అగ్నిపురాణమ్

శివికాదారుసఙ్ఘాతో రచనాస్థితిసంస్థితః । అన్విష్యతాం నృపశ్రేష్ట తద్భేదే శివికా త్వయా ।। ౩౮౦.

శివిక అనేది చెక్క ముక్కల సమాహారం, వాటిని కలిపి తయారు చేస్తారు. రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, దీన్ని బాగా పరిశీలించు—వీటి భాగాలు విడిపోతే, నీ దగ్గర శివిక ఉండదు.

పుమాన్ స్త్రీ గౌరయం వాజీ కుఞ్జరో విహగస్తరుః । దేహేషు లోకసంజ్ఞేయం విజ్ఞేయా కర్మహేతుషు ।। ౩౮౦.

పురుషుడు, స్త్రీ, ఆవు, గుర్రం, ఏనుగు, పక్షి, చెట్టు—ఇవి అన్నీ తమ శరీరాల పేర్లతో లోకంలో పిలవబడతాయి. ఇవన్నీ మన కర్మల కారణంగా కలుగుతాయని తెలుసుకో.

జిహ్వా వ్రవీత్యహమితి దన్తౌష్ఠౌ తాలుకం నృప । ఏతే నాహం యతః సర్వ్వేవాఙ్నిపాదనహేతవః ।। ౩౮౦.

నాకు మాట్లాడుతున్నానని నాలుక అనిపిస్తుంది. కానీ పళ్ళు, పెదాలు, నోటి పైభాగం మాత్రం అలా అనవు, రాజా. ఇవన్నీ మాటలు పలికేందుకు సహాయపడే సాధనాలు మాత్రమే.

కిం హేతుభిర్వదత్యేషా వాగేవాహమితి స్వయం । తథాపి వాఙ్నాహమేతదుక్తం మిథ్యా న యుజ్యతే ।। ౩౮౦.

ఈ మాటలు 'నేనే మాట' అని ఎందుకు అంటున్నాయి? అయినా, మాటలు నిజంగా 'నేను' కావు; అలా చెప్పడం సత్యం కాదు.

పిణ్డః పృథగ్‌ యతః పుంసః శిరఃపాయ్వాదిలక్షణః । తతోఽహమితి కుత్రైతాం సంజ్ఞాం రాజన్ కరోమ్యహం ।। ౩౮౦.

శిరస్సు, పాదాలు మొదలైన లక్షణాలతో శరీరం వేరుగా ఉంది. రాజా, అలాంటప్పుడు 'నేను' అనే మాటను ఎలా వాడతాను?

యదన్యోఽస్తి పరః కోపి మత్తః పార్థివసత్తమ । తదేషోహమయం చాన్యో వక్తుమేవమపీష్యతే ।। ౩౮౦.

రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నన్ను వదిలి ఇంకొకటి వేరు ఉంటే, ఆ వేరే దానినే 'నేను' అని అంటారు. ఇది కూడా అలాగే చెప్పబడుతుంది.

పరమార్థభేదో న నగో న పశుర్నచ పాదపః । శరీరాశ్చ విభేదాశ్చ య ఏతే కర్మయోనయః ।। ౩౮౦.

నిజమైన పరమార్థంలో ఏనుగు, జంతువు, చెట్టు లేవు; శరీరాలూ, వాటి వేరువేరు రూపాలూ కేవలం కర్మలకు కారణమయ్యే రూపాలే.

యస్తు రాజేత్ యల్లోకే యచ్చ రాజభటాత్మకమ్ । తచ్చాన్యచ్చ నృపేత్థన్తు న సత్ సమ్యగనామయం ।। ౩౮౦.

ఈ లోకంలో ఏది పాలిస్తుందో, ఏది ఉంది, రాజు, రాజు సేవకుల స్వభావమున్నదీ—ఇవి అన్నీ వేరే వేరు; నిజంగా సరైన పేర్లు కావు.

త్వం రాజా సర్వలోకస్య పితుః పుత్రో రిపోరిపుః । పత్న్యాః పతిః పితా సూనోః కస్త్వాం భూప వదామ్యహం ।। ౩౮౦.

నీవు సమస్త లోకాల రాజు, తండ్రికి కుమారుడు, శత్రువుకు శత్రువు, భార్యకు భర్త, కుమారుడికి తండ్రివి—ఓ భూపతి, నిన్ను నేను ఎవని అని పిలవాలి?

త్వం కిమేతచ్ఛిరః కిన్ను శిరస్తవ తథోదరం । కిము పాదాదికం త్వం వై తవైతత్ కిం మహీపతే ।। ౩౮౦.

ఈ తల నీవేనా? లేక ఈ తల నీదా? అలాగే, ఈ పొత్తికడుపు నీదా? పాదాలు మొదలైనవి నీవేనా? ఇవన్నీ నిజంగా నీవేనా, రాజా?

సమస్తావయవేభ్యస్త్వం పృథగ్భూతో వ్యవస్థితః । కోహమిత్యత్ర నిపుణం భూత్వా చిన్తయ పార్థివ ౩౮౦.

నీవు అన్నీ అవయవాలనుండి వేరుగా ఉన్నవాడివి. 'నేను ఎవరు?' అని లోతుగా ఆలోచించు, రాజా.

శ్రేయోఽర్థముద్యతః ప్రష్ట్రం కపిలర్షిమహం ద్విజ । తస్యాశః కపిలర్షేస్త్వం మత్ కృతే జ్ఞానదో భువి ౩౮౦.

శ్రేయస్సు కోసం ప్రశ్నించేందుకు వచ్చినవాడిని నేను, కపిల మహర్షిని. నీ ఆశ ఏమిటంటే, నా కోసం కపిలుడు భూమిపై జ్ఞానం ప్రసాదిస్తాడని.

బ్రాహ్మణ ఉవాచ భూయః పృచ్ఛసి కిం శ్రేయః పరమార్థన్న పృచ్ఛసి । శ్రేయాంస్యపరమార్థాని అశేషాణ్యేవ భూపతే ।। ౩౮౦.

బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు మళ్లీ శ్రేయస్సు గురించే అడుగుతున్నావు, కానీ పరమార్థం గురించి అడగడం లేదు. రాజా, శ్రేయస్సు అన్నీ పరమార్థం కావు.

దేవతారాధనం కృత్వా ధనసమ్పత్తిమిచ్ఛతి । పుత్రానిచ్ఛతి రాజ్యఞ్చ శ్రేయస్తస్యైవ కిం నృపః ।। ౩౮౦.

దేవతలను పూజించి ధనం, సంపద, పిల్లలు, రాజ్యం కోరుకుంటాడు. రాజా, ఇదే నిజమైన శ్రేయస్సా?

వివేకినస్తు సంయోగః శ్రేయో యః పరమాత్మనః । యజ్ఞాదికా క్రియా న స్యాత్ నాస్తి ద్రవ్యోపపత్తితా ।। ౩౮౦.

వివేకం ఉన్నవారికి పరమాత్మతో ఐక్యం కలగడం శ్రేయస్సు. యజ్ఞాదిక కర్మలు ద్రవ్యాలు లేకుండా జరగవు.

పరమార్థాత్మనోర్యోగః పరమార్థ ఇతీష్యతే । ఏకో వ్యాపీ సమః శుద్ధో నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః ।। ౩౮౦.

పరమార్థమైన ఆత్మతో ఐక్యం కలగడమే పరమార్థం అని భావిస్తారు. అది ఒక్కటే, అన్నిటిలో వ్యాపించి, సమంగా, పవిత్రంగా, గుణరహితంగా, ప్రకృతికి అతీతంగా ఉంటుంది.

జన్మవృద్ధ్యాదిరహిత ఆత్మా సర్వగతోఽవ్యయః । పరం జ్ఞానమయోఽసఙ్గీ గుణజాత్యాదిభిర్విభుః ।। ౩౮౦.

ఆత్మకు జననం, వృద్ధి లేవు; అది అన్నింటిలో వ్యాపించి, నశించదు. అది పరమమైనది, జ్ఞానమయమైనది, అసక్తి కలది, గుణాలు, జాతులు మొదలైన వాటికి అతీతమైనది.

ఋతుర్బ్రహ్మసుతో జ్ఞానీ తచ్ఛిష్యోఽభూత్ పులత్స్యజః ।। ౩౮౦.

బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన ఋతువు, నిజమైన జ్ఞానం తెలిసినవాడు. పులస్త్యుని వంశస్థుడు అతని శిష్యుడయ్యాడు.

నిదాఘః ప్రాప్తవిద్యోఽస్మాన్నగరే వై పురే స్థితః । దేవికాయాస్తటే తఞ్చ తర్కయామాస వై ఋతుః ।। ౩౮౦.

నిదాఘుడు జ్ఞానం పొందిన తరువాత పట్టణంలోనే ఉండిపోయాడు. ఋతువు దేవికా నది ఒడ్డున అతని దగ్గరకు వెళ్లి ప్రశ్నలు అడగడం ప్రారంభించాడు.

దివ్యే వర్షసహస్రేఽగాన్నిదాఘమవలోకితుం । నిదాఘో వైశ్వదేవాన్తే భుక్త్వాన్నం శిష్యమబ్రవీత్ ౩౮౦.

వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, ఋతువు నిదాఘుణ్ణి చూడటానికి వచ్చాడు. నిదాఘుడు వైశ్వదేవ యాగంలో భోజనం చేసి తన శిష్యునితో మాట్లాడాడు.

ఋతురువాచ । క్షుదస్తి యస్య భుక్తేఽన్నే తుష్టిర్బ్రాహ్మణ జాయతే । న మే క్షుదభవత్తృప్తిం కస్మాత్త్వం పరిపృచ్ఛసి ।। ౩౮౦.

ఋతువు ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణా, అన్నం తిన్నవాడికి ఆకలి కలుగుతుంది, తృప్తి కలిగినవాడికి సంతృప్తి కలుగుతుంది. నాకు ఆకలి రాలేదు, తృప్తి కూడా లేదు — మరి నువ్వు నన్ను ఎందుకు అడుగుతున్నావు?'

క్షుత్తృష్ణే దేహధర్మ్మాఖ్యే న మమైతే యతో ద్విజ । పృష్టోహం యత్త్వాయా బ్రూయాం౩ తృప్తిరస్త్యేవ మే సదా ।। ౩౮౦.

ఆకలి, దాహం ఇవన్నీ శరీరానికి సంబంధించిన లక్షణాలు, నాకు కావు బ్రాహ్మణా. నువ్వు అడిగావు కాబట్టి చెబుతున్నాను — నాకు ఎప్పుడూ తృప్తి ఉంది.

సోఽహం గాన్తా౫ న చాగన్తా నైకదేశనికేతనః । త్వం చాన్యో న భవేన్నాపి నాన్యస్త్వక్తోఽస్మి వా ప్యహం ।। ౩౮౦.

నేను పోయేవాడిని, కానీ రానివాడిని కాదు; ఒకే చోట ఉండేవాడిని కాదు. నువ్వు వేరే వాడివి కాదు, నేనూ నిన్ను వదిలి వేరే వాడిని కాదు, మనిద్దరినీ విడిచి ఇంకెవరూ లేరు.

మృణ్మయం హి గృహం యద్వన్మృదాలిప్తం స్థిరీభబేత్ । పార్థివోఽయం తథా దేహః పార్థివైః పరమాణుభిః ।। ౩౮౦.

మట్టి ఇల్లు మట్టితో పూత వేసినప్పుడు బలంగా మారినట్లే, ఈ శరీరం కూడా భూమిలోని కణాలతో ఏర్పడింది.

ఋతురస్మి తవాచార్య్యః ప్రజ్ఞాదానాయ తే ద్విజ । ఇహాగతోఽహం యాస్యామి పరమార్థస్తవోదితః ।। ౩౮౦.

నేను నీ గురువు ఋతువు, నీకు జ్ఞానం ఇవ్వడానికి ఇక్కడికి వచ్చాను బ్రాహ్మణా. నీకు పరమార్థం తెలిపాను, ఇప్పుడు నేను వెళ్ళిపోతాను.

ఏకమేవమిదం విద్ధి న భేదః సకలం జగత్ । వాసుదేవాభిధేయస్య స్వరూపం పరమాత్మనః ।। ౩౮౦.

ఈ జగత్తంతా ఒక్కటే అని తెలుసుకో. ఇందులో ఎలాంటి భేదం లేదు. ఇది వాసుదేవుడు అనే పరమాత్మ యొక్క నిజ స్వరూపం.

ఋతుర్వర్షసహస్రాన్తే పునస్తన్నగరం యయౌ । నిదాఘం నగరప్రాన్తే ఏకాన్తే స్థితమవ్రవీత్ ౩౮౦.

వెయ్యి సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, ఋతువు మళ్లీ ఆ పట్టణానికి వెళ్లాడు. పట్టణానికి అంచున ఒంటరిగా నిలబడి ఉన్న నిదాఘుణ్ణి చూసి మాట్లాడాడు.

నిదాఘ ఉవాచ భో విప్ర జనసంవాదో మహానేష నరేశ్వర । ప్రవివీక్ష్య పురం రమ్యం తేనాత్ర స్థీయతే మయా ।। ౩౮౦.

నిదాఘుడు అన్నాడు: 'ఓ బ్రాహ్మణా, ఈ గొప్ప జనసమూహాన్ని చూసి, ఈ అందమైన పట్టణాన్ని పరిశీలించి ఇక్కడే ఉండిపోతున్నాను.'

ఋతురువాచ నరాధిపోఽత్ర కతమః కతమశ్చేతరో జనః । కథ్యతాం మే ద్విజశ్రేష్ఠ త్వమభిజ్ఞో ద్విజోత్తమ ।। ౩౮౦.

ఋతువు అన్నాడు: 'ఇక్కడ ఎవరు రాజు, ఎవరు ఇతరులు? నీవు తెలిసినవాడివి కాబట్టి నాకు చెప్పు బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా.'