అగ్నిపురాణమ్

సమ్పూర్ణమణ్డలం వ్యోమ్ని శివకల్లోలపూర్ణితం । తథా హృత్‌కమలే ధ్యాయేత్తన్మధ్యే స్వతనుం స్మరేత్ ౩౭౫.

ఆకాశంలో పూర్ణవలయాన్ని, శివ తరంగాలతో నిండినదిగా ధ్యానం చేయాలి; అలాగే హృదయ పద్మంలో, మధ్యలో తన స్వరూపాన్ని స్మరించాలి.

అగ్నిరువాచ యదాత్మమాత్రం నిర్భాసం స్తిమితోదధివత్ స్థితం । చైతన్యరూపవద్ధ్యానం తత్ సమాధిరిహోచ్యతే ।। ౩౭౬.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: ఆత్మ మాత్రమే ప్రకాశిస్తూ, నిశ్చలమైన సముద్రంలా ఉన్నపుడు, చైతన్య స్వరూపమైన ధ్యానమే ఇక్కడ సమాధి అని అంటారు.

ధ్యాయన్మనః సన్నివేశ్య యస్తిష్ఠేదచలస్థిరః । నిర్వాతానలవద్యోగీ సమాధిస్థః ప్రకీర్త్తితః ।। ౩౭౬.

మనస్సును ధ్యానంలో స్థిరపరిచి, కదలకుండా, అచంచలంగా, గాలి లేని అగ్నిలా ఉండేవాడే సమాధిలో ఉన్న యోగి అని పిలవబడతాడు.

న శ్రృణోతి న చాఘ్రాతి న పశ్యతి న వమ్యతి । న చ సపర్శం విజానాతి న సఙ్కల్పయతే మనః ।। ౩౭౬.

వాడు వినడు, వాసన పట్టడు, చూడడు, మాట్లాడడు; స్పర్శను గ్రహించడు, మనస్సు ఆలోచనలు చేయదు.

న చాభిమన్యతే కిఞ్చిన్న చ బుధ్యతి కాష్ఠవత్ । ఏవమీశ్వరసంలీనః సమాధిస్థః స గీయతే ।। ౩౭౬.

ఏదీ తనదని భావించడు, ఏదీ గ్రహించడు, దుంపలా ఉండిపోతాడు; ఇలా పరమేశ్వరునిలో లీనమై, సమాధిలో ఉన్నవాడని అంటారు.

యథా దీపో నివాతస్థో నేఙ్గతే సోపమా స్మృతా । ధ్యాయతో విష్ణుమాత్మానం సమాధిస్తస్య యోగినః ।। ౩౭౬.

ఎలాగైతే గాలి లేని చోట పెట్టిన దీపం కదలకుండా నిలుస్తుందో, అలాగే విష్ణువును తన ఆత్మగా భావిస్తూ ధ్యానం చేసే యోగికి కూడా అంతే స్థిరమైన సమాధి లభిస్తుంది.

ఉపసర్గాః ప్రవర్త్తన్తే దివ్యాః సిద్ధిప్రసూచకాః । పాతితః శ్రావణో ధాతుర్దశనస్బాఙ్గవేదనాః ।। ౩౭౬.

దివ్యమైన శక్తులు కలుగుతున్న సూచనగా కొన్ని లక్షణాలు కనబడతాయి. చెవుల్లో గొంతెమ్మ, శరీరం కంపించడం, పళ్లలో, అవయవాల్లో వింత అనుభూతులు కలుగుతాయి.

ప్రార్థయన్తి చ తం దేవా భోగైర్దివ్యైశ్చ యోగినం । నృపాశ్చ పృథివీదానైర్ధనైస్చ సుధనాధిపాః ।। ౩౭౬.

ఆ యోగిని దేవతలు స్వర్గీయ సుఖాలతో కోరుకుంటారు. భూమిని దానం చేసే రాజులు, గొప్ప ధనవంతులు కూడా అతని వద్దకు వస్తారు.

వేదాదిసర్వ్వశాస్త్రఞ్చ స్వయమేవ ప్రవర్తతే । అభీష్టఛన్దోవిషయం కావ్యఞ్చాస్య ప్రవర్త్తతే ।। ౩౭౬.

వేదాలు, ఇతర శాస్త్రాలు అన్నీ అతనిలో తానే ఉద్భవిస్తాయి. కావ్యాలు, అతను కోరిన విషయాలు కూడా సహజంగా ప్రబోధిస్తాయి.

రసాయనాని దివ్యాని దివ్యాశ్చౌషధయస్తథా । సమస్తాని చ శిల్పాని కలాః సర్వాశ్చ విన్దతి ।। ౩౭౬.

దివ్యమైన రసాయనాలు, ఔషధాలు, అన్ని కళలు, శిల్పాలు, నైపుణ్యాలు అతడికి లభిస్తాయి.

సురేన్ద్రకన్యా ఇత్యాద్యా గుణాశ్చ ప్రతిభాదయః । తృణవత్తాన్త్యజేద్ యస్తు తస్య విష్ణుః ప్రసీదతి ।। ౩౭౬.

ఇంద్రుని కుమార్తెల అనుగ్రహం వంటి గొప్ప గుణాలు, ప్రతిభలు లభించినా వాటిని తృణసమంగా వదిలిపెట్టినవారిపై విష్ణువు ప్రసన్నుడవుతాడు.

అణిమాదిగుణైశ్వర్య్యః శిష్యే జ్ఞానం ప్రకాశ్య చ । భుక్త్వా భోగాన్ యథేచ్ఛాతస్తనూన్త్యక్త్వాలయాత్తతః ।। ౩౭౬.

అణిమాది శక్తులతో కూడిన జ్ఞానాన్ని శిష్యునికి బోధించి, తాను కోరిన సుఖాలు అనుభవించి, ఆ తరువాత శరీరం విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోతాడు.

తిష్ఠేత్ స్వాత్మని విజ్ఞాన ఆనన్దే బ్రహ్మణీశ్వరే । మలినో హి యథాదర్శ ఆత్మజ్ఞానాయ న క్షమః ।। ౩౭౬.

తనలోనే, జ్ఞానంలోనే, ఆనందంలోనే, పరమేశ్వరుడైన బ్రహ్మనులోనే నిలిచిపోతాడు. మలినమైన అద్దం ఎలా మన ప్రతిబింబాన్ని చూపలేదో, అపవిత్రుడైనవాడు కూడా ఆత్మజ్ఞానానికి అర్హుడు కాదు.

సర్వాశ్రయాన్నిజే దేహే దేహీ విన్దతి వేదనాం । యోగయుక్తస్తు సర్వ్వేషాం యోగాన్నాప్నోతి వేదనాం ।। ౩౭౬.

అనేక ఆశ్రయాలతో తన శరీరంలోనే జీవుడు బాధను అనుభవిస్తాడు. కాని యోగంతో ఏకమై ఉన్నవాడు వాటి వల్ల ఎలాంటి బాధను అనుభవించడు.

ఆకాశమేకం హి యథా ఘటాదిషు పృథగ్ భవేత్ । తథాత్మైకో హ్యనేకేషు జలాధారేష్వివాంశుమాన్ ।। ౩౭౬.

ఒకే ఆకాశం గడలలో వేరుగా కనిపించినట్టు, ఒకే ఆత్మ అనేక శరీరాల్లో, నీటికుండల్లో సూర్యుడు ప్రతిబింబించడంలా, ఉంటాడు.

బ్రహ్మఖానిలతేజాంసి జలభూక్షితిధాతవః । ఇమే లోకా ఏష చాత్మా తస్మాచ్చ సచరాచరం ।। ౩౭౬.

బ్రహ్మ, ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని, నీరు, భూమి, పంచభూతాలు, ఈ లోకాలు, ఆత్మ, చరాచరమన్నీ అంతా దానినుండే ఉద్భవించాయి.

మృద్దణ్డ చక్రసంయోగాత్ కుమ్భకారో యథా ఘటం । కరోతి తృణమృత్కాష్ఠైర్గృహం వా గృహకారకః ।। ౩౭౬.

మట్టి, దండం, చక్రం కలిపి మట్టికుండను కుంభకారుడు తయారుచేసినట్టు, తృణం, మట్టి, దిండుతో ఇల్లు కట్టేవాడు ఇల్లు నిర్మించినట్టు,

కరణాన్యేవమాదాయ తాసు తాస్విహ యోనిషు । సృజత్యాత్మానమాత్మైవ సమ్భూయ కరణాని చ ।। ౩౭౬.

అలాగే, పునఃపునః వివిధ యోనుల్లో పరికరాలను తీసుకుని, ఆత్మ తానే తనను తాను, పరికరాలను కూడా సృష్టించుకుంటుంది.

కర్మణాదోషమోహాభ్యామిచ్ఛయైవ స బధ్యతే । జ్ఞానాద్విముచ్యతే జీవో ధర్మాద్ యోగీ న రోగభాక్ ।। ౩౭౬.

కర్మ, దోషం, మోహం, కోరిక వల్ల జీవుడు బంధించబడతాడు. జ్ఞానం వల్ల విముక్తి పొందుతాడు. ధర్మంతో యోగి వ్యాధులకు లోనవడు.

వర్త్యాధారస్నేహయోగాద్ యథా దీపస్య సంస్థితిః । విక్రియాపి చ దృష్టైవమకాలే ప్రాణసంక్షయః ।। ౩౭౬.

వత్తి, ఆధారం, నూనె వల్ల దీపం నిలబడినట్టు, దాని మార్పు కూడా కనిపిస్తుంది. కానీ సమయం వచ్చినప్పుడు ప్రాణం నశిస్తుంది.

అనన్తా రశ్మయస్తస్య దీపవద్ యః స్థితో హృది । సితాసితాః కద్రునీలాః కపిలాః పీతలోహితాః ।। ౩౭౬.

హృదయంలో స్థిరంగా ఉన్న దీపంలా, అతని కిరణాలు అనంతం. అవి తెలుపు, నలుపు, గోధుమ, నీలం, గోధుమ, పసుపు, ఎరుపు రంగుల్లో ఉంటాయి.

ఊద్‌ర్ధ్వమేకః స్థితస్తేషాం యో భిత్త్వా సూర్య్యమణ్డలం । బ్రహ్మలోకమతిక్రమ్య తేన యాతి పరాఙ్గతిం ।। ౩౭౬.

ఆ కిరణాల్లో ఒకటి పైకి నిలబడి, సూర్య మండలాన్ని ఛేదించి, బ్రహ్మలోకాన్ని దాటి, పరమ గమ్యాన్ని చేరుస్తుంది.

యదస్యాన్యద్రశ్మిశతమూద్‌ర్ధ్వమేవ వ్యవస్థితమ్ । తేన దేవనికాయాని ధామాని ప్రతిపద్యతే ।। ౩౭౬.

వెయ్యి కిరణాల్లో పైకి ఉన్న వాటి ద్వారా, అతడు దేవతల లోకాలను, వారి ధామాలను పొందుతాడు.

యే నైకరూపాశ్చాధస్తాద్రశ్మయోఽస్య మృదుప్రభాః । ఇహ కర్మోపభోగాయ తైశ్చ సఞ్చరతే హి సః ।। ౩౭౬.

ఈయన క్రిందివైపు ఉన్న అనేక రూపాల మృదువైన కాంతులు ఇక్కడ పుణ్యఫలాల అనుభూతికి సంచరిస్తుంటాయి.

బుద్ధీన్ద్రియాణి సర్వాణి మనః కర్మేన్ద్రియాణి చ । అహఙ్కారశ్చ బుద్ధిశ్చ పృథివ్యాదీని చైవ హి ।। ౩౭౬.

అన్ని జ్ఞానేంద్రియాలు, మనస్సు, కర్మేంద్రియాలు, అహంకారం, బుద్ధి, భూమి మొదలైన భూతాలు కూడా ఇందులో ఉంటాయి.

అవ్యక్త ఆత్మా జ్ఞేత్రజ్ఞః క్షేత్రస్యాస్య నిగద్యతే । ఈశ్వరః సర్వభూతస్య సన్నసన్ సదసచ్చ సః ।। ౩౭౬.

అవ్యక్తమైన ఆత్మ, జ్ఞానం తెలిసినవాడు, ఈ క్షేత్రానికి జ్ఞాత అని చెప్పబడతాడు; అతడు సర్వభూతాలకు అధిపతి, సత్తా-అసత్తా రూపంగా ఉన్నవాడు.

బుద్ధేరుత్పత్తిరవ్యక్తా తతోఽహఙ్కారసమ్భవః । తస్మాత్ ఖాదీని జాయన్తే ఏకోత్తరగుణాని తు ।। ౩౭౬.

బుద్ధి అవ్యక్తం నుంచి ఉద్భవిస్తుంది; ఆ తర్వాత అహంకారం పుడుతుంది; దాని నుంచి ఆకాశం మొదలైన భూతాలు ఒక్కొక్కటి మరొక గుణాన్ని కలిగి జన్మిస్తాయి.

శబ్దః స్పర్శశ్చ రుపఞ్చ రసోం గన్ధశ్చ తద్‌గుణాః । యో యస్మిన్నాశ్రితశ్చైషాం స తస్మిన్నేవ లీయతే ।। ౩౭౬.

శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం ఇవే వాటి లక్షణాలు; ఏ భూతంలో ఇవి ఆధారపడతాయో, అవి చివరికి అందులోనే లయమవుతాయి.

సత్త్వం రజస్తమశ్చైవ గుణాస్తస్యైవ కీత్తితాః । రజస్తమోబ్యామావిష్టశ్చక్రవద్‌భ్రామ్యతే హి సః ।। ౩౭౬.

సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు ఇవే దాని గుణాలు అని చెప్పబడతాయి; రజస్సు, తమస్సు ప్రభావంతో అది చక్రంలా తిరుగుతుంది.