అగ్నిపురాణమ్

తస్య ద్వాదశభిర్మాసైః పరం బ్రహ్మా ప్రకాశతే । అణిమాది కోటిజప్యాల్లక్షాత్సారస్వతాదికం ।। ౩౭౨.

అతనికి పన్నెండు నెలల్లో పరబ్రహ్మం ప్రత్యక్షమవుతుంది. అణిమాది శక్తుల కోటి జపాల వల్ల సరస్వతి మొదలైన వాటి సారం లభిస్తుంది.

వైదికస్తాన్త్రికో మిశ్రో విష్ణోర్వై త్రివిధో మఖః । త్రయాణామీప్సితేనైకవిధినా హరిమర్చ్చయేత్ ।। ౩౭౨.

వేదమార్గం, తంత్రమార్గం, మిశ్రమార్గం — ఇవే విష్ణువు యాగానికి మూడు విధాలు. ఈ మూడింటిలో ఇష్టమైన విధానంతో హరిని ఆరాధించాలి.

ప్రణమ్య దణ్డవద్భమౌ నమస్కారేణ యోఽర్చయేత్ । స యాఙ్గతిమవాప్నోతి న తాం క్రతుశతైరపి ।। ౩౭౨.

ఎవడు భూమిపై దండంగా నమస్కరించి భక్తితో ఆరాధిస్తాడో, అతడు పొందే స్థితిని వంద యాగాలు చేసినా పొందలేరు.

యస్య దేవే పరా భక్తిర్యథా దేవే తథా గురౌ । తస్యైతే కథితా హ్యర్థాః ప్రకాశన్తే మహాత్మనః ।। ౩౭౨.

దేవునికి ఎంత భక్తి ఉందో, గురువుకు కూడా అంతే భక్తి ఉన్నవారికి, ఇక్కడ చెప్పిన అర్థాలు మహాత్ముడా, స్పష్టంగా తెలుస్తాయి.

అగ్నిరువాచ ఆసనం కమలాద్యుక్తం తద్‌బద్‌ధ్వా చిన్తయేత్పరం । శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య స్థిరమాసనామాత్మనః ।। ౩౭౩.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: కమలాది వస్తువులతో ఆసనం వేసుకుని, పవిత్రమైన చోట స్థిరమైన ఆసనం ఏర్పాటుచేసి, పరమాత్మను ధ్యానించాలి.

నాత్యుచ్ఛ్రితం నాతినీచం చేలాజినకుశోత్తరం । తత్రైకాగ్రం మనః కృత్వా యతచిత్తేన్ద్రియక్రియః ।। ౩౭౩.

ఆ ఆసనం ఎక్కువ ఎత్తుగా కాకుండా, తక్కువగా కాకుండా, బట్ట, మృగచర్మం, దర్భతో కప్పాలి. అక్కడ మనస్సును ఏకాగ్రంగా చేసి, మనస్సు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించాలి.

ఉపవిశ్యాసనే యుఞ్జ్యాద్యోగమాత్మవిశుద్ధయే । సమకాయశిరగ్రీవం ధారయన్నచలం స్థిరః ।। ౩౭౩.

ఆ ఆసనంపై కూర్చుని, శరీరశుద్ధి కోసం యోగాభ్యాసం చేయాలి. శరీరం, తల, మెడను నేరుగా, కదలకుండా స్థిరంగా ఉంచాలి.

సమ్ప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వన్దిశశ్చానవలోకయన్ । పార్ష్ణిభ్యాం వృషణౌ రక్షంస్తథా ప్రజననం పునః ।। ౩౭౩.

ముక్కు చివరను చూస్తూ, ఇతర దిశల్లో చూడకుండా, మడమలతో వృషణాలను, అలాగే జననాంగాన్ని రక్షించాలి.

ఉరుభ్యాముపరిస్థాప్య బాహూ తిర్య్యక్ ప్రయత్నతః । దక్షిణం కరపృష్ఠఞ్చ న్యసేద్వామతలోపరి ।। ౩౭౩.

బాహువులను తొడలపై అడ్డంగా జాగ్రత్తగా ఉంచి, కుడి చేతి వెనుక భాగాన్ని ఎడమ చేతి పైన ఉంచాలి.

ఉన్నమ్య శనకైర్వక్త్త్రం ముఖం విష్టభ్య చాగ్రతః । ప్రాణః స్వదేహజో వాయుస్తస్యాయామో నిరోధనం ।। ౩౭౩.

ముఖాన్ని మెల్లగా పైకి లేపి, నోటిని ముందుగా బలంగా ఉంచాలి. శరీరంలో పుట్టే వాయువును నియంత్రించడం ప్రాణాయామం అంటారు.

నాసికాపుటమఙ్గుల్యా పీడ్యైవ చ పరేణ చ । ఔదరం రేచయేద్వాయుం రేచనాద్రేచకః స్మృతః ।। ౩౭౩.

వేలులతో ముక్కు రంధ్రాలను ఒత్తి, ఇంకొక చేతితో, కడుపులోని వాయువును బయటకు వదలాలి. వదిలే క్రియను రెచకము అంటారు.

బాహ్యేన వాయునా దేహం దృతివత్ పూరయేద్యథా । తథా పూర్ణశ్చ సన్తిష్ఠేత్ పూరణాత్ పూరకః స్మృతః ।। ౩౭౩.

బయటి గాలిని శరీరంలోకి బలంగా నింపాలి. నింపిన తరువాత పూర్తిగా నిండినట్టు ఉండాలి. దీనిని పూరకము అంటారు.

. న ముఞ్చతి న గృహ్ణాతి వాయుమన్తర్బహిః స్థితమ్ । సమ్పూర్ణకుమ్భవత్తిష్ఠేదచలః స తు కుమ్భకః ।। ౩౭౩.

వాయువును లోపల గానీ, బయట గానీ విడిచిపెట్టకుండా, తీసుకోకుండా, నిండిన కుండలా కదలకుండా ఉండాలి. దీనిని కుంభకము అంటారు.

కన్యకః సకృదుద్‌ఘాతః స వై ద్వాదశమాత్రికః । మధ్యమశ్చ ద్విరుద్‌ఘాతశ్చతుర్వింశతిమాత్రికః ।। ౩౭౩.

కన్యక అనే విధానం ఒకే ఊపిరితో చేసి, పన్నెండు తాళాల వరకు సాగుతుంది. మధ్యమ విధానం రెండు ఊపిరులతో చేసి, ఇరవై నాలుగు తాళాల వరకు ఉంటుంది.

ఉత్తమశ్చ త్రిరుద్‌ఘాతః షట్‌త్రింశత్తాలమాత్రికః । స్వేదకమ్పాభిఘాతానాం జననశ్చోత్తమోత్తమః ।। ౩౭౩.

ఉత్తమ విధానం మూడు ఊపిరులతో చేసి, ముప్పై ఆరు తాళాల వరకు సాగుతుంది. చెమటలు, వణుకు మొదలైన వాటికి కారణాల్లో ఇదే అత్యుత్తమమైనది.

అజితాన్నారుహేద్‌భూమిం హిక్కాశ్వాసాదయస్తథా । జితే ప్రాణే స్వల్పదోషవిణ్మూత్రాది ప్రజాయతే ।। ౩౭౩.

ఆహారాన్ని జయించని వారు ఎర్రగా లేచి, హిక్కా, ఊపిరితిత్తులు మొదలైన వ్యాధులతో బాధపడతారు. కానీ ప్రాణాన్ని జయించినవారికి చిన్న చిన్న మలమూత్ర దోషాలు మాత్రమే కలుగుతాయి.

ఆరోగ్యం శీఘ్రగామిత్వముత్సాహః స్వరసౌష్ఠవమ్ । బలవర్ణప్రసాదశ్చ సర్వదోషక్షయః ఫలం ।। ౩౭౩.

ఆరోగ్యం, వేగంగా కదలడం, ఉత్సాహం, స్వరమాధుర్యం, బలవర్ధనం, వర్ణప్రసాదం, అన్ని దోషాల నాశనం — ఇవే ఫలితాలు.

జపధ్యానం వినాగర్భః స గర్భస్తత్సమన్వితః । ఇన్ద్రియాణాం జయార్థాయ స గర్భం ధారయేత్పరం ।। ౩౭౩.

జపం, ధ్యానం లేకుండా చేసినదాన్ని గర్భం అంటారు. అవి కలిసినప్పుడు అదే గర్భం అయినా ప్రత్యేకమైనది. ఇంద్రియాలను జయించేందుకు పరమ గర్భాన్ని ఆచరించాలి.

జ్ఞానవైరాగ్యయుక్తాభ్యాం ప్రాణాయామవశేన చ । ఇన్ద్రియాంశ్చ వినిర్జిత్య సర్వమేవ జితం భవేత్ ।। ౩౭౩.

జ్ఞానం, వైరాగ్యం కలిగి, ప్రాణాయామశక్తితో ఇంద్రియాలను జయిస్తే, అన్నీ జయించినవాడవుతాడు.

ఇన్ద్రియాణ్యేవ తత్సర్వం యత్ స్వర్గనరకావుభౌ । నిగృహీతవిసృష్టాని స్వర్గాయ నరకాయ చ ।। ౩౭౩.

ఇంద్రియాల ద్వారానే స్వర్గం, నరకం రెండూ పొందవచ్చు. వాటిని నియంత్రిస్తే స్వర్గం, వదిలేస్తే నరకం కలుగుతుంది.

శరీరం రథమిత్యాహురిన్ద్రియాణ్యస్య వాజినః । మనశ్చ సారథిః ప్రోక్తః ప్రాణాయామః కశః స్మృతః ।। ౩౭౩.

ఈ శరీరాన్ని రథంగా, ఇంద్రియాలను గుర్రాలుగా, మనసును సారథిగా, ప్రాణాయామాన్ని కొరడాగా చెబుతారు.

జ్ఞానవైరాగ్యరశ్మిభ్యాం సాయయా విధృతం మనః । శనైర్నిశ్చలతామేతి ప్రాణాయామైకసంహితమ్ ।। ౩౭౩.

జ్ఞానం, వైరాగ్యరశ్ములతో పట్టుబడిన మనస్సు, ప్రాణాయామంతో కలిసినప్పుడు క్రమంగా అచంచలంగా మారుతుంది.

జలబిన్దుం [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php కుశాగ్రేణ] మాసే మాసే పిబేత్తు యః । సంవత్సరశతం సాగ్రం ప్రాణాయామశ్చ తత్సమః ।। ౩౭౩.

ప్రతి నెలా ఒకసారి కుశ గడ్డి తో నీటి బిందువును త్రాగేవాడు వంద సంవత్సరాలు జీవిస్తాడు. అలాంటి ఆయుష్షు ప్రాణాయామానికీ ఉంటుంది.

ఇన్ద్రియాణి ప్రసక్తాని ప్రవిశ్య విషయోదధౌ । ఆహృత్య యో నిగృహ్ణాతి ప్రత్యాహారః స ఉచ్యతే ।। ౩౭౩.

ఇంద్రియాలు విషయాల సముద్రంలో మునిగినప్పుడు వాటిని వెనక్కు తీసుకురావడం, నియంత్రించడం — అదే ప్రత్యాహారం.

ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం మజ్జమానం యథామ్భసి । భోగనద్యతివేగేన జ్ఞానవృక్షం సమాశ్రయేత్ ।। ౩౭౩.

తనను తానే నీటిలో మునిగినట్టు పైకి లేపుకోవాలి. అనుభవాల నది వేగానికి లోనైపోతే, జ్ఞానవృక్షాన్ని ఆశ్రయించాలి.

అగ్నిరువాచ ధ్యై చిన్తాయాం స్మృతో ధాతుర్విష్ణుచిన్తా ముహుర్ముహుః । అనాక్షిప్తేన మనసా ధ్యానమిత్యభిధీయతే ।। ౩౭౪.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు — ధ్యానం అనేది ఆలోచనగా గుర్తించబడుతుంది. విష్ణువు మీద మనస్సు ఎక్కడా చెదరకుండా పదే పదే ఆలోచించడమే ధ్యానం.

ఆత్మనః సమనస్కస్య ముక్తాశేషోపధస్య చ । బ్రహ్మచిన్తాసమా శక్తిర్ధ్యానం నామ తదుచ్యతే ।। ౩౭౪.

మనస్సు స్థిరంగా, అన్ని అడ్డంకులు లేని వాడికి, బ్రహ్మాన్ని ధ్యానించడానికీ సమానమైన శక్తిని ధ్యానం అంటారు.

ధ్యేయాలమ్బనసంస్థస్య సదృశప్రత్యయస్య చ । ప్రత్యయాన్తరనిర్ముక్తః ప్రత్యయో ధ్యానముచ్యతే ।। ౩౭౪.

ధ్యేయంపై మనస్సు నిలిపి, అదే ఆలోచనలో ఉండి, ఇతర ఆలోచనలు లేకుండా ఉన్నప్పుడు ఆ ఆలోచననే ధ్యానం అంటారు.

ధ్యేయావస్థితచిత్తస్య ప్రదేశే యత్ర కుత్రచిత్ । ధ్యానమేతత్సముద్దిష్టం ప్రత్యయస్యైకభావనా ।। ౩౭౪.

ధ్యేయంపై మనస్సు స్థిరంగా ఉన్నవాడు ఎక్కడైనా, ఏ ప్రదేశంలోనైనా, ఒకే ఆలోచనలో ఉండడమే ధ్యానం అని చెప్పబడింది.