అగ్నిపురాణమ్

అహం బ్రహమ పరం జ్యోతిః శబ్దోద్భూతాదివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్హిరణ్యగర్భవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, శబ్దం మొదలైన వాటి నుండి ఉద్భవించినవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, హిరణ్యగర్భుడు లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః స్వప్నావస్థావివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిస్తేజసాదివివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, స్వప్నావస్థ లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, తేజస్సు మొదలైనవి లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిరపకారాదివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సభాజ్ఞానవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, అపకారం మొదలైనవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, జ్ఞానం, అజ్ఞానం లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిరధ్యాహృతవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సత్త్వాదిగుణవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ఆరూపితమైనవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, సత్త్వాది గుణాలు లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సదసద్భావవర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సర్వావయవవర్జితం ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ఉండటం, ఉండకపోవటం లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, అన్ని భాగాలు లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్భేదాభేదవివర్జితం । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సుషుప్తిస్థానవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, భేదం, అభేదం లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, సుషుప్తి స్థితి లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః ప్రాజ్ఞభావవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్మకారాదివివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ప్రాజ్ఞ స్థితి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, మకారాది లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్మానమేయవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్మితిమాతృవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, కొలత, కొలవబడినవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, పరిమితి, కొలిచేవాడు లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సాక్షఇత్వాదివివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః కార్య్యకారణవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, సాక్షి మొదలైనవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, కారణం, ఫలం లేని వాడిని.

దేహేన్ద్రియమనోబుద్దిప్రాణాహఙ్కారవర్జితం । జాగ్రత్ సప్నసుషుప్త్యాదిముక్తం బ్రహ్మ తురీయకం ।। ౩౭౮.

దేహం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, ప్రాణం, అహంకారం లేని వాడిని. జాగ్రత్త, స్వప్నం, సుషుప్తి మొదలైన వాటి నుండి విముక్తుడనై, బ్రహ్మము తురీయ స్థితిలో ఉన్నది.

నిత్యాశుద్దబుద్ధముక్తం సత్యమానన్దమద్వయమ్ । బ్రహ్మాహమస్మ్యహం బ్రహ్మ సవిజ్ఞానం విముక్త ఓం ౩౭౮.

నిత్యం, శుద్ధమైనది, బుద్ధిగా ఉన్నది, ముక్తమైనది, సత్యమైనది, ఆనందమైనది, ద్వైతం లేని బ్రహ్మ. నేను అదే బ్రహ్మను, నేను బ్రహ్మను, జ్ఞానంతో కూడిన ముక్తుడను. ఓం.

అగ్నిరువాచ యజ్ఞైశ్చ దేవానాప్నోతి వైరాజం తపసా పదం । బ్రహ్మణః కర్మసన్నయాసాద్వైరాగ్యాత్ ప్రకృతౌ లయం ।। ౩౭౯.

అగ్ని ఇలా చెప్పాడు: యజ్ఞాలతో దేవతలను పొందుతారు; తపస్సుతో వైరాజ పదాన్ని పొందుతారు; కర్మల సమ్మిళితంతో బ్రహ్మ స్థితిని పొందుతారు; విరక్తితో ప్రకృతిలో లయం కలుగుతుంది.

జ్ఞానాత్ ప్నాప్నోతి కైవల్యం పఞ్చైతా గతయః స్మృతా । ప్రీతితాపవిషాదాదేర్వినివృత్తిర్విరక్తతా ।। ౩౭౯.

జ్ఞానంతో మోక్షాన్ని పొందుతారు — ఈ అయిదు మార్గాలు గుర్తించబడ్డాయి. ప్రీతి, తాపం, విషాదం మొదలైన వాటి నుండి దూరంగా ఉండడమే విరక్తి.

సన్న్యాసః కర్మణాన్త్యాగః కృతానామకృతైః సహ । అవ్యక్తాదౌ విశేషాన్తే వికారోఽస్మిన్నివిర్త్తతే ।। ౩౭౯.

సంయాసం అంటే చేసినవి, చేయని కర్మలను వదిలిపెట్టడం. అవ్యక్తం మొదలు విశేషాంతం వరకు, ఈ స్థితిలో మార్పు నిలిచిపోతుంది.

చేతనాచేతనాన్యత్వజ్ఞానేన జ్ఞానముచ్యతే । పరమాత్మా చ సర్వేషామాధారః పరమేశ్వరః ।। ౩౭౯.

చైతన్యం, అచేతనం వేరు అనే జ్ఞానం కలిగినదే నిజమైన జ్ఞానం. పరమాత్మ అందరికీ ఆధారంగా ఉండే పరమేశ్వరుడు.

విష్ణునామ్నా చ దేవేషు వేదాన్తేషు చ గీయతే । యజ్ఞేశ్వరో యజ్ఞపుమాన్ ప్రవృత్తేరిజ్యతే హ్యసౌ ।। ౩౭౯.

దేవతల్లోను, వేదాంతాలలోను విష్ణువు అనే పేరుతో ఆయనను స్తుతిస్తారు. యజ్ఞానికి అధిపతిగా, యజ్ఞరూపుడిగా, ఆయనను కర్మ ద్వారా పూజిస్తారు.

నివృత్తైర్జ్ఞానయోగేన జ్ఞానమూర్త్తిః స చేక్ష్యతే । హ్రస్వదీర్ఘప్లుతాద్యన్తు వచస్తత్పురుషోత్తమః ।। ౩౭౯.

విరక్తులైన వారు జ్ఞానయోగంతో ఆయనను జ్ఞానస్వరూపుడిగా దర్శిస్తారు. చిన్న, పొడవైన, దీర్ఘమైన పదాలతో ఆ పరమపురుషుడిని వర్ణిస్తారు.

తత్‌ప్రాప్తిహేతుర్జ్ఞానఞ్చ కర్మ చోక్తం మహామునే । ఆగమోక్తం వివేకాచ్చ ద్విధా జ్ఞానం తథోచ్యతే ।। ౩౭౯.

ఆ పరమాన్ని పొందేందుకు జ్ఞానమూ, కర్మమూ కారణాలుగా చెప్పబడ్డాయి, మహర్షీ! ఆ జ్ఞానం కూడా ఆగమప్రకారం, వివేకప్రకారం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది.

శబ్దబ్రహ్మాగమమయం పరం బ్రహ్మ సత్పరమ్ । ద్వే బ్రహ్మణీ వేదితవ్యే బ్రహ్మశబ్దపరఞ్చ యత్ ।। ౩౭౯.

పదబ్రహ్మ, ఆగమమయమైన పరబ్రహ్మ, సత్యమైన పరమార్థం — ఇవి రెండూ తెలుసుకోవాలి. ఒకటి బ్రహ్మ అనే పదంతో సూచించబడేది, మరొకటి పదాలకు అతీతమైనది.

వేదాదివిద్యా హ్యపరమక్షరం బ్రహ్మ సత్పరమ్ । తదేతద్భగవద్వాచ్యముపచారేఽర్చనేఽన్యతః ।। ౩౭౯.

వేదాది విద్యలు, అవి అపరబ్రహ్మ, అయినా అవి కూడా సత్యమైన పరమార్థం. పూజలోను, ఇతర సందర్భాల్లోను దీనినే భగవద్బోధకంగా ఉపచారంగా అంటారు.

సమ్మర్తేతి తథా భర్త్తా భ్కారోఽర్థద్వయాన్వితః । నేతా గమయితా స్రష్టా గకారోఽయం మహామునే ।। ౩౭౯.

సమ్మర్తా, భర్త అనే పదాలు రెండు అర్థాలను కలిగి ఉంటాయి, అందుకే 'భ' అనే అక్షరం. నేత, నడిపేవాడు, సృష్టికర్త — వీటిని 'గ' అనే అక్షరం సూచిస్తుంది, మహర్షీ!

ఐశ్వర్య్యస్య సమగ్రస్య వీర్య్యస్య యశసః శ్రఇయః । జ్ఞానవైరాగ్యయోశ్చైవ షణ్ణం భగ ఇతీఙ్గనా ।। ౩౭౯.

పూర్తిగా ఐశ్వర్యం, శక్తి, కీర్తి, శ్రీ, జ్ఞానం, విరక్తి — ఈ ఆరు లక్షణాల సమాహారాన్ని 'భగ' అని అంటారు, ఓ స్త్రీ!

వసన్తి విష్ణౌ భూతాని స చ ధాతుస్త్రిధాత్మకః । ఏవం హరౌ హి భగవాన్ శబ్దోఽన్యత్రోపచారతః ।। ౩౭౯.

ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులు విష్ణువులో నివసిస్తాయి. ఆయన త్రిగుణాత్మక స్వరూపుడే. అందుకే హరిలో 'భగవాన్' అనే పదం యథార్థంగా వర్తిస్తుంది, ఇతరత్రా ఉపచారంగా మాత్రమే.

ఉత్పత్తిం ప్రలయఞ్చైవ భూతానామగతిం గతిం । వేత్తి విద్యామవిద్యాఞ్చ స వాచ్యో భగవానితి ।। ౩౭౯.

సృష్టిని, లయాన్ని, భూతాల ఆగమనాన్ని, ప్రయాణాన్ని, జ్ఞానాన్ని, అజ్ఞానాన్ని తెలిసినవాడే నిజంగా 'భగవాన్' అని పిలవబడతాడు.

జ్ఞానశక్తిః పరైశ్వర్య్యం వీర్య్యం తేజాంస్యశేషతః । భగవచ్ఛబ్దవాచ్యాని వినా హేయైర్గుణాదిభిః ।। ౩౭౯.

జ్ఞానశక్తి, పరమైశ్వర్యం, వీర్యం, అఖండమైన తేజస్సు — ఇవన్నీ 'భగవత్' అనే పదంతో సూచించబడతాయి. వీటిలో హీనమైన గుణాలు ఉండవు.

ఖాణ్డిక్యజనకాయాహ యోగం కేశిధ్వజః పురా । అనాత్మన్యాత్మబుద్ధిర్యా ఆత్మస్వమితి యా మతిః ।। ౩౭౯.

ఖాండిక్యుని కుమార్తెకు, కేశిధ్వజుడు ఒకప్పుడు యోగాన్ని బోధించాడు. ఆత్మ కానిదానిలో ఆత్మను చూడటం, 'ఇది నాది' అని భావించడమే ఆ మతి.

అవిద్యాభవసమ్భూతిర్వీజమేతద్‌ద్విధా స్థితమ్ । పఞ్చభూతాత్మకే దేహే దేహీ మోహతమాశ్రితః ।। ౩౭౯.

అజ్ఞానం, భవసంభూతి అనే రెండు విత్తనాలు ఐదు భూతాలతో కూడిన శరీరంలో ఉంటాయి. మోహాంధకారంలో ఉన్న జీవుడు వాటిలోనే చిక్కుకుంటాడు.

అహమేతదితీత్యుచ్చైః కురుతే కుమతిర్మతిం । ఇత్థఞ్చ పుత్రపౌత్రేషు తద్దేహోత్పాతితేషు చ ।। ౩౭౯.

తప్పు మతితో, 'నేనే ఇదిని' అని గట్టిగా అంటాడు. అలాగే తన కుమారులు, మనవళ్లు మరణించినా, వారి శరీరాలపట్ల కూడా అదే భావన కలిగి ఉంటాడు.

కరోతి పణ్డితః సామ్యమనాత్మని కలేవరే । సర్వదేహోపకారాయ కురుతే కర్మ్మ మానవః ।। ౩౭౯.

పండితుడు ఆత్మ కాని శరీరాన్ని సమంగా చూస్తాడు. అన్ని శరీరాలకు మేలు కలగాలని మానవుడు కర్మలు చేస్తాడు.