అగ్నిపురాణమ్

నిత్యాశుద్దబుద్ధముక్తం సత్యమానన్దమద్వయమ్ । బ్రహ్మాహమస్మ్యహం బ్రహ్మ సవిజ్ఞానం విముక్త ఓం ౩౭౮.

నిత్యం, శుద్ధమైనది, బుద్ధిగా ఉన్నది, ముక్తమైనది, సత్యమైనది, ఆనందమైనది, ద్వైతం లేని బ్రహ్మ. నేను అదే బ్రహ్మను, నేను బ్రహ్మను, జ్ఞానంతో కూడిన ముక్తుడను. ఓం.

అగ్నిరువాచ యజ్ఞైశ్చ దేవానాప్నోతి వైరాజం తపసా పదం । బ్రహ్మణః కర్మసన్నయాసాద్వైరాగ్యాత్ ప్రకృతౌ లయం ।। ౩౭౯.

అగ్ని ఇలా చెప్పాడు: యజ్ఞాలతో దేవతలను పొందుతారు; తపస్సుతో వైరాజ పదాన్ని పొందుతారు; కర్మల సమ్మిళితంతో బ్రహ్మ స్థితిని పొందుతారు; విరక్తితో ప్రకృతిలో లయం కలుగుతుంది.

జ్ఞానాత్ ప్నాప్నోతి కైవల్యం పఞ్చైతా గతయః స్మృతా । ప్రీతితాపవిషాదాదేర్వినివృత్తిర్విరక్తతా ।। ౩౭౯.

జ్ఞానంతో మోక్షాన్ని పొందుతారు — ఈ అయిదు మార్గాలు గుర్తించబడ్డాయి. ప్రీతి, తాపం, విషాదం మొదలైన వాటి నుండి దూరంగా ఉండడమే విరక్తి.

సన్న్యాసః కర్మణాన్త్యాగః కృతానామకృతైః సహ । అవ్యక్తాదౌ విశేషాన్తే వికారోఽస్మిన్నివిర్త్తతే ।। ౩౭౯.

సంయాసం అంటే చేసినవి, చేయని కర్మలను వదిలిపెట్టడం. అవ్యక్తం మొదలు విశేషాంతం వరకు, ఈ స్థితిలో మార్పు నిలిచిపోతుంది.

చేతనాచేతనాన్యత్వజ్ఞానేన జ్ఞానముచ్యతే । పరమాత్మా చ సర్వేషామాధారః పరమేశ్వరః ।। ౩౭౯.

చైతన్యం, అచేతనం వేరు అనే జ్ఞానం కలిగినదే నిజమైన జ్ఞానం. పరమాత్మ అందరికీ ఆధారంగా ఉండే పరమేశ్వరుడు.

విష్ణునామ్నా చ దేవేషు వేదాన్తేషు చ గీయతే । యజ్ఞేశ్వరో యజ్ఞపుమాన్ ప్రవృత్తేరిజ్యతే హ్యసౌ ।। ౩౭౯.

దేవతల్లోను, వేదాంతాలలోను విష్ణువు అనే పేరుతో ఆయనను స్తుతిస్తారు. యజ్ఞానికి అధిపతిగా, యజ్ఞరూపుడిగా, ఆయనను కర్మ ద్వారా పూజిస్తారు.

నివృత్తైర్జ్ఞానయోగేన జ్ఞానమూర్త్తిః స చేక్ష్యతే । హ్రస్వదీర్ఘప్లుతాద్యన్తు వచస్తత్పురుషోత్తమః ।। ౩౭౯.

విరక్తులైన వారు జ్ఞానయోగంతో ఆయనను జ్ఞానస్వరూపుడిగా దర్శిస్తారు. చిన్న, పొడవైన, దీర్ఘమైన పదాలతో ఆ పరమపురుషుడిని వర్ణిస్తారు.

తత్‌ప్రాప్తిహేతుర్జ్ఞానఞ్చ కర్మ చోక్తం మహామునే । ఆగమోక్తం వివేకాచ్చ ద్విధా జ్ఞానం తథోచ్యతే ।। ౩౭౯.

ఆ పరమాన్ని పొందేందుకు జ్ఞానమూ, కర్మమూ కారణాలుగా చెప్పబడ్డాయి, మహర్షీ! ఆ జ్ఞానం కూడా ఆగమప్రకారం, వివేకప్రకారం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది.

శబ్దబ్రహ్మాగమమయం పరం బ్రహ్మ సత్పరమ్ । ద్వే బ్రహ్మణీ వేదితవ్యే బ్రహ్మశబ్దపరఞ్చ యత్ ।। ౩౭౯.

పదబ్రహ్మ, ఆగమమయమైన పరబ్రహ్మ, సత్యమైన పరమార్థం — ఇవి రెండూ తెలుసుకోవాలి. ఒకటి బ్రహ్మ అనే పదంతో సూచించబడేది, మరొకటి పదాలకు అతీతమైనది.

వేదాదివిద్యా హ్యపరమక్షరం బ్రహ్మ సత్పరమ్ । తదేతద్భగవద్వాచ్యముపచారేఽర్చనేఽన్యతః ।। ౩౭౯.

వేదాది విద్యలు, అవి అపరబ్రహ్మ, అయినా అవి కూడా సత్యమైన పరమార్థం. పూజలోను, ఇతర సందర్భాల్లోను దీనినే భగవద్బోధకంగా ఉపచారంగా అంటారు.

సమ్మర్తేతి తథా భర్త్తా భ్కారోఽర్థద్వయాన్వితః । నేతా గమయితా స్రష్టా గకారోఽయం మహామునే ।। ౩౭౯.

సమ్మర్తా, భర్త అనే పదాలు రెండు అర్థాలను కలిగి ఉంటాయి, అందుకే 'భ' అనే అక్షరం. నేత, నడిపేవాడు, సృష్టికర్త — వీటిని 'గ' అనే అక్షరం సూచిస్తుంది, మహర్షీ!

ఐశ్వర్య్యస్య సమగ్రస్య వీర్య్యస్య యశసః శ్రఇయః । జ్ఞానవైరాగ్యయోశ్చైవ షణ్ణం భగ ఇతీఙ్గనా ।। ౩౭౯.

పూర్తిగా ఐశ్వర్యం, శక్తి, కీర్తి, శ్రీ, జ్ఞానం, విరక్తి — ఈ ఆరు లక్షణాల సమాహారాన్ని 'భగ' అని అంటారు, ఓ స్త్రీ!

వసన్తి విష్ణౌ భూతాని స చ ధాతుస్త్రిధాత్మకః । ఏవం హరౌ హి భగవాన్ శబ్దోఽన్యత్రోపచారతః ।। ౩౭౯.

ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులు విష్ణువులో నివసిస్తాయి. ఆయన త్రిగుణాత్మక స్వరూపుడే. అందుకే హరిలో 'భగవాన్' అనే పదం యథార్థంగా వర్తిస్తుంది, ఇతరత్రా ఉపచారంగా మాత్రమే.

ఉత్పత్తిం ప్రలయఞ్చైవ భూతానామగతిం గతిం । వేత్తి విద్యామవిద్యాఞ్చ స వాచ్యో భగవానితి ।। ౩౭౯.

సృష్టిని, లయాన్ని, భూతాల ఆగమనాన్ని, ప్రయాణాన్ని, జ్ఞానాన్ని, అజ్ఞానాన్ని తెలిసినవాడే నిజంగా 'భగవాన్' అని పిలవబడతాడు.

జ్ఞానశక్తిః పరైశ్వర్య్యం వీర్య్యం తేజాంస్యశేషతః । భగవచ్ఛబ్దవాచ్యాని వినా హేయైర్గుణాదిభిః ।। ౩౭౯.

జ్ఞానశక్తి, పరమైశ్వర్యం, వీర్యం, అఖండమైన తేజస్సు — ఇవన్నీ 'భగవత్' అనే పదంతో సూచించబడతాయి. వీటిలో హీనమైన గుణాలు ఉండవు.

ఖాణ్డిక్యజనకాయాహ యోగం కేశిధ్వజః పురా । అనాత్మన్యాత్మబుద్ధిర్యా ఆత్మస్వమితి యా మతిః ।। ౩౭౯.

ఖాండిక్యుని కుమార్తెకు, కేశిధ్వజుడు ఒకప్పుడు యోగాన్ని బోధించాడు. ఆత్మ కానిదానిలో ఆత్మను చూడటం, 'ఇది నాది' అని భావించడమే ఆ మతి.

అవిద్యాభవసమ్భూతిర్వీజమేతద్‌ద్విధా స్థితమ్ । పఞ్చభూతాత్మకే దేహే దేహీ మోహతమాశ్రితః ।। ౩౭౯.

అజ్ఞానం, భవసంభూతి అనే రెండు విత్తనాలు ఐదు భూతాలతో కూడిన శరీరంలో ఉంటాయి. మోహాంధకారంలో ఉన్న జీవుడు వాటిలోనే చిక్కుకుంటాడు.

అహమేతదితీత్యుచ్చైః కురుతే కుమతిర్మతిం । ఇత్థఞ్చ పుత్రపౌత్రేషు తద్దేహోత్పాతితేషు చ ।। ౩౭౯.

తప్పు మతితో, 'నేనే ఇదిని' అని గట్టిగా అంటాడు. అలాగే తన కుమారులు, మనవళ్లు మరణించినా, వారి శరీరాలపట్ల కూడా అదే భావన కలిగి ఉంటాడు.

కరోతి పణ్డితః సామ్యమనాత్మని కలేవరే । సర్వదేహోపకారాయ కురుతే కర్మ్మ మానవః ।। ౩౭౯.

పండితుడు ఆత్మ కాని శరీరాన్ని సమంగా చూస్తాడు. అన్ని శరీరాలకు మేలు కలగాలని మానవుడు కర్మలు చేస్తాడు.

దేహశ్చాన్యో యదా పుంసస్తదా బన్ధాయ తత్పరం । నిర్వాణమథ ఏవాయమాత్మా జ్ఞానమయోఽమలః ।। ౩౭౯.

శరీరం వేరుగా ఉన్నదని తెలిసినప్పుడు అది బంధానికి కారణమవుతుంది. కానీ ఈ ఆత్మ జ్ఞానమయమైనది, నిర్మలమైనది, అది మోక్షంగా మారుతుంది.

దుఃఖజ్ఞానమయోఽధర్మః ప్రకృతేః స తు నాత్మనః । జలస్య నాగ్నినా సఙ్గః స్థాలీసఙ్గత్తథాపి హి ।। ౩౭౯.

బాధ, అజ్ఞానం కలిగిన అధర్మం ప్రకృతికి చెందింది, ఆత్మకు కాదు. నీరు అగ్నితో కలవదు, అలాగే పాత్రతో కూడా కలవదు.

శబ్దాస్తే కాదికా ధర్మాస్తత్ కృతా వై మహామునే । తథాత్మా ప్రకృతౌ సఙ్గాదహంమానాదిభూషితః ।। ౩౭౯.

క మొదలైన అక్షరాలు ధర్మాలను సూచిస్తాయి, మహర్షీ! అలాగే, అహంకారం మొదలైన అలంకారాలతో ఆత్మ ప్రకృతితో కలిసిపోతుంది.

భజతే ప్రాకృతాన్ధర్మాన్ అన్యస్తేభ్యో హి సోఽవ్యయః । బన్ధాయ విషయాసఙ్గం మనో నిర్విషయం ధియే ।। ౩౭౯.

జీవుడు ప్రకృతిసంబంధమైన లక్షణాలను అనుసరిస్తాడు, వాటి నుండి వేరుగా ఉన్నప్పుడు అతడు నశించడు. విషయాల పట్ల ఆసక్తి బంధనానికి కారణం, విషయరహితమైన మనస్సే జ్ఞానానికి మార్గం.

విషయాత్తత్సమాకృష్య బ్రహ్మభూతం హరిం స్మరేత్ । ఆత్మభావం నయత్యేనం తద్‌బ్రహ్మధ్యాయినం మునే ।। ౩౭౯.

ఇంద్రియాల విషయాలనుండి మనస్సును దూరం చేసి, బ్రహ్మస్వరూపుడైన హరిను స్మరించాలి. ఇలా ధ్యానం చేసే వాడు తనను తాను ఆత్మస్వరూపానికి తీసుకెళ్తాడు, ఓ మునీంద్రా.

విచార్య్య స్వాత్మనః శక్త్యా లౌహమాకర్షకో యథా । ఆత్భప్రయత్నసాపేజ్ఞా విశిష్టా యా మనోగతిః ।। ౩౭౯.

ఒక అయస్కాంతం తన శక్తితో ఇనుపను ఆకర్షించినట్లే, మనస్సు కూడా ఆత్మశ్రమతో, దాని సాధనాన్ని తెలుసుకొని, ప్రత్యేకంగా కదలుతుంది.

తస్యా బ్రహ్‌మణి సంయోగో యోగ ఇత్యభిధీయతే । వినిష్పన్దః సమాధిస్థః పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి ।। ౩౭౯.

మనస్సు బ్రహ్మతో ఏకమయ్యే స్థితిని యోగం అంటారు. కదలికలు ఆగిపోయి, సమాధిలో నిలిచినవాడు పరబ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు.

యమైః సన్నియమైః స్థిత్యా ప్రత్యాహృత్యా మరుజ్జయైః । ప్రాణాయామేన పవనైః ప్రత్యాహారేణ చేన్ద్రియైః ।। ౩౭౯.

యమ నియమాలు, స్థిరత, ఇంద్రియ నియామనం, ప్రాణాయామం, వాయుపై జయం, ఇంద్రియాలను వశీకరించడం వంటివి సాధనలో భాగమవుతాయి.

వశీకృతైస్తతః కుర్య్యాత్ స్థితం చేతః శుభాశ్రయే । ఆశ్రయశ్చేతసో బ్రహ్మ మూర్త్తఞ్చామూర్తకం ద్విధా ।। ౩౭౯.

ఇవి అన్నీ జయించిన తర్వాత, మనస్సును శుభమైన ఆశ్రయంలో స్థిరపరచాలి. ఆ మనస్సుకు ఆశ్రయం బ్రహ్మమే — అది రూపంతోనూ, రూపరహితంగా కూడా ఉంటుంది.

హిరణ్యగర్భాదిషు చ జ్ఞానకర్మాత్మికా ద్విధా । త్రివిధా భావనా ప్రోక్తా విశ్వం బ్రహ్మ ఉపాస్యతే ।। ౩౭౯.

హిరణ్యగర్భుడు మొదలైనవారిలో జ్ఞానం, కర్మ రెండు విధాలుగా ఉంటాయి. భావన మూడు రకాలుగా చెప్పబడింది. ఈ సర్వలోకమూ బ్రహ్మమయంగా పూజించబడుతుంది.