అగ్నిపురాణమ్

అతో నాత్మేన్ద్రియం తస్మాదిన్ద్రియాదికమాత్మనః । అహఙ్కారాఽపి నైవాత్మా దేహవద్‌వ్యభిచారతః ।। ౩౭౭.

కాబట్టి, ఆత్మ ఇంద్రియాలు కాదు. ఇంద్రియాలు మొదలైన వాటికి ఆత్మ వేరుగా ఉంటుంది. అహంకారం కూడా శరీరం లాగే మార్పులకు లోనవుతుందికాబట్టి, అది కూడా ఆత్మ కాదు.

ఉక్తేభ్యో వ్యతిరిక్తోఽయమాత్మా సర్వహృది స్థితః । సర్వద్రష్టా చ భోక్తా చ నక్తముజ్జ్వలదీపవత్ ।। ౩౭౭.

ఇలా చెప్పిన వాటన్నింటికీ వేరుగా ఉన్న ఈ ఆత్మ ప్రతి హృదయంలో నివసిస్తుంది. ఇది అన్నింటిని చూస్తుంది, అనుభవిస్తుంది, రాత్రిలో ప్రకాశించే దీపంలా ఉంటుంది.

సమాధ్యారమ్భకాలే చ ఏవం సఞ్చిన్తయేన్మునిః । యతో బ్రహ్మణ ఆకాశం ఖాద్వాయుర్వాయుతోఽనలః ।। ౩౭౭.

ధ్యానం ప్రారంభంలో ముని ఇలా ఆలోచించాలి: బ్రహ్మం నుండి ఆకాశం, ఆకాశం నుండి గాలి, గాలిలోంచి అగ్ని పుట్టాయి.

అగ్నేరాపో జలాత్పృథ్వీ తతః సూక్ష్మం శరీరకం । అపఞ్చీకృతభూతేభ్య ఆసన్ పఞ్చీకృతాన్యతః ।। ౩౭౭.

అగ్నిలోంచి నీరు, నీటిలోంచి భూమి పుట్టింది. వీటి ద్వారా సూక్ష్మశరీరం, ఇంకా కలవని భూతాలనుండి స్థూలభూతాలు ఏర్పడతాయి.

స్థూలం శరీరం ధ్యాత్వాస్మాల్ల్యం బ్రహ్మణి చిన్తయేత్ । పఞ్చోకృతాని భూతాని తత్కార్య్యఞ్చ విరాట్‌స్మృతమ్ ।। ౩౭౭.

స్థూలశరీరాన్ని ధ్యానించి, ఆ తరువాత బ్రహ్మాన్ని ఆలోచించాలి. ఐదు కలిసిన భూతాలు, వాటి ఫలితాలు విరాట్ రూపంగా పరిగణించబడతాయి.

ఏతత్ స్థూలం శరీరం హి ఆత్మనో జ్ఞానకల్పితం । ఇన్ద్రియైరథ విజ్ఞానం ధీరా జాగరితం విదుః ।। ౩౭౭.

ఈ స్థూలశరీరం ఆత్మకు జ్ఞానఫలం. ఇంద్రియాల ద్వారా జ్ఞానం జాగ్రత్త స్థితిలో కలుగుతుందని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.

విశ్వస్తదబిమానీ స్యాత్ త్రయమేనదకారకం । అపఞ్చీకృతభూతాని తత్కార్థం లిఙ్గముచ్యతే ।। ౩౭౭.

దీనితో ఐక్యత కలిగి ఉన్నవాడిని విశ్వుడు అంటారు. ఈ మూడు స్థితులు కర్మ చేయవు. కలవని భూతాలు వాటి పనికి ఉపయోగపడతాయి, వాటిని సూక్ష్మశరీరం అంటారు.

సంయుక్తం సప్తదశభిర్హిరణ్యగర్భసంజ్ఞితం । శరీరమాత్మనః సూక్ష్మం లిఙ్గమిత్యభిధీయతే ।। ౩౭౭.

పదిహేడు భాగాలతో కూడిన, హిరణ్యగర్భుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన ఈ సూక్ష్మశరీరాన్ని ఆత్మకు లింగశరీరం అంటారు.

జాగ్రత్సంస్కారజః స్వప్నః ప్రత్యయో విషయాత్మకః । ఆత్మా తదుపమానీ స్యాత్తైజసో హ్యప్రపఞ్చతః ।। ౩౭౭.

జాగ్రత్త స్థితిలో వచ్చిన సంస్కారాల వల్లే స్వప్నం కలుగుతుంది, అది విషయాలతో కూడి ఉంటుంది. ఆత్మ దానితో ఐక్యత కలిగి ఉంటే, అప్రమేయంగా తైజసుడు అవుతుంది.

స్థూలసూక్షఅమశరీరాఖ్యద్వయస్యైకం హి కారణం । ఆత్మా జ్ఞానఞ్చ సాభాసం తదధ్యాహృతముచ్యతే ।। ౩౭౭.

స్థూలమైనదీ, సూక్ష్మమైనదీ, శరీరం లేనిదీ — ఇవన్నింటికీ మూలకారణం ఒక్కటే. అది ఆత్మ, జ్ఞానం, వాటి ప్రతిబింబం కలిసినదే. ఇదే అహంకారంగా చెప్పబడుతుంది.

న సన్నాసన్న సదసదేతత్సావయవం న తత్ । నిర్గతావయవం నేతి నాభిన్నం భిన్నమేవ చ ।। ౩౭౭.

అది ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు; రెండూ కాదు, రెండూ కాదనికాదు; భాగాలు కలిగినదీ కాదు, భాగాలు లేనిదీ కాదు; విడిపోయినదీ కాదు, కలిసినదీ కాదు.

భిన్నాభిన్నం హ్యనిర్వాచ్యం బన్ధసంసారకారకం । ఏకం స బ్రహ్మ విజ్ఞానాత్ ప్రాప్తం నైవ చ కర్మ్మభిః ।। ౩౭౭.

అది విడిపోయినదీ, కలిసినదీ, వర్ణించలేనిదీ, బంధనానికి, జనన మరణ చక్రానికి కారణమైనదీ. అది ఒక్కటే బ్రహ్మం. దాన్ని జ్ఞానంతోనే పొందగలరు, క్రియలతో కాదు.

సర్వాత్మనా హీన్ద్రియాణాం సంహారః కారణాత్మనాం । బుద్ధేః స్థానం సుషుప్తం స్యాత్తద్‌ద్వయస్యాభిమానవాన్ ।। ౩౭౭.

ప్రతి ఇంద్రియమూ causal ఆత్మ ద్వారా లయమవుతుంది. బుద్ధికి స్థానం — అది సుషుప్తి. ఈ రెండింటినీ తనదిగా భావించేవాడు అక్కడ ఉంటాడు.

ప్రాజ్ఞ ఆత్మా త్రయఞ్చైతత్ మ్కారః ప్రణవః స్మృతః । అకారశ్చ ఉకారోఽసౌ మకారో హ్యయమేవ చ ।। ౩౭౭.

ప్రాజ్ఞాత్మనే ఈ మూడు రూపాల సమాహారం. 'మ' అనే అక్షరం ప్రణవముగా గుర్తించబడింది. 'అ', 'ఉ', 'మ' — ఇవే దాని భాగాలు.

అహం సాక్షీ చ చిన్మాత్రో జాగ్రత్స్వప్నాదికస్య చ । నాజ్ఞానఞ్చైవ తత్కార్యం సంసారాదికబన్ధనం ।। ౩౭౭.

నేనే జాగ్రత్త, స్వప్నాది స్థితులకి సాక్షి, చిత్తస్వరూపుడిని. అజ్ఞానం, దాని ఫలితాలు, సంసారబంధాలు నాకవే కావు.

నిత్యశుద్ధబన్ధముక్తసత్యమానన్దమద్వయం । బ్రహ్మాహమస్మ్యహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్విముక్త ఓం ।। ౩౭౭.

నేను నిత్యుడిని, శుద్ధుడిని, బంధితుడిని, ముక్తుడిని, సత్యమైనవాడిని, ఆనందమయుడిని, ద్వైతం లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, ముక్తుడిని — ఓం.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్ఞానం సమాధిర్బన్ధఘాతకః । చిరమానన్దకం బ్రహ్మా సత్యం జ్ఞానమనన్తకం ।। ౩౭౭.

నేనే బ్రహ్మం, పరమ జ్ఞానం. సమాధి బంధనాన్ని తొలగిస్తుంది. బ్రహ్మం శాశ్వతమైన ఆనందం, సత్యం, జ్ఞానం, అనంతమైనది.

అయమాత్మా పరమ్బ్రహ్మ తద్‌ బ్రహ్మ త్వమసీతి చ । గురుణా బోధితో జీవో హ్యహం బ్రహ్మస్మి వాహ్యతః ।। ౩౭౭.

ఈ ఆత్మే పరబ్రహ్మం. ఆ బ్రహ్మమే 'నీవే' అని చెప్పబడింది. గురువు బోధనతో జీవుడు బయటగా 'నేను బ్రహ్మమే' అని గ్రహిస్తాడు.

సోఽసావాదిత్యపురుషః సోఽసావహమఖణ్డ ఓం । ముచ్యతేఽసారసంసారాద్ బ్రహ్మజ్ఞో బ్రహ్మ తద్భవేత్ ।। ౩౭౭.

ఆయనే ఆ ఆదిత్యపురుషుడు, ఆయనే నేను, అఖండమైనవాడిని — ఓం. అసత్యమైన సంసారబంధం నుండి విముక్తుడై, బ్రహ్మాన్ని తెలిసినవాడు బ్రహ్మమే అవుతాడు.

అగ్నిరువాచ అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః పృథివ్యబనలోజ్ఝితం । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్వాత్వాకాశవివర్జితం ।। ౩౭౮.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు — నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, భూమి, నీరు, అగ్ని తాకని వాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, వాయువు, ఆకాశం లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జాగ్రత్‌స్థానవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్విరాడాత్మవివర్జితం ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, జాగ్రత్త స్థితి లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, విరాట్ ఆత్మ లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జాగ్రత్స్థానవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్విశ్వభావవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, జాగ్రత్త స్థితి లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, విశ్వ స్వభావం లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిరాకారాక్షరవర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్వాక్‌పాణ్యఙ్‌ఘ్రివివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, రూపం, అక్షరాలు లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, మాట, చేతులు, కాళ్లు లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః పాయూపస్థవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః శ్రోత్రత్వక్‌చక్షురుజ్భ్క్తితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, గుదము, జననేంద్రియాలు లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, చెవులు, చర్మం, కళ్ళు, రుచి లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతీరసరూపవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సర్వగన్ధవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, అన్ని రూపాలు లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, అన్ని వాసనలు లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జిహ్వాఘ్రాణవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః స్పర్శశబ్దవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, నాలుక, ముక్కు లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, స్పర్శ, శబ్దం లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్మ్మనోబుద్ధివివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిశ్రిత్తాహఙ్కారవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, మనస్సు, బుద్ధి లేనివాడిని. నేను బ్రహ్మం, పరమజ్యోతి, స్మృతి, అహంకారం లేనివాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః ప్రాణాపానవివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్వ్యానోదానవివర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, ప్రాణం, అపానంలేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, వ్యానము, ఉదానము లేని వాడిని.

అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిః సమానపరివర్జితమ్ । అహం బ్రహ్మ పరం జ్యోతిర్జరామరణవర్జితమ్ ।। ౩౭౮.

నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, సమానము లేని వాడిని. నేను బ్రహ్మ, పరమ జ్యోతి, వృద్ధాప్యం, మరణం లేని వాడిని.