అగ్నిపురాణమ్

యతో వేదాః పురాణాని విద్యోపనిషదస్తథా । శ్లోకాః సూత్రాణి భాష్యాణి యచ్చాన్యద్వాఙ్‌మయం భవేత్ ।। ౩౭౬.

వేదాలు, పురాణాలు, విద్య, ఉపనిషత్తులు, శ్లోకాలు, సూత్రాలు, వ్యాఖ్యానాలు, ఇంకా వాక్కుతో ఏర్పడే ఇతరమైనవి అన్నీ ఆయన నుంచే ఉద్భవించాయి.

పితృయానోపవీథ్యాశ్చ యదగస్త్యస్య చాన్తరం । తేనాగ్నిహోత్రిణో యాన్తి ప్ర్జాకామా దివం ప్రతి ।। ౩౭౬.

పితృయాణం, ఉపవీతి మార్గం, అగస్త్య మధ్యమార్గం ద్వారా, సంతానాన్ని కోరే అగ్నిహోత్రులు స్వర్గాన్ని పొందుతారు.

యే చ దానపరాః సమ్యగష్టాభిశ్చ గుణైర్యుతాః । అష్టాశీతిసహస్రాణి మునయో గృహమేధినః ।। ౩౭౬.

దానం చేయడంలో నిమగ్నమై, ఎనిమిది గుణాలతో కూడిన ఎనభై వేల మంది మునులు గృహస్థులుగా ఉంటారు.

పునరావర్త్తనే వీజభూతా ధర్మ్మప్రవర్త్తకాః । సప్తర్షినాగవీథ్యాశ్చ దేవలోకం సమాశ్రితాః ।। ౩౭౬.

వారు పునర్జన్మకు విత్తనమై, ధర్మాన్ని ప్రేరేపించేవారు; సప్తర్షుల మార్గం, నాగవీతి ద్వారా దేవలోకాన్ని పొందినవారు.

తావన్త ఏవ మునయః సర్వారమ్భవివర్జ్జితాః । తపసా బ్రహ్మచర్యేణ సఙ్గత్యాగేన మేధయా ।। ౩౭౬.

అన్ని కార్యాలను విడిచిన అంతటి మునులు, తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, అనురాగ త్యాగం, మేధతో జీవిస్తారు.

యత్ర యత్రావతిష్ఠనేతే యావదాహూతసంప్లవం । వేదానువచనం యజ్ఞా బ్రహ్మచర్య్యం తపో దమః ।। ౩౭౬.

వారు ఎక్కడ ఉన్నా, హవిస్సు సమాప్తి వరకు వేదపఠనం, యజ్ఞాలు, బ్రహ్మచర్యం, తపస్సు, దమము కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.

శ్రద్ధోపవాసః సత్యత్వమాత్మనో జ్ఞానహేతవః । స త్వాశ్రమైర్న్నిదిధ్యాస్యః సమస్తైరేవమేవ తు ।। ౩౭౬.

శ్రద్ధ, ఉపవాసం, సత్యవాదనం, ఆత్మజ్ఞానం ఇవే జ్ఞానానికి కారణాలు; ఇవన్నింటినీ ఆశ్రమాలతో కలిపి ధ్యానం చేయాలి.

ద్రష్టవ్య్స్త్వథ మన్తవ్యః శ్రోతవ్యశ్చ ద్విజాతిభిః । య ఏవమేనం విన్దన్తి యే చారణ్యకమాశ్రితాః ।। ౩౭౬.

ద్విజులు ఆయనను దర్శించాలి, మననం చేయాలి, వినాలి; ఆయనను తెలుసుకునేవారు, అరణ్యంలో నివసించేవారు కూడా.

ఉపాసతే ద్విజాః సత్యం శ్రద్ధయా పరయా యుతాః । క్రమాత్తే సమ్భవన్త్యర్చ్చింరహః శుక్లం తథోత్తరం ।। ౩౭౬.

ద్విజులు పరమశ్రద్ధతో సత్యాన్ని ఆరాధిస్తారు; వారు క్రమంగా అర్చిస్వరం, పగలు, శుక్లపక్షం, ఉత్తరాయణాన్ని పొందుతారు.

అయనన్దేవలోకఞ్చ సవితారం సవిద్యుతం । తతస్తాన్ పురుషోఽభ్యేత్య మానసో బ్రహ్మలోకికాన్ ।। ౩౭౬.

వారు దేవలోకాన్ని, సూర్యుడిని, మెరుపును చేరుతారు; ఆ తరువాత ఆ పురుషుడు వారిని బ్రహ్మలోకంలో మనసుతో చేరతాడు.

కరోతి పునారావృత్తిస్తేషామిహ న విద్యతే । యజ్ఞేన తపసా దానైర్యే హి స్వర్గజితో జనాః ।। ౩౭౬.

వారికి తిరిగి జన్మ లేదు; యజ్ఞం, తపస్సు, దానాలతో స్వర్గాన్ని జయించిన వారు ఇక ఇక్కడికి రారు.

ధూమం నిశాం కృష్ణపక్షం దక్షిణాయనమేవ చ । పితృలోకం చన్ద్రమసం నభో వాయుం జలం మహీం ।। ౩౭౬.

పొగ, రాత్రి, కృష్ణపక్షం, దక్షిణాయనం, పితృలోకం, చంద్రుడు, ఆకాశం, గాలి, నీరు, భూమి— ఇవన్నీ కలిసివుంటాయి.

క్రమాత్తే సమ్భవన్తీహ పునరేవ వ్రజన్తి చ । ఏతద్యో న విజానాతి మార్గద్వితయమాత్మనః ।। ౩౭౬.

ఇవి క్రమంగా పుట్టి, మళ్లీ తిరిగి పోతాయి. ఆత్మకు సంబంధించిన ఈ రెండు మార్గాలను ఎవరు తెలియకపోతే—

దన్దశూకః పతఙ్గో వా బవేత్కీటోఽథవా కృమిః । హృదయే దీపవద్‌బ్రహ్మ ధ్యానాజ్జీవో మృతో భవేత్ ।। ౩౭౬.

అతడు పాము, చిమ్మట, పురుగు లేదా కీటకంగా జన్మించవచ్చు. కానీ, హృదయంలో దీపంలా బ్రహ్మను ధ్యానిస్తే, ఆ జీవుడు మరణ సమయంలో విముక్తి పొందుతాడు.

న్యాయాగతధనస్తత్త్వజ్ఞాననిష్ఠోఽతిథిప్రియః । శ్రాద్ధకృత్సత్యవాదీ చ గృహస్థోఽపి విముచ్యతే ।। ౩౭౬.

న్యాయంగా సంపాదించిన ధనం, సత్యజ్ఞానం మీద స్థిరమైన నమ్మకం, అతిథులకు ప్రేమ, శ్రాద్ధం చేయడం, నిజం మాట్లాడడం— ఇవన్నీ ఉన్న గృహస్థుడు కూడా విముక్తి పొందుతాడు.

అగ్నిరువాచ బ్రహ్మజ్ఞానం ప్రవక్ష్యామి సంసారాజ్ఞానముక్తయే । అయమాత్మా పరం బ్రహ్మ అహమస్మీతి ముచ్యతే ।। ౩౭౭.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని, అంటే సంసార బంధనాల నుండి విముక్తి కలిగించే జ్ఞానాన్ని చెబుతాను. 'ఈ ఆత్మే పరబ్రహ్మం; నేనే అది' అని తెలుసుకుంటే విముక్తి కలుగుతుంది.

దేహ ఆత్మా న భవతి దృశ్యత్వాచ్చ ఘటాదివత్ । ప్రసుప్తే మరణే దేహాదాత్మాఽన్యో జ్ఞాయతే ధ్రువం ।। ౩౭౭.

శరీరం ఆత్మ కాదు, ఎందుకంటే అది కంటికి కనిపించేది, మట్టికుండ వంటి వస్తువుల్లా. నిద్రలోనూ, మరణంలోనూ, ఆత్మ శరీరానికి వేరుగా ఉందని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.

దేహః స చేద్‌వ్యవహరేదవికార్య్యాదిసన్నిభః । చక్షురాదీనీన్ద్రియాణి నాత్మా వై కరణం త్వతః ।। ౩౭౭.

శరీరం ఆత్మ అయితే, అది ఎప్పటికీ మారని వస్తువులా ప్రవర్తించాలి. కళ్ళు మొదలైన ఇంద్రియాలు కూడా ఆత్మ కావు, అవి కేవలం పనిముట్టులు మాత్రమే.

మనో ధీరపి ఆత్మా న దీపవత్ కరణం త్వతః । ప్రాణోఽప్యాత్మా న భవతి సుషుప్తే చిత్ప్రభావతః ।। ౩౭౭.

మనస్సు, బుద్ధి కూడా ఆత్మ కావు, అవి దీపంలా పనిముట్టులు మాత్రమే. ప్రాణం కూడా ఆత్మ కాదు, ఎందుకంటే గాఢ నిద్రలో చైతన్యం మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.

జాగ్రత్స్వప్నే చ చైతన్యం సఙ్కీర్ణత్వాన్న బుధ్యతే । విజ్ఞానరహితః ప్రాణః సుషుప్తే జ్ఞాయతే యతః ।। ౩౭౭.

జాగ్రత్త, స్వప్న స్థితుల్లో చైతన్యం కలిసిపోతుంది, అందుకే స్పష్టంగా తెలియదు. గాఢ నిద్రలో ప్రాణం చైతన్యం లేకుండా ఉంటుందని తెలుస్తుంది.

అతో నాత్మేన్ద్రియం తస్మాదిన్ద్రియాదికమాత్మనః । అహఙ్కారాఽపి నైవాత్మా దేహవద్‌వ్యభిచారతః ।। ౩౭౭.

కాబట్టి, ఆత్మ ఇంద్రియాలు కాదు. ఇంద్రియాలు మొదలైన వాటికి ఆత్మ వేరుగా ఉంటుంది. అహంకారం కూడా శరీరం లాగే మార్పులకు లోనవుతుందికాబట్టి, అది కూడా ఆత్మ కాదు.

ఉక్తేభ్యో వ్యతిరిక్తోఽయమాత్మా సర్వహృది స్థితః । సర్వద్రష్టా చ భోక్తా చ నక్తముజ్జ్వలదీపవత్ ।। ౩౭౭.

ఇలా చెప్పిన వాటన్నింటికీ వేరుగా ఉన్న ఈ ఆత్మ ప్రతి హృదయంలో నివసిస్తుంది. ఇది అన్నింటిని చూస్తుంది, అనుభవిస్తుంది, రాత్రిలో ప్రకాశించే దీపంలా ఉంటుంది.

సమాధ్యారమ్భకాలే చ ఏవం సఞ్చిన్తయేన్మునిః । యతో బ్రహ్మణ ఆకాశం ఖాద్వాయుర్వాయుతోఽనలః ।। ౩౭౭.

ధ్యానం ప్రారంభంలో ముని ఇలా ఆలోచించాలి: బ్రహ్మం నుండి ఆకాశం, ఆకాశం నుండి గాలి, గాలిలోంచి అగ్ని పుట్టాయి.

అగ్నేరాపో జలాత్పృథ్వీ తతః సూక్ష్మం శరీరకం । అపఞ్చీకృతభూతేభ్య ఆసన్ పఞ్చీకృతాన్యతః ।। ౩౭౭.

అగ్నిలోంచి నీరు, నీటిలోంచి భూమి పుట్టింది. వీటి ద్వారా సూక్ష్మశరీరం, ఇంకా కలవని భూతాలనుండి స్థూలభూతాలు ఏర్పడతాయి.

స్థూలం శరీరం ధ్యాత్వాస్మాల్ల్యం బ్రహ్మణి చిన్తయేత్ । పఞ్చోకృతాని భూతాని తత్కార్య్యఞ్చ విరాట్‌స్మృతమ్ ।। ౩౭౭.

స్థూలశరీరాన్ని ధ్యానించి, ఆ తరువాత బ్రహ్మాన్ని ఆలోచించాలి. ఐదు కలిసిన భూతాలు, వాటి ఫలితాలు విరాట్ రూపంగా పరిగణించబడతాయి.

ఏతత్ స్థూలం శరీరం హి ఆత్మనో జ్ఞానకల్పితం । ఇన్ద్రియైరథ విజ్ఞానం ధీరా జాగరితం విదుః ।। ౩౭౭.

ఈ స్థూలశరీరం ఆత్మకు జ్ఞానఫలం. ఇంద్రియాల ద్వారా జ్ఞానం జాగ్రత్త స్థితిలో కలుగుతుందని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు.

విశ్వస్తదబిమానీ స్యాత్ త్రయమేనదకారకం । అపఞ్చీకృతభూతాని తత్కార్థం లిఙ్గముచ్యతే ।। ౩౭౭.

దీనితో ఐక్యత కలిగి ఉన్నవాడిని విశ్వుడు అంటారు. ఈ మూడు స్థితులు కర్మ చేయవు. కలవని భూతాలు వాటి పనికి ఉపయోగపడతాయి, వాటిని సూక్ష్మశరీరం అంటారు.

సంయుక్తం సప్తదశభిర్హిరణ్యగర్భసంజ్ఞితం । శరీరమాత్మనః సూక్ష్మం లిఙ్గమిత్యభిధీయతే ।। ౩౭౭.

పదిహేడు భాగాలతో కూడిన, హిరణ్యగర్భుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన ఈ సూక్ష్మశరీరాన్ని ఆత్మకు లింగశరీరం అంటారు.

జాగ్రత్సంస్కారజః స్వప్నః ప్రత్యయో విషయాత్మకః । ఆత్మా తదుపమానీ స్యాత్తైజసో హ్యప్రపఞ్చతః ।। ౩౭౭.

జాగ్రత్త స్థితిలో వచ్చిన సంస్కారాల వల్లే స్వప్నం కలుగుతుంది, అది విషయాలతో కూడి ఉంటుంది. ఆత్మ దానితో ఐక్యత కలిగి ఉంటే, అప్రమేయంగా తైజసుడు అవుతుంది.