అగ్నిపురాణమ్

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జాగ్రత్‌స్థానవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్విరాడాత్మవివర్జితం ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, జాగ్రత్త స్థితి లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, విరాట్ ఆత్మ లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జాగ్రత్స్థానవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్విశ్వభావవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, జాగ్రత్త స్థితి లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, విశ్వ స్వభావం లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిరాకారాక్షరవర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్వాక్‌పాణ్యఙ్‌ఘ్రివివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, రూపం, అక్షరాలు లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, మాట, చేతులు, కాళ్లు లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః పాయూపస్థవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః శ్రోత్రత్వక్‌చక్షురుజ్భ్క్తితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, గుదము, జననేంద్రియాలు లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, చెవులు, చర్మం, కళ్ళు, రుచి లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతీరసరూపవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సర్వగన్ధవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, అన్ని రూపాలు లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, అన్ని వాసనలు లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జిహ్వాఘ్రాణవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః స్పర్శశబ్దవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, నాలుక, ముక్కు లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, స్పర్శ, శబ్దం లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్మ్మనోబుద్ధివివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిశ్రిత్తాహఙ్కారవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, మనస్సు, బుద్ధి లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, స్మృతి, అహంకారం లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః ప్రాణాపానవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్వ్యానోదానవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ప్రాణం, అపానంలేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, వ్యానము, ఉదానము లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సమానపరివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జరామరణవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, సమానము లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, వృద్ధాప్యం, మరణం లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః శోకమోహవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః క్షుత్పిపాసావివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, శోకం, మోహం లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ఆకలి, దాహం లేని వాడిని.

అహం బ్రహమ పరం జ్యోతిః శబ్దోద్భూతాదివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్హిరణ్యగర్భవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, శబ్దం మొదలైన వాటి నుండి ఉద్భవించినవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, హిరణ్యగర్భుడు లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః స్వప్నావస్థావివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిస్తేజసాదివివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, స్వప్నావస్థ లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, తేజస్సు మొదలైనవి లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిరపకారాదివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సభాజ్ఞానవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, అపకారం మొదలైనవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, జ్ఞానం, అజ్ఞానం లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిరధ్యాహృతవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సత్త్వాదిగుణవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ఆరూపితమైనవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, సత్త్వాది గుణాలు లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సదసద్భావవర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సర్వావయవవర్జితం ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ఉండటం, ఉండకపోవటం లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, అన్ని భాగాలు లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్భేదాభేదవివర్జితం । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సుషుప్తిస్థానవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, భేదం, అభేదం లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, సుషుప్తి స్థితి లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః ప్రాజ్ఞభావవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్మకారాదివివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ప్రాజ్ఞ స్థితి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, మకారాది లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్మానమేయవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్మితిమాతృవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, కొలత, కొలవబడినవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, పరిమితి, కొలిచేవాడు లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సాక్షఇత్వాదివివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః కార్య్యకారణవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, సాక్షి మొదలైనవి లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, కారణం, ఫలం లేని వాడిని.

దేహేన్ద్రియమనోబుద్దిప్రాణాహఙ్కారవర్జితం । జాగ్రత్ సప్నసుషుప్త్యాదిముక్తం బ్రహ్మ తురీయకం ।। ౩౭౮.

దేహం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, ప్రాణం, అహంకారం లేని వాడిని. జాగ్రత్త, స్వప్నం, సుషుప్తి మొదలైన వాటి నుండి విముక్తుడనై, బ్రహ్మము తురీయ స్థితిలో ఉన్నది.

నిత్యాశుద్దబుద్ధముక్తం సత్యమానన్దమద్వయమ్ । బ్రహ్మాహమస్మ్యహం బ్రహ్మ సవిజ్ఞానం విముక్త ఓం ౩౭౮.

నిత్యం, శుద్ధమైనది, బుద్ధిగా ఉన్నది, ముక్తమైనది, సత్యమైనది, ఆనందమైనది, ద్వైతం లేని బ్రహ్మ. నేను అదే బ్రహ్మను, నేను బ్రహ్మను, జ్ఞానంతో కూడిన ముక్తుడను. ఓం.

అగ్నిరువాచ యజ్ఞైశ్చ దేవానాప్నోతి వైరాజం తపసా పదం । బ్రహ్మణః కర్మసన్నయాసాద్వైరాగ్యాత్ ప్రకృతౌ లయం ।। ౩౭౯.

అగ్ని ఇలా చెప్పాడు: యజ్ఞాలతో దేవతలను పొందుతారు; తపస్సుతో వైరాజ పదాన్ని పొందుతారు; కర్మల సమ్మిళితంతో బ్రహ్మ స్థితిని పొందుతారు; విరక్తితో ప్రకృతిలో లయం కలుగుతుంది.

జ్ఞానాత్ ప్నాప్నోతి కైవల్యం పఞ్చైతా గతయః స్మృతా । ప్రీతితాపవిషాదాదేర్వినివృత్తిర్విరక్తతా ।। ౩౭౯.

జ్ఞానంతో మోక్షాన్ని పొందుతారు — ఈ అయిదు మార్గాలు గుర్తించబడ్డాయి. ప్రీతి, తాపం, విషాదం మొదలైన వాటి నుండి దూరంగా ఉండడమే విరక్తి.

సన్న్యాసః కర్మణాన్త్యాగః కృతానామకృతైః సహ । అవ్యక్తాదౌ విశేషాన్తే వికారోఽస్మిన్నివిర్త్తతే ।। ౩౭౯.

సంయాసం అంటే చేసినవి, చేయని కర్మలను వదిలిపెట్టడం. అవ్యక్తం మొదలు విశేషాంతం వరకు, ఈ స్థితిలో మార్పు నిలిచిపోతుంది.

చేతనాచేతనాన్యత్వజ్ఞానేన జ్ఞానముచ్యతే । పరమాత్మా చ సర్వేషామాధారః పరమేశ్వరః ।। ౩౭౯.

చైతన్యం, అచేతనం వేరు అనే జ్ఞానం కలిగినదే నిజమైన జ్ఞానం. పరమాత్మ అందరికీ ఆధారంగా ఉండే పరమేశ్వరుడు.

విష్ణునామ్నా చ దేవేషు వేదాన్తేషు చ గీయతే । యజ్ఞేశ్వరో యజ్ఞపుమాన్ ప్రవృత్తేరిజ్యతే హ్యసౌ ।। ౩౭౯.

దేవతల్లోను, వేదాంతాలలోను విష్ణువు అనే పేరుతో ఆయనను స్తుతిస్తారు. యజ్ఞానికి అధిపతిగా, యజ్ఞరూపుడిగా, ఆయనను కర్మ ద్వారా పూజిస్తారు.

నివృత్తైర్జ్ఞానయోగేన జ్ఞానమూర్త్తిః స చేక్ష్యతే । హ్రస్వదీర్ఘప్లుతాద్యన్తు వచస్తత్పురుషోత్తమః ।। ౩౭౯.

విరక్తులైన వారు జ్ఞానయోగంతో ఆయనను జ్ఞానస్వరూపుడిగా దర్శిస్తారు. చిన్న, పొడవైన, దీర్ఘమైన పదాలతో ఆ పరమపురుషుడిని వర్ణిస్తారు.

తత్‌ప్రాప్తిహేతుర్జ్ఞానఞ్చ కర్మ చోక్తం మహామునే । ఆగమోక్తం వివేకాచ్చ ద్విధా జ్ఞానం తథోచ్యతే ।। ౩౭౯.

ఆ పరమాన్ని పొందేందుకు జ్ఞానమూ, కర్మమూ కారణాలుగా చెప్పబడ్డాయి, మహర్షీ! ఆ జ్ఞానం కూడా ఆగమప్రకారం, వివేకప్రకారం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది.

శబ్దబ్రహ్మాగమమయం పరం బ్రహ్మ సత్పరమ్ । ద్వే బ్రహ్మణీ వేదితవ్యే బ్రహ్మశబ్దపరఞ్చ యత్ ।। ౩౭౯.

పదబ్రహ్మ, ఆగమమయమైన పరబ్రహ్మ, సత్యమైన పరమార్థం — ఇవి రెండూ తెలుసుకోవాలి. ఒకటి బ్రహ్మ అనే పదంతో సూచించబడేది, మరొకటి పదాలకు అతీతమైనది.