అగ్నిపురాణమ్

ప్రత్యస్తమితభేదం యత్ సత్తామాత్రమగోచరం । వచసామాత్మసంవేద్యం తజ్జ్ఞానం బ్రహ్మ సంజ్ఞితమ్ ।। ౩౭౯.

ఏదైతే అన్ని భేదాలనుండి విముక్తమై, కేవలం సత్తగా మాత్రమే అనుభూతి చెందబడుతుందో, అది మాటలకూ, ఆత్మకు మాత్రమే గ్రాహ్యం. దానినే బ్రహ్మజ్ఞానం అంటారు.

తచ్చ విష్ణోః పరం రుపమరుపస్యాజమక్షరం । అశక్యం ప్రథమం ధ్యాతుమతో మూర్త్తాది చితన్యేత్ ।। ౩౭౯.

అది విష్ణువు యొక్క పరమరూపం — రూపరహితం, జన్మలేనిది, నశించనిది. దాన్ని మొదటనే ధ్యానించలేము కనుక, ముందు రూపములను, ఇతర లక్షణాలను ధ్యానించాలి.

సద్భావభావమాపన్నస్తతోఽసౌ పరమాత్మనా । భవత్యభేదీ భేదశ్చ తస్యాజ్ఞానకృతో భవేత్ ।। ౩౭౯.

సత్యభావాన్ని పొందినవాడు, ఆ తర్వాత పరమాత్మతో ఏకమవుతాడు. భేదం అనిపించేది అజ్ఞానంతోనే కలుగుతుంది.

అగ్నిరువాచ అద్వైతబ్రహ్మవిజ్ఞానం వక్ష్యే యద్భవతోఽగదత్ । శాలగ్రామే తపశ్చక్రే వాసుదేవార్చనాదికృత్ ।। ౩౮౦.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు — మీరు అడిగిన అద్వైత బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. శాలగ్రామంలో వాసుదేవుని ఆరాధన చేసి, తపస్సు చేశాడు.

మృగసఙ్గాన్మృగో బూత్వా హ్యన్తకాలే స్మరన్ మృగం । జాతిస్మరో మృగస్త్యక్త్వా దేహం యోగాత్స్వతోఽభవత్ ।। ౩౮౦.

జింకలతో కలిసినవాడు, చివరికి జింకను స్మరించడంతో జింకగా జన్మించాడు. గతజ్ఞాపకంతో కూడిన ఆ జింక, యోగబలంతో తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

అద్వైతబ్రహ్మభూతశ్చ జడవల్లోకమాచరత్ । క్షత్తాఽసౌ వీరరాజస్య విష్టియోగమమన్యత ।। ౩౮౦.

అద్వైత బ్రహ్మస్వరూపుడై, ప్రపంచంలో జడంలా సంచరించాడు. వాడు వీరరాజుని సేవకుడై, ఆ సేవనే యోగంగా భావించాడు.

ఉవాహ శివికామస్య క్షత్తుర్వచనచోదితః । గృహీతో విష్టినా జ్ఞానీ ఉవాహాత్మక్షయాయ తం ।। ౩౮౦.

ఆ సేవకుడి ఆజ్ఞతో రాజు పాలకీని మోశాడు. జ్ఞానవంతుడు, సేవకుడి చేత పట్టుబడి, తన ఆత్మను నశింపజేయడానికి దానిని మోశాడు.

యయౌ జड़గతిః పశ్చాద్ యే త్వన్యే త్వరితం యయుః । శీఘ్రాన్ శీఘ్రగతీన్ దృష్ట్వా అశీఘ్రం తం నృపోఽవ్రవీత్ ।। ౩౮౦.

వాడు నెమ్మదిగా నడిచాడు, మిగతావారు వేగంగా వెళ్లారు. వేగంగా పోయేవారిని చూసి, రాజు ఆ మెల్లగా నడిచినవాడిని అడిగాడు.

రాజోవాచ కిం శ్రాన్తోఽస్యల్పమధ్వానం త్వయోढ़ా శివికా మమ । కిమాయాససహో న త్వం పీవానసి నిరీక్ష్యసే ।। ౩౮౦.

రాజు ఇలా అన్నాడు — ఇంత తక్కువ దూరం నడిచినా అలసిపోయావా? నా పాలకీని మోస్తున్నావు కదా! శ్రమ భరించలేవా? నీవు బలిష్టుడిగా కనిపిస్తున్నావు.

బ్రాహ్మణ ఉవాచ నాహం పీవాన్న వైషోढ़ా శివికా భవతో మయా । న శ్రాన్తోఽస్మి న వాయాసో వోఢవ్యోఽసి మహీపతే ।। ౩౮౦.

బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు — నేను బలవంతుడిని కాదు, మీ పాలకీను మోస్తున్నాను కూడా కాదు. నాకు అలసట లేదు, శ్రమా లేదు. రాజా, మిమ్మల్ని మోసేది మీరు.

భూమౌ పాదయుగన్తస్థౌ జఙ్‌ఘే పాదద్వయే స్థితే । ఉరూ జఙ్ఘాద్వయావస్థౌ తదాధారం తథోదరమ్ ।। ౩౮౦.

భూమిపై పాదయుగ్మం నిలుస్తుంది, ఆ పాదాలపై జఙ్ఘలు నిలుస్తాయి; ఆ జఙ్ఘలపై తొడలు ఆధారపడతాయి, అలాగే ఉదరం కూడా ఆధారపడుతుంది.

వక్షఃస్థలం తథా వాహూ స్కన్ధౌ చోదరసంస్థితౌ । స్కన్ధస్థితేయం శివికా మమ భావోఽత్ర కిం కృతః ।। ౩౮౦.

ఒకవైపు ఛాతీ, మరోవైపు చేతులు, భుజాలు, పొట్టలో ఉన్న భాగం — ఇవన్నీ కలిపి ఈ పల్లకి భుజాలపై పెట్టారు. ఇక్కడ నా పాత్ర ఏమిటి?

శివికాయాం స్థితఞ్చేదం దేహం త్వదుపలక్షితం । తత్ర త్వమహమప్యత్ర ప్రోచ్యతే చేదమన్యథా ।। ౩౮౦.

ఈ శరీరం, నువ్వు చూస్తున్నట్టు, పల్లకిలో ఉందనుకుంటే, ఇక్కడ నువ్వూ నేనూ ఇద్దరం ఉన్నట్టే. లేకపోతే, విషయం వేరేలా ఉంటుంది.

అహం త్వఞ్చ తథాన్యం చ భూతైరుహ్యామ పార్థివ । గుణప్రవాహపతితో గుణవర్గో హి యాత్యయం ।। ౩౮౦.

నేను, నువ్వు, ఇంకొకరు కూడా, రాజా, ఈ భూతాల వల్ల మోసిపోతున్నాం. గుణాల సమూహం గుణాల ప్రవాహంలో పడి, చివరికి పోతుంది.

కర్మ్మవశ్యా గుణాశ్చైతే సత్వాద్యాః పృథివీపతే । అవిద్యాసఞ్చితం కర్మ తచ్చాశేషేషు జన్తుషు ।। ౩౮౦.

రాజా, సత్వాది గుణాలు కూడా కర్మబంధంలో ఉంటాయి. అవిద్య వల్ల కూడిన ఆ కర్మ, అన్ని జీవుల్లో ఉంటుంది.

ఆత్మా శుద్ధోఽక్షరః శాన్తో నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః । ప్రవృద్ధ్యపచయౌ నామ్య ఏకస్యాఖిలజన్తుషు ।। ౩౮౦.

ఆత్మ శుద్ధమైనది, నశించనిది, శాంతమైనది, గుణరహితమైనది, ప్రకృతికి అతీతమైనది. పెరుగుదల, తగ్గుదల అన్నీ ఒక్కటే, అన్ని జీవుల్లోనూ అతడికి లేవు.

యదా నోపచయస్తస్య యదా నాపచయో నృప। తదా పీవానసీతి త్వం కయా యుక్త్యా త్వయేరితం ।। ౩౮౦.

రాజా, అతడికి పెరుగుదల లేదు, తగ్గుదల లేదు అంటే, నీవు అతడు బలంగా ఉన్నాడు లేదా బలహీనంగా ఉన్నాడు అని ఎలా చెప్పగలవు? ఏ యుక్తితో అలా అంటావు?

భూజఙ్ఘాపాదకట్‌యూరుజఠరాదిషు సంస్థితా । శివికేయం తథా స్కన్ధే తదా భావః సమస్త్వయా ।। ౩౮౦.

చేతులు, తొడలు, పాదాలు, నడుము, కడుపు మొదలైన వాటిలో ఈ పల్లకి ఉంది. అలాగే భుజంపై కూడా ఉంది. అప్పుడు ఆ స్థితి నీవే ఏర్పరిచావు.

తదన్యజన్తుభిర్భూప శివిసోత్థానకర్మణా । శైలద్రవ్యగృహోత్థోపి పృథివీసమ్భవోపి వా ।। ౩౮౦.

రాజా, ఇతర జంతువులు కూడా పల్లకి మోసే పనిలో భాగమవుతారు. అవి పర్వత పదార్థాలనుండి, ఇళ్లనుండి, లేక భూమినుండి పుట్టినవైనా సరే.

యథా పుంసః పృథగ్భావః ప్రాకృతైః కరణైర్నృప । సోढ़వ్యః స మహాభారః కతరో నృపతే మయా ।। ౩౮౦.

రాజా, మనిషికి వేరుగా కనిపించేది సహజంగా ఉన్న ఇంద్రియాల వల్లే. మరి ఏది మోసిపోవాలి? ఏది పెద్ద భారమో? దాన్ని ఎవరు మోయాలి, రాజా?

యద్ద్రవ్యా శివికా చేయం తద్‌ద్రవ్యో భూతసంగ్రహః । భవతో మేఽఖిలస్యాస్య సమత్వేనోపబృంహితః ।। ౩౮౦.

ఈ పల్లకి ఏ పదార్థంతో తయారైందో, ఆ పదార్థం భూతాల సమాహారం. నువ్వూ, నేనూ, ఈ సమస్తమూ దానివల్ల సమానంగా నిలబడుతున్నాం.

తచ్ఛ్రు త్వోవాచ రాజా తం గృహీత్వాఙ్‌ఘ్రీ క్షమాప్య చ । ప్రసాదం కురు త్వక్త్వేమాం శివికాం బ్రూహి శ్రృణ్వతే । యో భవాన్ యన్నిమిత్తం వా యదాగమనకారణమ్ ।। ౩౮౦.

ఇవి విని, రాజు ఆయన పాదాలను పట్టుకుని నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు: 'దయచేసి ప్రసాదించు. ఈ పల్లకి గురించి నాకు వివరంగా చెప్పు. మీరు ఎవరు? ఎందుకు వచ్చారు? రాకకు కారణం ఏమిటి?'

శ్రూయతాం కోహమిత్యేతద్వక్తు నైవ చ శక్యతే । ఉపభోగనిమిత్తఞ్చ సర్వత్రాగమనక్రియా ।। ౩౮౦.

విను: 'నేను ఎవరు?' అనే ప్రశ్నను నిజంగా చెప్పడం సాధ్యం కాదు. ఎక్కడైనా, అనుభవం కోసమే రాక జరుగుతుంది.

సుఖదుఃఖోపభోగౌ తు తౌ దేశాద్యుపపాదకౌ । ధర్మాఘర్మోద్భవౌ భోక్తుం జన్తుర్దేశాదిమృచ్ఛతి ।। ౩౮౦.

సుఖదుఃఖ అనుభవాలు చోటు మొదలైన కారణాల వల్ల కలుగుతాయి. పుణ్యపాపాల వల్ల అవి పుడతాయి. వాటిని అనుభవించేందుకు జీవి చోటు మొదలైన వాటిని కోరుకుంటాడు.

రాజోవాచ యోఽస్తి సోహమితి బ్రహ్మన్ కథం వక్తుం న శక్యతే । ఆత్మన్యేష న దోషాయ శబ్కదోహమితి యో ద్విజ ।। ౩౮౦.

రాజు ఇలా అన్నాడు: 'ఒకడు ఉన్నాడంటే, బ్రాహ్మణా, అది చెప్పలేనిది ఎలా అవుతుంది? నేను ఇదే అని చెప్పినంత మాత్రాన ఆత్మకు ఎలాంటి దోషం ఉండదు, ద్విజా.'

శబ్దోహమిత్రి దోషాయ నాత్మన్యేష తథైవ తత్ । అనాత్మన్యాత్మవిజ్ఞానం శబ్దో వా భ్రాన్తిలక్షణః ।। ౩౮౦.

'నేనే ఇదని' అన్న మాటకు తప్పు ఉంది, కాని ఆత్మకు కాదు. ఆత్మను కానిది ఆత్మగా తెలుసుకోవడం, లేదా ఆ మాటే, అవన్నీ మాయకు గుర్తు.'

యదా సమస్తదేహేషు పుమానేకో వ్యవస్థితః । తదా హి కో భవాన్ కోహమిత్యేతద్విఫలం వచః ।। ౩౮౦.

ఒకే వ్యక్తి అన్ని శరీరాల్లో స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు, 'మీరు ఎవరు? నేను ఎవరు?' అనే మాటలు వ్యర్థం.

త్వం రాజా శివికా చేయం వయం వాహాః పురఃసరాః । అయఞ్చ భవతో లోకో న సదేనన్నృపోచ్యతే ।। ౩౮౦.

నువ్వు రాజు, ఇది పల్లకి, మేము ముందుగా నడిపించే వాహకులు. కానీ, రాజా, ఈ లోకం నిజంగా ఇలానే ఉందని చెప్పలేం.

వృక్షాద్దారు తతశ్చేయం శివికా త్వదధిష్ఠతా । కా వృక్షసంజ్ఞా జాతాస్య దారుసంజ్ఞాథ వా నృప ।। ౩౮౦.

వృక్షం నుంచి దారువు, దారువుతో నీ ఆధీనంలో ఈ పల్లకి తయారైంది. మరి రాజా, దీనికి వృక్షమనే పేరు, లేక దారువనే పేరు, ఏది తగినది?