అగ్నిపురాణమ్

యద్ద్రవ్యా శివికా చేయం తద్‌ద్రవ్యో భూతసంగ్రహః । భవతో మేఽఖిలస్యాస్య సమత్వేనోపబృంహితః ।। ౩౮౦.

ఈ పల్లకి ఏ పదార్థంతో తయారైందో, ఆ పదార్థం భూతాల సమాహారం. నువ్వూ, నేనూ, ఈ సమస్తమూ దానివల్ల సమానంగా నిలబడుతున్నాం.

తచ్ఛ్రు త్వోవాచ రాజా తం గృహీత్వాఙ్‌ఘ్రీ క్షమాప్య చ । ప్రసాదం కురు త్వక్త్వేమాం శివికాం బ్రూహి శ్రృణ్వతే । యో భవాన్ యన్నిమిత్తం వా యదాగమనకారణమ్ ।। ౩౮౦.

ఇవి విని, రాజు ఆయన పాదాలను పట్టుకుని నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు: 'దయచేసి ప్రసాదించు. ఈ పల్లకి గురించి నాకు వివరంగా చెప్పు. మీరు ఎవరు? ఎందుకు వచ్చారు? రాకకు కారణం ఏమిటి?'

శ్రూయతాం కోహమిత్యేతద్వక్తు నైవ చ శక్యతే । ఉపభోగనిమిత్తఞ్చ సర్వత్రాగమనక్రియా ।। ౩౮౦.

విను: 'నేను ఎవరు?' అనే ప్రశ్నను నిజంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు. ఎక్కడైనా, అనుభవం కోసమే రాక జరుగుతుంది.

సుఖదుఃఖోపభోగౌ తు తౌ దేశాద్యుపపాదకౌ । ధర్మాఘర్మోద్భవౌ భోక్తుం జన్తుర్దేశాదిమృచ్ఛతి ।। ౩౮౦.

సుఖదుఃఖ అనుభవాలు చోటు మొదలైన కారణాల వల్ల కలుగుతాయి. పుణ్యపాపాల వల్ల అవి పుడతాయి. వాటిని అనుభవించేందుకు జీవి చోటు మొదలైన వాటిని కోరుకుంటాడు.

రాజోవాచ యోఽస్తి సోహమితి బ్రహ్మన్ కథం వక్తుం న శక్యతే । ఆత్మన్యేష న దోషాయ శబ్కదోహమితి యో ద్విజ ।। ౩౮౦.

రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఒకడు ఉన్నాడంటే, బ్రాహ్మణా, అది చెప్పలేనిది ఎలా అవుతుంది? నేను ఇదే అని చెప్పినంత మాత్రాన ఆత్మకు ఎలాంటి దోషం ఉండదు, ద్విజా.'

శబ్దోహమిత్రి దోషాయ నాత్మన్యేష తథైవ తత్ । అనాత్మన్యాత్మవిజ్ఞానం శబ్దో వా భ్రాన్తిలక్షణః ।। ౩౮౦.

'నేనే ఇదని' అన్న మాటకు తప్పు ఉంది, కాని ఆత్మకు కాదు. ఆత్మను కానిది ఆత్మగా తెలుసుకోవడం, లేదా ఆ మాటే, అవన్నీ మాయకు గుర్తు.'

యదా సమస్తదేహేషు పుమానేకో వ్యవస్థితః । తదా హి కో భవాన్ కోహమిత్యేతద్విఫలం వచః ।। ౩౮౦.

ఒకే వ్యక్తి అన్ని శరీరాల్లో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, 'మీరు ఎవరు? నేను ఎవరు?' అనే మాటలు వ్యర్థం.

త్వం రాజా శివికా చేయం వయం వాహాః పురఃసరాః । అయఞ్చ భవతో లోకో న సదేనన్నృపోచ్యతే ।। ౩౮౦.

నువ్వు రాజు, ఇది పల్లకి, మేము ముందుగా నడిపించే వాహకులు. కానీ, రాజా, ఈ లోకం నిజంగా ఇలానే ఉందని చెప్పలేం.

వృక్షాద్దారు తతశ్చేయం శివికా త్వదధిష్ఠతా । కా వృక్షసంజ్ఞా జాతాస్య దారుసంజ్ఞాథ వా నృప ।। ౩౮౦.

వృక్షం నుంచి దారువు, దారువుతో నీ ఆధీనంలో ఈ పల్లకి తయారైంది. మరి రాజా, దీనికి వృక్షమనే పేరు, లేక దారువనే పేరు, ఏది తగినది?

వృక్షారూढ़ో మహారాజో నాయం వదతి చేతనః । న చ దారుణి సర్వస్త్వాం బ్రవీతి శివికాగతం ।। ౩౮౦.

వృక్షంపై కూర్చున్న మహారాజు జాగ్రత్తగా మాట్లాడడు; అలాగే, శివికలో కూర్చున్న నీవు వినిపించేలా ఆ చెక్క కూడా ఏమీ చెప్పదు.

శివికాదారుసఙ్ఘాతో రచనాస్థితిసంస్థితః । అన్విష్యతాం నృపశ్రేష్ట తద్భేదే శివికా త్వయా ।। ౩౮౦.

శివిక అనేది చెక్క ముక్కల సమాహారం, వాటిని కలిపి తయారు చేస్తారు. రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, దీన్ని బాగా పరిశీలించు—వీటి భాగాలు విడిపోతే, నీ దగ్గర శివిక ఉండదు.

పుమాన్ స్త్రీ గౌరయం వాజీ కుఞ్జరో విహగస్తరుః । దేహేషు లోకసంజ్ఞేయం విజ్ఞేయా కర్మహేతుషు ।। ౩౮౦.

పురుషుడు, స్త్రీ, ఆవు, గుర్రం, ఏనుగు, పక్షి, చెట్టు—ఇవి అన్నీ తమ శరీరాల పేర్లతో లోకంలో పిలవబడతాయి. ఇవన్నీ మన కర్మల కారణంగా కలుగుతాయని తెలుసుకో.

జిహ్వా వ్రవీత్యహమితి దన్తౌష్ఠౌ తాలుకం నృప । ఏతే నాహం యతః సర్వ్వేవాఙ్నిపాదనహేతవః ।। ౩౮౦.

నాకు మాట్లాడుతున్నానని నాలుక అనిపిస్తుంది. కానీ పళ్ళు, పెదాలు, నోటి పైభాగం మాత్రం అలా అనవు, రాజా. ఇవన్నీ మాటలు పలికేందుకు సహాయపడే సాధనాలు మాత్రమే.

కిం హేతుభిర్వదత్యేషా వాగేవాహమితి స్వయం । తథాపి వాఙ్నాహమేతదుక్తం మిథ్యా న యుజ్యతే ।। ౩౮౦.

ఈ మాటలు 'నేనే మాట' అని ఎందుకు అంటున్నాయి? అయినా, మాటలు నిజంగా 'నేను' కావు; అలా చెప్పడం సత్యం కాదు.

పిణ్డః పృథగ్‌ యతః పుంసః శిరఃపాయ్వాదిలక్షణః । తతోఽహమితి కుత్రైతాం సంజ్ఞాం రాజన్ కరోమ్యహం ।। ౩౮౦.

శిరస్సు, పాదాలు మొదలైన లక్షణాలతో శరీరం వేరుగా ఉంది. రాజా, అలాంటప్పుడు 'నేను' అనే మాటను ఎలా వాడతాను?

యదన్యోఽస్తి పరః కోపి మత్తః పార్థివసత్తమ । తదేషోహమయం చాన్యో వక్తుమేవమపీష్యతే ।। ౩౮౦.

రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నన్ను వదిలి ఇంకొకటి వేరు ఉంటే, ఆ వేరే దానినే 'నేను' అని అంటారు. ఇది కూడా అలాగే చెప్పబడుతుంది.

పరమార్థభేదో న నగో న పశుర్నచ పాదపః । శరీరాశ్చ విభేదాశ్చ య ఏతే కర్మయోనయః ।। ౩౮౦.

నిజమైన పరమార్థంలో ఏనుగు, జంతువు, చెట్టు లేవు; శరీరాలూ, వాటి వేరువేరు రూపాలూ కేవలం కర్మలకు కారణమయ్యే రూపాలే.

యస్తు రాజేత్ యల్లోకే యచ్చ రాజభటాత్మకమ్ । తచ్చాన్యచ్చ నృపేత్థన్తు న సత్ సమ్యగనామయం ।। ౩౮౦.

ఈ లోకంలో ఏది పాలిస్తుందో, ఏది ఉంది, రాజు, రాజు సేవకుల స్వభావమున్నదీ—ఇవి అన్నీ వేరే వేరు; నిజంగా సరైన పేర్లు కావు.

త్వం రాజా సర్వలోకస్య పితుః పుత్రో రిపోరిపుః । పత్న్యాః పతిః పితా సూనోః కస్త్వాం భూప వదామ్యహం ।। ౩౮౦.

నీవు సమస్త లోకాల రాజు, తండ్రికి కుమారుడు, శత్రువుకు శత్రువు, భార్యకు భర్త, కుమారుడికి తండ్రివి—ఓ భూపతి, నిన్ను నేను ఎవని అని పిలవాలి?

త్వం కిమేతచ్ఛిరః కిన్ను శిరస్తవ తథోదరం । కిము పాదాదికం త్వం వై తవైతత్ కిం మహీపతే ।। ౩౮౦.

ఈ తల నీవేనా? లేక ఈ తల నీదా? అలాగే, ఈ పొత్తికడుపు నీదా? పాదాలు మొదలైనవి నీవేనా? ఇవన్నీ నిజంగా నీవేనా, రాజా?

సమస్తావయవేభ్యస్త్వం పృథగ్భూతో వ్యవస్థితః । కోహమిత్యత్ర నిపుణం భూత్వా చిన్తయ పార్థివ ౩౮౦.

నీవు అన్నీ అవయవాలనుండి వేరుగా ఉన్నవాడివి. 'నేను ఎవరు?' అని లోతుగా ఆలోచించు, రాజా.

శ్రేయోఽర్థముద్యతః ప్రష్ట్రం కపిలర్షిమహం ద్విజ । తస్యాశః కపిలర్షేస్త్వం మత్ కృతే జ్ఞానదో భువి ౩౮౦.

శ్రేయస్సు కోసం ప్రశ్నించేందుకు వచ్చినవాడిని నేను, కపిల మహర్షిని. నీ ఆశ ఏమిటంటే, నా కోసం కపిలుడు భూమిపై జ్ఞానం ప్రసాదిస్తాడని.

బ్రాహ్మణ ఉవాచ భూయః పృచ్ఛసి కిం శ్రేయః పరమార్థన్న పృచ్ఛసి । శ్రేయాంస్యపరమార్థాని అశేషాణ్యేవ భూపతే ।। ౩౮౦.

బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు మళ్లీ శ్రేయస్సు గురించే అడుగుతున్నావు, కానీ పరమార్థం గురించి అడగడం లేదు. రాజా, శ్రేయస్సు అన్నీ పరమార్థం కావు.

దేవతారాధనం కృత్వా ధనసమ్పత్తిమిచ్ఛతి । పుత్రానిచ్ఛతి రాజ్యఞ్చ శ్రేయస్తస్యైవ కిం నృపః ।। ౩౮౦.

దేవతలను పూజించి ధనం, సంపద, పిల్లలు, రాజ్యం కోరుకుంటాడు. రాజా, ఇదే నిజమైన శ్రేయస్సా?

వివేకినస్తు సంయోగః శ్రేయో యః పరమాత్మనః । యజ్ఞాదికా క్రియా న స్యాత్ నాస్తి ద్రవ్యోపపత్తితా ।। ౩౮౦.

వివేకం ఉన్నవారికి పరమాత్మతో ఐక్యం కలగడం శ్రేయస్సు. యజ్ఞాదిక కర్మలు ద్రవ్యాలు లేకుండా జరగవు.

పరమార్థాత్మనోర్యోగః పరమార్థ ఇతీష్యతే । ఏకో వ్యాపీ సమః శుద్ధో నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః ।। ౩౮౦.

పరమార్థమైన ఆత్మతో ఐక్యం కలగడమే పరమార్థం అని భావిస్తారు. అది ఒక్కటే, అన్నిటిలో వ్యాపించి, సమంగా, పవిత్రంగా, గుణరహితంగా, ప్రకృతికి అతీతంగా ఉంటుంది.

జన్మవృద్ధ్యాదిరహిత ఆత్మా సర్వగతోఽవ్యయః । పరం జ్ఞానమయోఽసఙ్గీ గుణజాత్యాదిభిర్విభుః ।। ౩౮౦.

ఆత్మకు జననం, వృద్ధి లేవు; అది అన్నింటిలో వ్యాపించి, నశించదు. అది పరమమైనది, జ్ఞానమయమైనది, అసక్తి కలది, గుణాలు, జాతులు మొదలైన వాటికి అతీతమైనది.

ఋతుర్బ్రహ్మసుతో జ్ఞానీ తచ్ఛిష్యోఽభూత్ పులత్స్యజః ।। ౩౮౦.

బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన ఋతువు, నిజమైన జ్ఞానం తెలిసినవాడు. పులస్త్యుని వంశస్థుడు అతని శిష్యుడయ్యాడు.

నిదాఘః ప్రాప్తవిద్యోఽస్మాన్నగరే వై పురే స్థితః । దేవికాయాస్తటే తఞ్చ తర్కయామాస వై ఋతుః ।। ౩౮౦.

నిదాఘుడు జ్ఞానం పొందిన తరువాత పట్టణంలోనే ఉండిపోయాడు. ఋతువు దేవికా నది ఒడ్డున అతని దగ్గరకు వెళ్లి ప్రశ్నలు అడగడం ప్రారంభించాడు.