అగ్నిపురాణమ్

సురేన్ద్రకన్యా ఇత్యాద్యా గుణాశ్చ ప్రతిభాదయః । తృణవత్తాన్త్యజేద్ యస్తు తస్య విష్ణుః ప్రసీదతి ।। ౩౭౬.

ఇంద్రుని కుమార్తెల అనుగ్రహం వంటి గొప్ప గుణాలు, ప్రతిభలు లభించినా వాటిని తృణసమంగా వదిలిపెట్టినవారిపై విష్ణువు ప్రసన్నుడవుతాడు.

అణిమాదిగుణైశ్వర్య్యః శిష్యే జ్ఞానం ప్రకాశ్య చ । భుక్త్వా భోగాన్ యథేచ్ఛాతస్తనూన్త్యక్త్వాలయాత్తతః ।। ౩౭౬.

అణిమాది శక్తులతో కూడిన జ్ఞానాన్ని శిష్యునికి బోధించి, తాను కోరిన సుఖాలు అనుభవించి, ఆ తరువాత శరీరం విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోతాడు.

తిష్ఠేత్ స్వాత్మని విజ్ఞాన ఆనన్దే బ్రహ్మణీశ్వరే । మలినో హి యథాదర్శ ఆత్మజ్ఞానాయ న క్షమః ।। ౩౭౬.

తనలోనే, జ్ఞానంలోనే, ఆనందంలోనే, పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మనులోనే నిలిచిపోతాడు. మలినమైన అద్దం ఎలా మన ప్రతిబింబాన్ని చూపలేదో, అపవిత్రుడైనవాడు కూడా ఆత్మజ్ఞానానికి అర్హుడు కాదు.

సర్వాశ్రయాన్నిజే దేహే దేహీ విన్దతి వేదనాం । యోగయుక్తస్తు సర్వ్వేషాం యోగాన్నాప్నోతి వేదనాం ।। ౩౭౬.

అనేక ఆశ్రయాలతో తన శరీరంలోనే జీవుడు బాధను అనుభవిస్తాడు. కాని యోగంతో ఏకమై ఉన్నవాడు వాటి వల్ల ఎలాంటి బాధను అనుభవించడు.

ఆకాశమేకం హి యథా ఘటాదిషు పృథగ్ భవేత్ । తథాత్మైకో హ్యనేకేషు జలాధారేష్వివాంశుమాన్ ।। ౩౭౬.

ఒకే ఆకాశం గడలలో వేరుగా కనిపించినట్టు, ఒకే ఆత్మ అనేక శరీరాల్లో, నీటికుండల్లో సూర్యుడు ప్రతిబింబించడంలా, ఉంటాడు.

బ్రహ్మఖానిలతేజాంసి జలభూక్షితిధాతవః । ఇమే లోకా ఏష చాత్మా తస్మాచ్చ సచరాచరం ।। ౩౭౬.

బ్రహ్మ, ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని, నీరు, భూమి, పంచభూతాలు, ఈ లోకాలు, ఆత్మ, చరాచరమన్నీ అంతా దానినుండే ఉద్భవించాయి.

మృద్దణ్డ చక్రసంయోగాత్ కుమ్భకారో యథా ఘటం । కరోతి తృణమృత్కాష్ఠైర్గృహం వా గృహకారకః ।। ౩౭౬.

మట్టి, దండం, చక్రం కలిపి మట్టికుండను కుంభకారుడు తయారుచేసినట్టు, తృణం, మట్టి, దిండుతో ఇల్లు కట్టేవాడు ఇల్లు నిర్మించినట్టు,

కరణాన్యేవమాదాయ తాసు తాస్విహ యోనిషు । సృజత్యాత్మానమాత్మైవ సమ్భూయ కరణాని చ ।। ౩౭౬.

అలాగే, పునఃపునః వివిధ యోనుల్లో పరికరాలను తీసుకుని, ఆత్మ తానే తనను తాను, పరికరాలను కూడా సృష్టించుకుంటుంది.

కర్మణాదోషమోహాభ్యామిచ్ఛయైవ స బధ్యతే । జ్ఞానాద్విముచ్యతే జీవో ధర్మాద్ యోగీ న రోగభాక్ ।। ౩౭౬.

కర్మ, దోషం, మోహం, కోరిక వల్ల జీవుడు బంధించబడతాడు. జ్ఞానం వల్ల విముక్తి పొందుతాడు. ధర్మంతో యోగి వ్యాధులకు లోనవడు.

వర్త్యాధారస్నేహయోగాద్ యథా దీపస్య సంస్థితిః । విక్రియాపి చ దృష్టైవమకాలే ప్రాణసంక్షయః ।। ౩౭౬.

వత్తి, ఆధారం, నూనె వల్ల దీపం నిలబడినట్టు, దాని మార్పు కూడా కనిపిస్తుంది. కానీ సమయం వచ్చినప్పుడు ప్రాణం నశిస్తుంది.

అనన్తా రశ్మయస్తస్య దీపవద్ యః స్థితో హృది । సితాసితాః కద్రునీలాః కపిలాః పీతలోహితాః ।। ౩౭౬.

హృదయంలో స్థిరంగా ఉన్న దీపంలా, అతని కిరణాలు అనంతం. అవి తెలుపు, నలుపు, గోధుమ, నీలం, గోధుమ, పసుపు, ఎరుపు రంగుల్లో ఉంటాయి.

ఊద్‌ర్ధ్వమేకః స్థితస్తేషాం యో భిత్త్వా సూర్య్యమణ్డలం । బ్రహ్మలోకమతిక్రమ్య తేన యాతి పరాఙ్గతిం ।। ౩౭౬.

ఆ కిరణాల్లో ఒకటి పైకి నిలబడి, సూర్య మండలాన్ని ఛేదించి, బ్రహ్మలోకాన్ని దాటి, పరమ గమ్యాన్ని చేరుస్తుంది.

యదస్యాన్యద్రశ్మిశతమూద్‌ర్ధ్వమేవ వ్యవస్థితమ్ । తేన దేవనికాయాని ధామాని ప్రతిపద్యతే ।। ౩౭౬.

వెయ్యి కిరణాల్లో పైకి ఉన్న వాటి ద్వారా, అతడు దేవతల లోకాలను, వారి ధామాలను పొందుతాడు.

యే నైకరూపాశ్చాధస్తాద్రశ్మయోఽస్య మృదుప్రభాః । ఇహ కర్మోపభోగాయ తైశ్చ సఞ్చరతే హి సః ।। ౩౭౬.

ఈయన క్రిందివైపు ఉన్న అనేక రూపాల మృదువైన కాంతులు ఇక్కడ పుణ్యఫలాల అనుభూతికి సంచరిస్తుంటాయి.

బుద్ధీన్ద్రియాణి సర్వాణి మనః కర్మేన్ద్రియాణి చ । అహఙ్కారశ్చ బుద్ధిశ్చ పృథివ్యాదీని చైవ హి ।। ౩౭౬.

అన్ని జ్ఞానేంద్రియాలు, మనస్సు, కర్మేంద్రియాలు, అహంకారం, బుద్ధి, భూమి మొదలైన భూతాలు కూడా ఇందులో ఉంటాయి.

అవ్యక్త ఆత్మా జ్ఞేత్రజ్ఞః క్షేత్రస్యాస్య నిగద్యతే । ఈశ్వరః సర్వభూతస్య సన్నసన్ సదసచ్చ సః ।। ౩౭౬.

అవ్యక్తమైన ఆత్మ, జ్ఞానం తెలిసినవాడు, ఈ క్షేత్రానికి జ్ఞాత అని చెప్పబడతాడు; అతడు సర్వభూతాలకు అధిపతి, సత్తా-అసత్తా రూపంగా ఉన్నవాడు.

బుద్ధేరుత్పత్తిరవ్యక్తా తతోఽహఙ్కారసమ్భవః । తస్మాత్ ఖాదీని జాయన్తే ఏకోత్తరగుణాని తు ।। ౩౭౬.

బుద్ధి అవ్యక్తం నుంచి ఉద్భవిస్తుంది; ఆ తర్వాత అహంకారం పుడుతుంది; దాని నుంచి ఆకాశం మొదలైన భూతాలు ఒక్కొక్కటి మరొక గుణాన్ని కలిగి జన్మిస్తాయి.

శబ్దః స్పర్శశ్చ రుపఞ్చ రసోం గన్ధశ్చ తద్‌గుణాః । యో యస్మిన్నాశ్రితశ్చైషాం స తస్మిన్నేవ లీయతే ।। ౩౭౬.

శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం ఇవే వాటి లక్షణాలు; ఏ భూతంలో ఇవి ఆధారపడతాయో, అవి చివరికి అందులోనే లయమవుతాయి.

సత్త్వం రజస్తమశ్చైవ గుణాస్తస్యైవ కీత్తితాః । రజస్తమోబ్యామావిష్టశ్చక్రవద్‌భ్రామ్యతే హి సః ।। ౩౭౬.

సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు ఇవే దాని గుణాలు అని చెప్పబడతాయి; రజస్సు, తమస్సు ప్రభావంతో అది చక్రంలా తిరుగుతుంది.

అనాదిరాదిమాన్ యశ్చ స ఏవ పురుషః పరః । లిఙ్గేన్ద్రియైరుపగ్రాహ్యః స వికార ఉదాహృతః ।। ౩౭౬.

ఆదికాలం లేని, అయినా ఆదిని కలిగి ఉన్న పరపురుషుడు, సూక్ష్మ ఇంద్రియాలతో గ్రహించబడతాడు; అతడే వికారం అని పిలవబడతాడు.

యతో వేదాః పురాణాని విద్యోపనిషదస్తథా । శ్లోకాః సూత్రాణి భాష్యాణి యచ్చాన్యద్వాఙ్‌మయం భవేత్ ।। ౩౭౬.

వేదాలు, పురాణాలు, విద్య, ఉపనిషత్తులు, శ్లోకాలు, సూత్రాలు, వ్యాఖ్యానాలు, ఇంకా వాక్కుతో ఏర్పడే ఇతరమైనవి అన్నీ ఆయన నుంచే ఉద్భవించాయి.

పితృయానోపవీథ్యాశ్చ యదగస్త్యస్య చాన్తరం । తేనాగ్నిహోత్రిణో యాన్తి ప్ర్జాకామా దివం ప్రతి ।। ౩౭౬.

పితృయాణం, ఉపవీతి మార్గం, అగస్త్య మధ్యమార్గం ద్వారా, సంతానాన్ని కోరే అగ్నిహోత్రులు స్వర్గాన్ని పొందుతారు.

యే చ దానపరాః సమ్యగష్టాభిశ్చ గుణైర్యుతాః । అష్టాశీతిసహస్రాణి మునయో గృహమేధినః ।। ౩౭౬.

దానం చేయడంలో నిమగ్నమై, ఎనిమిది గుణాలతో కూడిన ఎనభై వేల మంది మునులు గృహస్థులుగా ఉంటారు.

పునరావర్త్తనే వీజభూతా ధర్మ్మప్రవర్త్తకాః । సప్తర్షినాగవీథ్యాశ్చ దేవలోకం సమాశ్రితాః ।। ౩౭౬.

వారు పునర్జన్మకు విత్తనమై, ధర్మాన్ని ప్రేరేపించేవారు; సప్తర్షుల మార్గం, నాగవీతి ద్వారా దేవలోకాన్ని పొందినవారు.

తావన్త ఏవ మునయః సర్వారమ్భవివర్జ్జితాః । తపసా బ్రహ్మచర్యేణ సఙ్గత్యాగేన మేధయా ।। ౩౭౬.

అన్ని కార్యాలను విడిచిన అంతటి మునులు, తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, అనురాగ త్యాగం, మేధతో జీవిస్తారు.

యత్ర యత్రావతిష్ఠనేతే యావదాహూతసంప్లవం । వేదానువచనం యజ్ఞా బ్రహ్మచర్య్యం తపో దమః ।। ౩౭౬.

వారు ఎక్కడ ఉన్నా, హవిస్సు సమాప్తి వరకు వేదపఠనం, యజ్ఞాలు, బ్రహ్మచర్యం, తపస్సు, దమము కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.

శ్రద్ధోపవాసః సత్యత్వమాత్మనో జ్ఞానహేతవః । స త్వాశ్రమైర్న్నిదిధ్యాస్యః సమస్తైరేవమేవ తు ।। ౩౭౬.

శ్రద్ధ, ఉపవాసం, సత్యవాదనం, ఆత్మజ్ఞానం ఇవే జ్ఞానానికి కారణాలు; ఇవన్నింటినీ ఆశ్రమాలతో కలిపి ధ్యానం చేయాలి.

ద్రష్టవ్య్స్త్వథ మన్తవ్యః శ్రోతవ్యశ్చ ద్విజాతిభిః । య ఏవమేనం విన్దన్తి యే చారణ్యకమాశ్రితాః ।। ౩౭౬.

ద్విజులు ఆయనను దర్శించాలి, మననం చేయాలి, వినాలి; ఆయనను తెలుసుకునేవారు, అరణ్యంలో నివసించేవారు కూడా.

ఉపాసతే ద్విజాః సత్యం శ్రద్ధయా పరయా యుతాః । క్రమాత్తే సమ్భవన్త్యర్చ్చింరహః శుక్లం తథోత్తరం ।। ౩౭౬.

ద్విజులు పరమశ్రద్ధతో సత్యాన్ని ఆరాధిస్తారు; వారు క్రమంగా అర్చిస్వరం, పగలు, శుక్లపక్షం, ఉత్తరాయణాన్ని పొందుతారు.