అగ్నిపురాణమ్

భూమౌ పాదయుగన్తస్థౌ జఙ్‌ఘే పాదద్వయే స్థితే । ఉరూ జఙ్ఘాద్వయావస్థౌ తదాధారం తథోదరమ్ ।। ౩౮౦.

భూమిపై పాదయుగ్మం నిలుస్తుంది, ఆ పాదాలపై జఙ్ఘలు నిలుస్తాయి; ఆ జఙ్ఘలపై తొడలు ఆధారపడతాయి, అలాగే ఉదరం కూడా ఆధారపడుతుంది.

వక్షఃస్థలం తథా వాహూ స్కన్ధౌ చోదరసంస్థితౌ । స్కన్ధస్థితేయం శివికా మమ భావోఽత్ర కిం కృతః ।। ౩౮౦.

ఒకవైపు ఛాతీ, మరోవైపు చేతులు, భుజాలు, పొట్టలో ఉన్న భాగం — ఇవన్నీ కలిపి ఈ పల్లకి భుజాలపై పెట్టారు. ఇక్కడ నా పాత్ర ఏమిటి?

శివికాయాం స్థితఞ్చేదం దేహం త్వదుపలక్షితం । తత్ర త్వమహమప్యత్ర ప్రోచ్యతే చేదమన్యథా ।। ౩౮౦.

ఈ శరీరం, నువ్వు చూస్తున్నట్టు, పల్లకిలో ఉందనుకుంటే, ఇక్కడ నువ్వూ నేనూ ఇద్దరం ఉన్నట్టే. లేకపోతే, విషయం వేరేలా ఉంటుంది.

అహం త్వఞ్చ తథాన్యం చ భూతైరుహ్యామ పార్థివ । గుణప్రవాహపతితో గుణవర్గో హి యాత్యయం ।। ౩౮౦.

నేను, నువ్వు, ఇంకొకరు కూడా, రాజా, ఈ భూతాల వల్ల మోసిపోతున్నాం. గుణాల సమూహం గుణాల ప్రవాహంలో పడి, చివరికి పోతుంది.

కర్మ్మవశ్యా గుణాశ్చైతే సత్వాద్యాః పృథివీపతే । అవిద్యాసఞ్చితం కర్మ తచ్చాశేషేషు జన్తుషు ।। ౩౮౦.

రాజా, సత్వాది గుణాలు కూడా కర్మబంధంలో ఉంటాయి. అవిద్య వల్ల కూడిన ఆ కర్మ, అన్ని జీవుల్లో ఉంటుంది.

ఆత్మా శుద్ధోఽక్షరః శాన్తో నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః । ప్రవృద్ధ్యపచయౌ నామ్య ఏకస్యాఖిలజన్తుషు ।। ౩౮౦.

ఆత్మ శుద్ధమైనది, నశించనిది, శాంతమైనది, గుణరహితమైనది, ప్రకృతికి అతీతమైనది. పెరుగుదల, తగ్గుదల అన్నీ ఒక్కటే, అన్ని జీవుల్లోనూ అతడికి లేవు.

యదా నోపచయస్తస్య యదా నాపచయో నృప। తదా పీవానసీతి త్వం కయా యుక్త్యా త్వయేరితం ।। ౩౮౦.

రాజా, అతడికి పెరుగుదల లేదు, తగ్గుదల లేదు అంటే, నీవు అతడు బలంగా ఉన్నాడు లేదా బలహీనంగా ఉన్నాడు అని ఎలా చెప్పగలవు? ఏ యుక్తితో అలా అంటావు?

భూజఙ్ఘాపాదకట్‌యూరుజఠరాదిషు సంస్థితా । శివికేయం తథా స్కన్ధే తదా భావః సమస్త్వయా ।। ౩౮౦.

చేతులు, తొడలు, పాదాలు, నడుము, కడుపు మొదలైన వాటిలో ఈ పల్లకి ఉంది. అలాగే భుజంపై కూడా ఉంది. అప్పుడు ఆ స్థితి నీవే ఏర్పరిచావు.

తదన్యజన్తుభిర్భూప శివిసోత్థానకర్మణా । శైలద్రవ్యగృహోత్థోపి పృథివీసమ్భవోపి వా ।। ౩౮౦.

రాజా, ఇతర జంతువులు కూడా పల్లకి మోసే పనిలో భాగమవుతారు. అవి పర్వత పదార్థాలనుండి, ఇళ్లనుండి, లేక భూమినుండి పుట్టినవైనా సరే.

యథా పుంసః పృథగ్భావః ప్రాకృతైః కరణైర్నృప । సోढ़వ్యః స మహాభారః కతరో నృపతే మయా ।। ౩౮౦.

రాజా, మనిషికి వేరుగా కనిపించేది సహజంగా ఉన్న ఇంద్రియాల వల్లే. మరి ఏది మోసిపోవాలి? ఏది పెద్ద భారమో? దాన్ని ఎవరు మోయాలి, రాజా?

యద్ద్రవ్యా శివికా చేయం తద్‌ద్రవ్యో భూతసంగ్రహః । భవతో మేఽఖిలస్యాస్య సమత్వేనోపబృంహితః ।। ౩౮౦.

ఈ పల్లకి ఏ పదార్థంతో తయారైందో, ఆ పదార్థం భూతాల సమాహారం. నువ్వూ, నేనూ, ఈ సమస్తమూ దానివల్ల సమానంగా నిలబడుతున్నాం.

తచ్ఛ్రు త్వోవాచ రాజా తం గృహీత్వాఙ్‌ఘ్రీ క్షమాప్య చ । ప్రసాదం కురు త్వక్త్వేమాం శివికాం బ్రూహి శ్రృణ్వతే । యో భవాన్ యన్నిమిత్తం వా యదాగమనకారణమ్ ।। ౩౮౦.

ఇవి విని, రాజు ఆయన పాదాలను పట్టుకుని నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు: 'దయచేసి ప్రసాదించు. ఈ పల్లకి గురించి నాకు వివరంగా చెప్పు. మీరు ఎవరు? ఎందుకు వచ్చారు? రాకకు కారణం ఏమిటి?'

శ్రూయతాం కోహమిత్యేతద్వక్తు నైవ చ శక్యతే । ఉపభోగనిమిత్తఞ్చ సర్వత్రాగమనక్రియా ।। ౩౮౦.

విను: 'నేను ఎవరు?' అనే ప్రశ్నను నిజంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు. ఎక్కడైనా, అనుభవం కోసమే రాక జరుగుతుంది.

సుఖదుఃఖోపభోగౌ తు తౌ దేశాద్యుపపాదకౌ । ధర్మాఘర్మోద్భవౌ భోక్తుం జన్తుర్దేశాదిమృచ్ఛతి ।। ౩౮౦.

సుఖదుఃఖ అనుభవాలు చోటు మొదలైన కారణాల వల్ల కలుగుతాయి. పుణ్యపాపాల వల్ల అవి పుడతాయి. వాటిని అనుభవించేందుకు జీవి చోటు మొదలైన వాటిని కోరుకుంటాడు.

రాజోవాచ యోఽస్తి సోహమితి బ్రహ్మన్ కథం వక్తుం న శక్యతే । ఆత్మన్యేష న దోషాయ శబ్కదోహమితి యో ద్విజ ।। ౩౮౦.

రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఒకడు ఉన్నాడంటే, బ్రాహ్మణా, అది చెప్పలేనిది ఎలా అవుతుంది? నేను ఇదే అని చెప్పినంత మాత్రాన ఆత్మకు ఎలాంటి దోషం ఉండదు, ద్విజా.'

శబ్దోహమిత్రి దోషాయ నాత్మన్యేష తథైవ తత్ । అనాత్మన్యాత్మవిజ్ఞానం శబ్దో వా భ్రాన్తిలక్షణః ।। ౩౮౦.

'నేనే ఇదని' అన్న మాటకు తప్పు ఉంది, కాని ఆత్మకు కాదు. ఆత్మను కానిది ఆత్మగా తెలుసుకోవడం, లేదా ఆ మాటే, అవన్నీ మాయకు గుర్తు.'

యదా సమస్తదేహేషు పుమానేకో వ్యవస్థితః । తదా హి కో భవాన్ కోహమిత్యేతద్విఫలం వచః ।। ౩౮౦.

ఒకే వ్యక్తి అన్ని శరీరాల్లో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, 'మీరు ఎవరు? నేను ఎవరు?' అనే మాటలు వ్యర్థం.

త్వం రాజా శివికా చేయం వయం వాహాః పురఃసరాః । అయఞ్చ భవతో లోకో న సదేనన్నృపోచ్యతే ।। ౩౮౦.

నువ్వు రాజు, ఇది పల్లకి, మేము ముందుగా నడిపించే వాహకులు. కానీ, రాజా, ఈ లోకం నిజంగా ఇలానే ఉందని చెప్పలేం.

వృక్షాద్దారు తతశ్చేయం శివికా త్వదధిష్ఠతా । కా వృక్షసంజ్ఞా జాతాస్య దారుసంజ్ఞాథ వా నృప ।। ౩౮౦.

వృక్షం నుంచి దారువు, దారువుతో నీ ఆధీనంలో ఈ పల్లకి తయారైంది. మరి రాజా, దీనికి వృక్షమనే పేరు, లేక దారువనే పేరు, ఏది తగినది?

వృక్షారూढ़ో మహారాజో నాయం వదతి చేతనః । న చ దారుణి సర్వస్త్వాం బ్రవీతి శివికాగతం ।। ౩౮౦.

వృక్షంపై కూర్చున్న మహారాజు జాగ్రత్తగా మాట్లాడడు; అలాగే, శివికలో కూర్చున్న నీవు వినిపించేలా ఆ చెక్క కూడా ఏమీ చెప్పదు.

శివికాదారుసఙ్ఘాతో రచనాస్థితిసంస్థితః । అన్విష్యతాం నృపశ్రేష్ట తద్భేదే శివికా త్వయా ।। ౩౮౦.

శివిక అనేది చెక్క ముక్కల సమాహారం, వాటిని కలిపి తయారు చేస్తారు. రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, దీన్ని బాగా పరిశీలించు—వీటి భాగాలు విడిపోతే, నీ దగ్గర శివిక ఉండదు.

పుమాన్ స్త్రీ గౌరయం వాజీ కుఞ్జరో విహగస్తరుః । దేహేషు లోకసంజ్ఞేయం విజ్ఞేయా కర్మహేతుషు ।। ౩౮౦.

పురుషుడు, స్త్రీ, ఆవు, గుర్రం, ఏనుగు, పక్షి, చెట్టు—ఇవి అన్నీ తమ శరీరాల పేర్లతో లోకంలో పిలవబడతాయి. ఇవన్నీ మన కర్మల కారణంగా కలుగుతాయని తెలుసుకో.

జిహ్వా వ్రవీత్యహమితి దన్తౌష్ఠౌ తాలుకం నృప । ఏతే నాహం యతః సర్వ్వేవాఙ్నిపాదనహేతవః ।। ౩౮౦.

నాకు మాట్లాడుతున్నానని నాలుక అనిపిస్తుంది. కానీ పళ్ళు, పెదాలు, నోటి పైభాగం మాత్రం అలా అనవు, రాజా. ఇవన్నీ మాటలు పలికేందుకు సహాయపడే సాధనాలు మాత్రమే.

కిం హేతుభిర్వదత్యేషా వాగేవాహమితి స్వయం । తథాపి వాఙ్నాహమేతదుక్తం మిథ్యా న యుజ్యతే ।। ౩౮౦.

ఈ మాటలు 'నేనే మాట' అని ఎందుకు అంటున్నాయి? అయినా, మాటలు నిజంగా 'నేను' కావు; అలా చెప్పడం సత్యం కాదు.

పిణ్డః పృథగ్‌ యతః పుంసః శిరఃపాయ్వాదిలక్షణః । తతోఽహమితి కుత్రైతాం సంజ్ఞాం రాజన్ కరోమ్యహం ।। ౩౮౦.

శిరస్సు, పాదాలు మొదలైన లక్షణాలతో శరీరం వేరుగా ఉంది. రాజా, అలాంటప్పుడు 'నేను' అనే మాటను ఎలా వాడతాను?

యదన్యోఽస్తి పరః కోపి మత్తః పార్థివసత్తమ । తదేషోహమయం చాన్యో వక్తుమేవమపీష్యతే ।। ౩౮౦.

రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నన్ను వదిలి ఇంకొకటి వేరు ఉంటే, ఆ వేరే దానినే 'నేను' అని అంటారు. ఇది కూడా అలాగే చెప్పబడుతుంది.

పరమార్థభేదో న నగో న పశుర్నచ పాదపః । శరీరాశ్చ విభేదాశ్చ య ఏతే కర్మయోనయః ।। ౩౮౦.

నిజమైన పరమార్థంలో ఏనుగు, జంతువు, చెట్టు లేవు; శరీరాలూ, వాటి వేరువేరు రూపాలూ కేవలం కర్మలకు కారణమయ్యే రూపాలే.

యస్తు రాజేత్ యల్లోకే యచ్చ రాజభటాత్మకమ్ । తచ్చాన్యచ్చ నృపేత్థన్తు న సత్ సమ్యగనామయం ।। ౩౮౦.

ఈ లోకంలో ఏది పాలిస్తుందో, ఏది ఉంది, రాజు, రాజు సేవకుల స్వభావమున్నదీ—ఇవి అన్నీ వేరే వేరు; నిజంగా సరైన పేర్లు కావు.

త్వం రాజా సర్వలోకస్య పితుః పుత్రో రిపోరిపుః । పత్న్యాః పతిః పితా సూనోః కస్త్వాం భూప వదామ్యహం ।। ౩౮౦.

నీవు సమస్త లోకాల రాజు, తండ్రికి కుమారుడు, శత్రువుకు శత్రువు, భార్యకు భర్త, కుమారుడికి తండ్రివి—ఓ భూపతి, నిన్ను నేను ఎవని అని పిలవాలి?