడు. నేను పైకి ఉన్నాను, నువ్వు కింద ఉన్నావు. అలాగే రాజు పైకి, ఏనుగు కింద.'

ఋతుః౭ ప్రాహ నిదాఘన్తం కతమస్త్వామహం వదే । ఉక్తో నిదాఘస్తన్నత్వా ప్రాహ మే త్వం గురుర్ఘ్రువమ్ ।। ౩౮౦.

ఋతువు నిదాఘుణ్ణి అడిగాడు: 'ఇందులో నేను ఎవరు, నువ్వు ఎవరు?' నిదాఘుడు నమస్కరించి అన్నాడు: 'మీరు నా గురువు.'

నాత్యస్మాద్‌ద్వైతసంస్కారసంస్కృతం మానసం తథా । ఋతుః ప్రాహ నిదాఘన్తం బ్రహ్మజ్ఞానాయ చాగతః । పరమార్థం సారభూతమద్వైతం దర్శితం మయా ।। ౩౮౦.

ఈ మనస్సు ద్వైత భావనలతో నిజంగా ముద్రించబడదు. ఋతువు నిదాఘుణ్ణి చూచి అన్నాడు: 'బ్రహ్మ జ్ఞానం కోసం నేను వచ్చాను. నీకు పరమార్థమైన అద్వైతాన్ని వివరించాను.'

బ్రాహ్మణ ఉవాచ నిదాఘోఽప్యుపదేశేన తేనాద్వైతపరోఽభవత్ । సర్వభూతాన్యభేదేన దదృశే స తదాత్మని ।। ౩౮౦.

బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఆ ఉపదేశం వల్ల నిదాఘుడు కూడా అద్వైతాన్ని ఆచరించేవాడయ్యాడు. అతను అన్ని జీవులను తనలోనే ఏకత్వంగా చూచాడు.'

అవాప ముక్తి జ్ఞానాత్స తథా త్వం ముక్తిమాప్స్యసి । ఏకః సమస్తం త్వఞ్చాహం విష్ణుః సర్వగతో యతః ।। ౩౮౦.

జ్ఞానం వల్ల అతడు మోక్షాన్ని పొందాడు. అలాగే నువ్వు కూడా మోక్షాన్ని పొందుతావు. విష్ణువు అన్నిదిక్కులా వ్యాపించి ఉన్నందున, నువ్వు నేనూ ఒక్కటే.

పీతనీలాదిభేదేన యథైకం దృశ్యతే తమః । భ్రాన్తిదృష్టిభిరాత్మాపి తథైకః స పృథక్ పృథక్ ।। ౩౮౦.

ఎలా పసుపు, నీలం మొదలైన వర్ణాల తేడాతో చీకటి ఒక్కటే అయినా వేర్వేరు రంగుల్లో కనిపించునో, అలాగే మాయతో చూసేవారికి ఆత్మ ఒక్కటే అయినా వేర్వేరుగా కనిపిస్తుంది.

సంసారాజ్ఞానవృక్షారిజ్ఞానం బ్రహ్మేతి చిన్తయ ।। ౩౮౦.

ఈ సంసార అజ్ఞాన వృక్షాన్ని నాశనం చేసే జ్ఞానమే బ్రహ్మమని తెలుసుకో.

అగ్నిరువాచ గీతాసారం ప్రవక్ష్యామి సర్వగీతోత్తమోత్తమం । కృష్ణోఽర్జునాయ యమాహ పురా వై భుక్తిముక్తిదం ।। ౩౮౧.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు — అన్ని గీతల్లో అత్యుత్తమమైన గీతాసారాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. ఇది శ్రీకృష్ణుడు ప్రాచీన కాలంలో అర్జునునికి ఉపదేశించినది, భోగమూ మోక్షమూ ఇస్తుంది.

శ్రీభగవానువాచ గతాసురగతాసుర్వా న శోచ్యో దేహవానజః । ఆత్మాఽజరోఽమరోఽభేద్యస్తస్మాచ్ఛోకాదికం త్యజేత్ ।। ౩౮౧.

శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు — ప్రాణం ఉన్నా లేకపోయినా, శరీరాన్ని ధరించినవాడు శోకించదగినవాడు కాదు. ఆత్మకు వృద్ధాప్యం లేదు, మరణం లేదు, అది చెదరదు. అందుకే శోకాన్ని వదిలేయాలి.

ధ్యాయతో విషయాన్ పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే । సఙ్గాత్ కామస్తతః క్రోధః క్రోధాత్సమ్మోహ ఏవ చ ।। ౩౮౧.

మనిషి విషయాలను ధ్యానిస్తే వాటిపై ఆసక్తి కలుగుతుంది. ఆసక్తి వల్ల కోరిక పుడుతుంది, కోరిక వల్ల కోపం వస్తుంది.

సమ్మోహాత్ స్మృతివిభ్రంశో బుద్ధినాశాత్ ప్రణశ్యతి । దుఃసఙ్గహానిః సత్సఙ్గాన్మోక్షకామీ చ కామనుత్ ।। ౩౮౧.

కోపం వల్ల మాయ కలుగుతుంది, మాయ వల్ల జ్ఞాపకం పోతుంది, జ్ఞాపకం పోతే బుద్ధి నశిస్తుంది, బుద్ధి పోయినవాడు నశిస్తాడు. దుష్టులతో కలవడం నష్టానికి దారి తీస్తుంది; సత్సంగం మోక్షానికి దారి చూపుతుంది. మోక్షాన్ని కోరేవాడు కోరికలను విడిచిపెడతాడు.

కామత్యాగాదాత్మనిష్ఠః స్థిరప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే । యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ ।। ౩౮౧.

కోరికలను వదిలి ఆత్మనందే స్థిరంగా ఉండేవాడే స్థిరప్రజ్ఞుడు. అన్ని జీవులకు అది రాత్రిలా ఉన్నప్పటికీ, నియమితుడు అందులో మేల్కొని ఉంటాడు.

యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః । ఆత్మన్యేవ చ సన్తుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే ।। ౩౮౧.

జీవులు మేల్కొని ఉన్నదే మునికి రాత్రిలా ఉంటుంది. తనలో తానే సంతృప్తిగా ఉన్నవాడికి ఇక చేయవలసిన పనేమీ ఉండదు.

నైవ తస్య కృతే నార్థో నాకృతే నేహ కశ్చన । తత్త్వవిత్తు మహావాహో గుణకర్మవిభాగయోః ।। ౩౮౧.

అతనికి చేసిన పనిలోనూ, చేయని పనిలోనూ ఈ లోకంలో ప్రయోజనం లేదు. నిజాన్ని తెలిసినవాడు గుణాలు, కర్మల మధ్య తేడాను తెలుసుకుంటాడు.

గుణా గుణేషు వర్త్తన్తే ఇతి మత్వా న సజ్జతే । సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సన్తరిష్యతి ।। ౩౮౧.

గుణాలు గుణాల మీదనే పనిచేస్తున్నాయని తెలుసుకున్నవాడు వాటిలో ఆసక్తి చూపడు. జ్ఞాన నౌకతో అన్ని బాధలను దాటి పోతాడు.

జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్ కురుతేఽర్జున । బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సఙ్గన్త్యక్త్వా కరోతి యః ।। ౩౮౧.

అర్జునా! జ్ఞానాగ్ని అన్ని కర్మలను బూడిద చేస్తుంది. బ్రహ్మంలో స్థిరపడి, ఆసక్తిని విడిచి కర్మలు చేసే వాడు బంధించబడడు.

లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివామ్భసా । సర్వభూతేషు చాత్మానాం సర్వభూతాని చాత్మని ।। ౩౮౧.

అతనికి పాపం అంటదు, నీటిలో తడవని తామరాకులా. అన్ని జీవుల్లో ఆత్మను, ఆత్మలో అన్ని జీవులను చూస్తాడు.

న హి కల్యాణకృతం కశ్చిద్‌దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి । దేవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా ।। ౩౮౧.

ధర్మాన్ని ఆచరించే వాడు ఎప్పుడూ చెడు స్థితికి చేరడు, ప్రియమైనవాడా! నా ఈ దివ్యమైన గుణమయ మాయను దాటి పోవడం చాలా కష్టం.

మామేవ యే ప్రపద్యన్తే మాయామేతాన్తరన్తి తే । ఆర్త్తో జిజ్ఞాసురర్థార్థీ జ్ఞానీ చ భరతర్షభ ।। ౩౮౧.

కానీ నన్ను శరణు పొందినవారు ఈ మాయను దాటి పోతారు. భారత వంశంలో ఉత్తముడా! బాధపడేవాడు, జ్ఞానం కోరేవాడు, ధనం కోరేవాడు, జ్ఞాని — వీరందరూ నన్నే ఆరాధిస్తారు.