అగ్నిపురాణమ్

యద్వాహ్యావస్థితం లక్షఅయం తస్మాన్న చలతే మనః । తావత్ కాలం ప్రదేశేషు ధారణా మనసి స్థితిః ।। ౩౭౫.

ఎంచుకున్న లక్ష్యంలో మనస్సు నిలిచి, అక్కడి నుండి కదలకుండా ఉన్నంత కాలం, ఆ ప్రదేశంలో మనస్సు నిలిపే ప్రక్రియను ధారణ అంటారు.

కాలావధి పరిచ్ఛిన్నం దేహే సంస్థాపితం మనః । న ప్రచ్యవతి యల్లక్ష్యాద్ధారణా సాఽభిధీయతే ।। ౩౭౫.

నిర్దిష్టమైన కాలానికి, శరీరంలో మనస్సు స్థిరంగా ఉండి, లక్ష్యాన్ని విడిచిపెట్టకుండా ఉంటే, దానిని ధారణ అంటారు.

ధారణా ద్వాదశాయామా ధ్యానం ద్వాదశధారణాః । ధ్యానం ద్వాదశకం యావత్సమాధిరభిధీయతే ।। ౩౭౫.

ధారణ పన్నెండు ప్రమాణాలు; పన్నెండు ధారణలు కలిసే ధ్యానం; పన్నెండు ధ్యానాలు కలిసే సమాధి అంటారు.

ధారణాభ్యాసయుక్తాత్మా యది ప్రాణైర్విముచ్యతే । కులైకవింశముత్తార్య్య స్వర్య్యాతి పరమం పదం ।। ౩౭౫.

ధారణ సాధనలో నిమగ్నమైనవాడు ప్రాణాలతో విడిచిపెడితే, తన వంశాన్ని దాటి, పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.

యస్మిన్ యస్మిన్ భవేదఙ్గే యోగినాం వ్యాధిసమ్భవః । తత్తదఙ్గం ధియా వ్యాప్య దారయేత్తత్త్వధారణం ।। ౩౭౫.

యోగులకు ఏ అవయవంలో వ్యాధి కలిగినా, ఆ అవయవాన్ని మనస్సుతో ఆవరించి, దాన్ని స్థిరంగా ఉంచాలి. దీనిని తత్త్వధారణ అంటారు.

ఆగ్నేయీ వారుణీ చైవ ఐశానీ చామృతాత్మికా । సాగ్నిః శిఖా ఫడన్తా చ విష్ణోః కార్య్యా ద్విజోత్తమ ।। ౩౭౫.

అగ్ని స్వరూపం, జల స్వరూపం, ఈశాన్య స్వరూపం, అమృత స్వరూపం, అగ్ని శిఖ, ఫట్ అక్షరం — ఇవన్నీ విష్ణువుకు వర్తించాలి, ఉత్తమ ద్విజుడా.

నాड़ీభిర్వికటం దివ్యం శూలాగ్రం వేధయేచ్ఛుభమ్ । పాదాఙ్గుష్ఠాత్ కపాలాన్తం రశ్మిమణ్డలమావృతం ।। ౩౭౫.

దివ్యమైన, భయంకరమైన, స్త్రీ స్వరూపాలతో, శూలపు అగ్రభాగాన్ని, పాదపు బొటనవేలి నుండి తలకప్ప వరకు, రశ్ముల వలయంతో ఆవరించి, దూసుకుపోవాలి.

తిర్య్యక్‌చాధోద్‌ర్ధ్వభాగేభ్యః ప్రయాన్త్యోఽతీవ తేజసా । చిన్తయేత్ సాధ్కేన్ద్రస్తం యావత్సర్వం మహామునే ।। ౩౭౫.

పక్కదారులు, కిందికి, పైకి వెళ్ళే ప్రకాశవంతమైన ప్రవాహాలను, ఓ మహామునీ, పూర్తిగా మనసులో ఊహించాలి.

భస్మీభూతం శరీరం స్వన్తతశ్చైవోపసంహరేత్ । శీతశ్లేష్మాదయః పాపం వినశ్యన్తి ద్విజాతయః ।। ౩౭౫.

శరీరం బూడిదగా మారిన తరువాత, దాన్ని తనలోకి తీసుకోవాలి; చలిని, శ్లేష్మాన్ని, ఇతర మలినాలను ద్విజులు నశింపజేస్తారు.

శిరో ధీరఞ్చ కారఞ్చ కణ్ఠం చాధోముఖే స్మరేత్ । ధ్యాయేదచ్ఛిన్నచిత్తాత్మా భూయో భూతేన చాత్మనా ।। ౩౭౫.

తల, బుద్ధి, గొంతు అన్నీ కిందికి చూస్తున్నట్లుగా స్మరించాలి; మనసు, ఆత్మ రెండూ ఏకాగ్రంగా, మళ్లీ మళ్లీ భూతాత్మతో ధ్యానం చేయాలి.

స్ఫురచ్ఛీకరసంస్పర్శప్రభూతే హిమగామిభిః । ధారాభిరఖిలం విశ్వమాపూర్య్య భువి చిన్తయేత్ ।। ౩౭౫.

చల్లని, మెరిసే నీటి ప్రవాహాలతో భూమిపై మొత్తం జగత్తు నిండిపోతున్నదని మనసులో ఊహించాలి.

బ్రహ్మరన్ధ్రాచ్చ సంక్షోభాద్యావదాధారమణ్డలమ్ । సుషుమ్నాన్తర్గతో బూత్వా సంపూర్ణేన్దుకృతాలయం ।। ౩౭౫.

బ్రహ్మరంధ్రం నుంచి కదిలి, అడిష్ఠాన ప్రాంతం వరకు, సుషుమ్నలో ప్రవేశించి, పూర్ణచంద్రుని వంటి స్థలాన్ని నింపాలి.

సంప్లావ్య హిమసంస్పర్శ తోయేనామృతమూర్త్తినా । క్షుత్ పిపాసాక్రమప్రాయసన్తాపపరిపీड़ితః ।। ౩౭౫.

చల్లని స్పర్శ కలిగిన అమృతస్వరూపమైన నీటితో అంతటా నింపుతూ, ఆకలి, దాహం, తీవ్రమైన బాధలను సహించాలి.

ధారయేద్వారుణీం మన్త్రీ తుష్ట్యర్థం చాప్యతన్త్రితః । వారుణీ ధారణా ప్రోక్తా ఐశానీధారణాం శ్రృషు ।। ౩౭౫.

తృప్తికోసం, ఏకాగ్రతతో, మంత్రంతో వారుణీని నిలిపి ఉంచాలి; ఇది వారుణీ ధారణ అని చెప్పబడింది. ఇప్పుడు ఐశానీ ధారణను విను.

వ్యోగ్ని బ్రహ్మమయే పద్మే ప్రాణాపణే క్షయఙ్గతే । ప్రసాదం చిన్తయేద్ విష్ణోర్యావచ్చిన్తా క్షయం గతా ।। ౩౭౫.

బ్రహ్మమయమైన పద్మంలో, ప్రాణాపానాలు లయమయ్యాక, విష్ణువు కృపను అన్ని ఆలోచనలు పోయే వరకు మనసులో ఊహించాలి.

మహాభావఞ్చపేత్ సర్వ్వం తతో వ్యాపక ఈశ్వరః । అర్ద్ధేన్దుం పరమం శాన్తం నిరాభాసన్నిరఞ్జనం ।। ౩౭౫.

మహాభావాన్ని తెలుసుకొని, ఆపై అన్నింటినీ వ్యాపించే పరమేశ్వరుని, అర్ధచంద్రాన్ని, పరమశాంతిని, రూపరహితమైన, మలినరహితమైన స్వరూపాన్ని గ్రహించాలి.

అసత్యం సత్యమాభాతి తావత్సర్వం చరాచరం । యావత్ స్వస్యన్దరూపన్తు న దృష్టం గురువక్త్రతః ।। ౩౭౫.

గురువు వాక్యములోంచి తన స్వరూపాన్ని చూడకపోతే, అన్ని చరాచరములు అసత్యమే సత్యంగా కనిపిస్తాయి.

దృష్టే తస్మిన్ పరే తత్త్వే ఆబ్రహ్మ సచరాచరం । ప్రమాతృమానమేయఞ్చ ధ్యానహృత్పద్మకల్పనం ।। ౩౭౫.

ఆ పరమతత్త్వాన్ని చూసినపుడు, బ్రహ్మ నుండి అన్ని చరాచరములు, జ్ఞానము, ప్రమాణము, జ్ఞేయము, హృదయ పద్మంలోని ధ్యానం అన్నీ ఊహించబడతాయి.

మాతృమోదకవత్సర్వం జపహోమార్చనాదికం । విష్ణుమన్త్రేణ వా కుర్య్యాదమృతాం ధారణాం వదే ।। ౩౭౫.

తల్లి ముద్దలు ఇచ్చినట్లు, జపం, హోమం, పూజ మొదలైన కార్యాలు అన్నీ విష్ణు మంత్రంతో చేయాలి; నేను అమృతధారణను చెప్పుతున్నాను.

సంపూర్ణేన్దునిభం ధ్యాయేత్ కమలం తన్త్రిముష్టిగం । శిరఃస్థం చిన్తయేత్ యత్నాచ్ఛశాఙ్గాయుతవర్చసం ।। ౩౭౫.

పూర్ణచంద్రుని వంటి పద్మాన్ని, వేలులతో పట్టుకున్నట్లు ధ్యానం చేయాలి; దాన్ని తలపై, చంద్రకాంతితో ప్రకాశించేలా జాగ్రత్తగా ఊహించాలి.

సమ్పూర్ణమణ్డలం వ్యోమ్ని శివకల్లోలపూర్ణితం । తథా హృత్‌కమలే ధ్యాయేత్తన్మధ్యే స్వతనుం స్మరేత్ ౩౭౫.

ఆకాశంలో పూర్ణవలయాన్ని, శివ తరంగాలతో నిండినదిగా ధ్యానం చేయాలి; అలాగే హృదయ పద్మంలో, మధ్యలో తన స్వరూపాన్ని స్మరించాలి.

అగ్నిరువాచ యదాత్మమాత్రం నిర్భాసం స్తిమితోదధివత్ స్థితం । చైతన్యరూపవద్ధ్యానం తత్ సమాధిరిహోచ్యతే ।। ౩౭౬.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: ఆత్మ మాత్రమే ప్రకాశిస్తూ, నిశ్చలమైన సముద్రంలా ఉన్నపుడు, చైతన్య స్వరూపమైన ధ్యానమే ఇక్కడ సమాధి అని అంటారు.

ధ్యాయన్మనః సన్నివేశ్య యస్తిష్ఠేదచలస్థిరః । నిర్వాతానలవద్యోగీ సమాధిస్థః ప్రకీర్త్తితః ।। ౩౭౬.

మనస్సును ధ్యానంలో స్థిరపరిచి, కదలకుండా, అచంచలంగా, గాలి లేని అగ్నిలా ఉండేవాడే సమాధిలో ఉన్న యోగి అని పిలవబడతాడు.

న శ్రృణోతి న చాఘ్రాతి న పశ్యతి న వమ్యతి । న చ సపర్శం విజానాతి న సఙ్కల్పయతే మనః ।। ౩౭౬.

వాడు వినడు, వాసన పట్టడు, చూడడు, మాట్లాడడు; స్పర్శను గ్రహించడు, మనస్సు ఆలోచనలు చేయదు.

న చాభిమన్యతే కిఞ్చిన్న చ బుధ్యతి కాష్ఠవత్ । ఏవమీశ్వరసంలీనః సమాధిస్థః స గీయతే ।। ౩౭౬.

ఏదీ తనదని భావించడు, ఏదీ గ్రహించడు, దుంపలా ఉండిపోతాడు; ఇలా పరమేశ్వరునిలో లీనమై, సమాధిలో ఉన్నవాడని అంటారు.

యథా దీపో నివాతస్థో నేఙ్గతే సోపమా స్మృతా । ధ్యాయతో విష్ణుమాత్మానం సమాధిస్తస్య యోగినః ।। ౩౭౬.

ఎలాగైతే గాలి లేని చోట పెట్టిన దీపం కదలకుండా నిలుస్తుందో, అలాగే విష్ణువును తన ఆత్మగా భావిస్తూ ధ్యానం చేసే యోగికి కూడా అంతే స్థిరమైన సమాధి లభిస్తుంది.

ఉపసర్గాః ప్రవర్త్తన్తే దివ్యాః సిద్ధిప్రసూచకాః । పాతితః శ్రావణో ధాతుర్దశనస్బాఙ్గవేదనాః ।। ౩౭౬.

దివ్యమైన శక్తులు కలుగుతున్న సూచనగా కొన్ని లక్షణాలు కనబడతాయి. చెవుల్లో గొంతెమ్మ, శరీరం కంపించడం, పళ్లలో, అవయవాల్లో వింత అనుభూతులు కలుగుతాయి.

ప్రార్థయన్తి చ తం దేవా భోగైర్దివ్యైశ్చ యోగినం । నృపాశ్చ పృథివీదానైర్ధనైస్చ సుధనాధిపాః ।। ౩౭౬.

ఆ యోగిని దేవతలు స్వర్గీయ సుఖాలతో కోరుకుంటారు. భూమిని దానం చేసే రాజులు, గొప్ప ధనవంతులు కూడా అతని వద్దకు వస్తారు.

వేదాదిసర్వ్వశాస్త్రఞ్చ స్వయమేవ ప్రవర్తతే । అభీష్టఛన్దోవిషయం కావ్యఞ్చాస్య ప్రవర్త్తతే ।। ౩౭౬.

వేదాలు, ఇతర శాస్త్రాలు అన్నీ అతనిలో తానే ఉద్భవిస్తాయి. కావ్యాలు, అతను కోరిన విషయాలు కూడా సహజంగా ప్రబోధిస్తాయి.