అగ్నిరువాచ ఉక్తాని యమమార్గాణి వక్ష్యేఽథ మరణే నృణాం । ఊష్మా ప్రకుపితః కాయే తీవ్రవాయుసమీరితః ।। ౩౭౧.
అగ్ని ఇలా అన్నాడు: మరణ సమయంలో మనుషులకు యముని మార్గాలను ఇప్పుడు వివరంగా చెబుతాను. శరీరంలో వేడి ఉప్పొంగి, గాలి బలంగా ఊదినప్పుడు—
శరీరముపరుధ్యాఽథ కృత్స్నాన్దోషాన్రుణద్ధి వై । ఛినత్తి ప్రాణస్థానాని పునర్మర్మాణి చైవ హి ।। ౩౭౧.
అది శరీరాన్ని అడ్డగించి, అన్ని మలమార్గాలను మూసివేస్తుంది. ప్రాణ స్థానాలను, మరణ బిందువులను కూడా విడదీస్తుంది.
శైత్యాత్ ప్రకుపితో వాయుశ్ఛిద్రమన్విష్యతే తతః । ద్వే నేత్రే ద్వౌ తథా కర్ణౌ ద్వౌ తు నాసాపుటౌ తథా ।। ౩౭౧.
చలితో గాలి కలవరపడి, బయటకు పోవడానికి దారాన్ని వెతుకుతుంది. అప్పుడు రెండు కళ్ళు, రెండు చెవులు, రెండు ముక్కు రంధ్రాలు—
ఊద్ధ్వన్తు సప్త చ్ఛిద్రాణి అష్టమం వదనం తథా । ఏతైః ప్రాణో వినిర్యాతి ప్రాయశః శుభకర్మణం ।। ౩౭౧.
పైన ఏడు రంధ్రాలు, ఎనిమిదవది నోరు. వీటి ద్వారా మంచి పనులు చేసినవారి ప్రాణం సాధారణంగా బయటకు వెళ్తుంది.
అధః పాయురుపస్థఞ్చ అనేనాశుభకారిణాం । మూర్ద్ధానం యోగినో భిత్త్వా జీవో యాత్యథ చేచ్ఛయా ।। ౩౭౧.
కింద వైపు పాయువు, ఉపస్థం ద్వారా పాపకారులు ప్రాణం విడిచిపోతారు. కానీ యోగులు తలపై భాగాన్ని ఛేదించి, తమ ఇష్టానుసారం ప్రాణాన్ని విడిచిపోతారు.
అన్తకాలే తు సమ్ప్రాప్తే ప్రాణేఽపానముపస్థితే । తమసా సంవృతే జ్ఞానే సంవృతేషు చ మర్మ్మసు ।। ౩౭౧.
చివరి క్షణంలో, అపానవాయువు చేరినప్పుడు, జ్ఞానం అంధకారంతో మూసుకుపోయి, ప్రాణబిందువులు మూసివేయబడతాయి.
స జీవో నాభ్యధిష్ఠానశ్చాల్యతే మాతరిశ్వనా । బాధ్యమాణశ్చానయతే అష్టాఙ్గాః ప్రాణవృత్తికాః ।। ౩౭౧.
అప్పుడు ఆ జీవాత్మ నాభి ప్రాంతంలో స్థిరంగా ఉండలేక, గాలిచేత కలవరపడి, బాధపడుతూ, ఎనిమిది విధాలైన ప్రాణవృత్తులను వెంట తీసుకెళ్తుంది.
చ్యవన్తం జాయమానం వా ప్రవిశన్తఞ్చ యోనిషు । ప్రపశ్యన్తి చ తం సిద్ధా దేవా దివ్యేన చక్షుషా ।। ౩౭౧.
ఆ జీవాత్మ పడిపోతున్నదాన్నీ, పుట్టుతున్నదాన్నీ, గర్భంలో ప్రవేశిస్తున్నదాన్నీ సిద్ధులు, దేవతలు దివ్య దృష్టితో చూస్తారు.
గృహ్ణాతి తత్క్షణాద్ యోగే శరీరఞ్చాతివాహికమ్ । ఆకాశవాయుతేజాంసి విగ్రహాదూద్ర్ధ్వగామినః ।। ౩౭౧.
ఆ క్షణంలో, యోగబలంతో, ఆత్మ ఆకాశం, గాలి, అగ్ని లక్షణాలతో కూడిన సూక్ష్మశరీరాన్ని ధరించి, స్థూలదేహాన్ని వదిలి పైకి వెళ్తుంది.
జలం మహీ చ పఞ్చత్వమాపన్నః పురుషః స్మృతః । ఆతివాహికదేహన్తు యమదూతా నయన్తి తం ।। ౩౭౧.
నీరు, భూమి ఐక్యం చెంది, మనిషి చనిపోయినవాడిగా పరిగణించబడతాడు. అప్పుడు యమదూతలు అతన్ని సూక్ష్మశరీరంతో తీసుకెళ్తారు.
యామ్యం మార్గం మహాఘోరం షड़శీతిసహస్రకమ్ । అన్నోదకం నీయమానో బాన్ధవైర్దత్తమశ్నుతే ।। ౩౭౧.
యముని భయంకరమైన మార్గం ఎనభై ఆరు వేల యోజనాలు పొడవుగా ఉంటుంది. ఆ మార్గంలో బంధువులు ఇచ్చిన అన్నం, నీరు అతడు అనుభవిస్తాడు.
యమం దృష్ట్వా యమోక్తేన చిత్రగుప్తేన చేరితాన్ । ప్రాప్నోతి నరకాన్రౌద్రాన్ధర్మీ శుభపథైర్దివమ్ ।। ౩౭౧.
యముని దర్శించి, యముడు చెప్పినట్టు చిత్రగుప్తుడు నమోదు చేసిన కర్మలను చూసి, పాపులు నరకాలను పొందుతారు. ధర్మపరులు మంచిపనుల ద్వారా స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
భుజ్యన్తే పాపిభిర్వక్ష్యే నరకాంస్తాశ్చ యాతనాః । అష్టావింశతిరేవాధః క్షితేర్నరకకోటయః ।। ౩౭౧.
పాపులు అనుభవించే నరకాలు, వాటిలో ఉండే బాధలను నేను వివరించబోతున్నాను. భూమికి అడుగున ఇరవై ఎనిమిది కోట్ల నరకాలు ఉన్నాయి.
సప్తమస్య తలస్యాన్తే ఘోరే తమసి సంస్థితాః । ఘోరాఖ్యా ప్రథమా కోటిః సుఘోరా తదధః స్థితా ।। ౩౭౧.
ఏడవ స్థరానికి చివర్లో, భయంకరమైన చీకటిలో మొదటి కోటి నరకం 'ఘోర' అని పిలవబడుతుంది. దాని కింద 'సుఘోర' అనే నరకం ఉంటుంది.
అతిఘోరా మహాఘోరా ఘోరరూపా చ పఞ్చమీ । షష్ఠీ తరలతారాఖ్యా సప్తమీ చ భయానకా ।। ౩౭౧.
'అతిఘోర', 'మహాఘోర', 'ఘోరరూప' అనే మూడు నరకాలు తరువాత ఉంటాయి. ఆరవది 'తరలతార', ఏడవది 'భయానక' అని పిలుస్తారు.
భయోత్కటా కాలరాత్రీ మహాచణ్డా చ చణ్డయా । కోలాహలా ప్రచణ్డాఖ్యా పద్మా నరకనాయికా ।। ౩౭౧.
'భయోత్కట', 'కాలరాత్రి', 'మహాచండ', 'చండ' అనే నరకాలు తరువాత వస్తాయి. 'కొలాహల', 'ప్రచండ', 'పద్మ' అనే నరకాలు, నరకాల నాయిక అయిన పద్మ కూడా అక్కడే ఉంటారు.
పద్మావతీ భీషణా చ భీమా చైవ కరాలికా । వికరాలా మహావజ్రా త్రికోణా పఞ్చకోణికా ।। ౩౭౧.
'పద్మావతి', 'భీషణ', 'భీమ', 'కరాళిక', 'వికరాళ', 'మహావజ్ర', 'త్రికోణ', 'పంచకోణిక' అనే నరకాలు తరువాత ఉంటాయి.
సుదీర్ఖఘా వర్తులా సప్తభూమా చైవ సుభూమికా । దీప్తమాయాఽష్టావింశతయః కోటయః పాపిదుఃశదాః ।। ౩౭౧.
'సుదీర్ఘఘ', 'వర్తుల', 'సప్తభూమ', 'సుభూమిక' అనే నరకాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇవన్నీ మాయతో ప్రకాశిస్తూ, పాపుల కోసం ఉన్న ఇరవై ఎనిమిది కోట్ల భయంకర నరకాలు.
అష్టావింశతికోటీనాం పఞ్చ పఞ్చ చ నాయకాః । రౌరవాద్యాః శతఞ్చైకం చత్వారింశచ్చతుష్టయం ।। ౩౭౧.
ఈ ఇరవై ఎనిమిది కోట్ల నరకాలకు ఒక్కొక్కదానికి అయిదు నాయకులు ఉంటారు. రౌరవ మొదలుకొని మొత్తం నూరా నలభై నాలుగు నాయకులు ఉన్నారు.
తామిశ్రమన్ఘతామిశ్రం మహారౌరవరౌరవౌ । అసిపత్రం వనఞ్చైవ లోహభారం తథైవ చ ।। ౩౭౧.
తామిశ్ర, అంధతామిశ్ర, మహారౌరవ, రౌరవ, అసిపత్ర వనం, లోహభారం అనే నరకాలు వాటిలో ఉన్నాయి.
నరకం కాలసూత్రఞ్చ మహానరకమేవ చ । సఞ్జీవనం మహావీచి తపనం సమ్ప్రతాపనం ।। ౩౭౧.
నరకం, కాలసూత్రం, మహానరకం, సంజీవనం, మహావీచి, తపనం, సంప్రతాపనం అనే నరకాలు కూడా ఉన్నాయి.
సఙ్ఘాతఞ్చ సకాకోలం కుద్మలం పూతిమృత్తికం । లోహశఙ్కుమృజీషఞ్చ ప్రధానం శాల్మలీం నదీమ్ ।। ౩౭౧.
సంఘాత, సకాకోల, కుడ్మల, పూతిమృత్తిక, లోహశంకు, మృజీష, ప్రధానమైన శాల్మలి, నదీ అనే నరకాలు కూడా ఉన్నాయి.
నరకాన్ విద్ధి కోటీశనాగాన్వై ఘోరదర్శనాన్ । పాత్యన్తే పాపకర్మ్మాణ ఏకైకస్మిన్బహుష్వపి ।। ౩౭౧.
ఈ నరకాలు కోట్ల కొద్దీ, చూడటానికి భయంకరంగా ఉంటాయి. పాపులు వీటిలో అనేక నరకాల్లో, ఒక్కోసారి ఒకేసారి చాలావాటిలో పడవేయబడతారు.
మార్జారోలూకగోమాయుగృధ్రాదివదనాశ్చ తే । తైలద్రోణ్యాం నరం క్షిప్త్వా జ్వాలయన్తి హుతాశనం ।। ౩౭౧.
పిల్లులు, గుడ్లగూబలు, నక్కలు, గద్దలు వంటి ముఖాలతో ఉన్న వారు, మనిషిని నూనెతో నిండిన పెద్ద పాత్రలో వేసి, క్రింద మంటలు అంటిస్తారు.
అమ్బరీషేషు చైవాన్యాంస్తామ్రపాత్రేషు చాపరాన్ । అయఃపాత్రేషు చైవాన్యాన్ బకహువహ్నికణేషు చ ।। ౩౭౧.
కొంతమందిని రాగి పాత్రల్లో, మరికొంతమందిని ఇనుప పాత్రల్లో, ఇంకొంతమందిని పిత్తల పాత్రల్లో లేదా మండుతున్న బొగ్గుల్లో వేస్తారు.
శూలాగ్రారోపితాశ్చాన్యే ఛిద్యన్తే నరకేఽపరే । తాడ్యన్తే చ కశాభిస్తు భోజ్యన్తే చాప్యయోగుड़ాన్ ।। ౩౭౧.
కొంతమందిని కత్తి పైన పొడుస్తారు, మరికొంతమందిని నరకంలో తరిగేస్తారు. ఇంకొంతమందిని కొరడాలతో కొడతారు, మరికొంతమందిని ఇనుప ముక్కులతో ఉన్న జంతువులు తినేస్తాయి.
యమదూతైర్నరాః పాంశూన్విష్ఠారక్తకఫాదికాన్ । తప్తం మద్యం పాయయన్తి పాటయన్తి పాటయన్తి పునర్నరాన్ ।। ౩౭౧.
యమదూతలు, మనుషులను మట్టి, మలము, రక్తం, కఫం, వేడి మద్యం తాగిస్తారు; వారిని మళ్లీ మళ్లీ చీల్చిపారేస్తారు.
యన్త్రేషు పీడయన్తి స్మ భక్ష్యన్తే వాయసాదిభిః । తైలేనోష్ణేన సిచ్యన్తే ఛిద్యన్తే నైకధా శిరః ।। ౩౭౧.
వారిని యంత్రాల్లో నలిపి, కాకులు మొదలైన పక్షులు తినేస్తాయి. వేడి నూనెతో స్నానంచేయిస్తారు, వారి తలలను అనేక విధాలుగా కోసేస్తారు.
హా తాతేతి క్రన్దమానాః స్వకన్నన్దన్తి కర్మ్మ తే । మహాపాతకజాన్ఘోరాన్నరకాన్ప్రాప్య గర్హితాన్ ।। ౩౭౧.
'అయ్యో తండ్రీ!' అని అరుస్తూ ఏడుస్తారు, కానీ వారి స్వంత పాపకర్మలే వారిని వెక్కిరిస్తాయి. మహాపాతకాల వల్ల కలిగిన ఈ భయంకరమైన, నిందిత నరకాలకు వారు చేరతారు.
కర్మ్మక్షయాత్ప్రజాయన్తే మహాపాతకినస్త్విహ । మృగశ్వశూకరోష్ట్రాణాం బ్రహ్మహా యోనిమృచ్ఛతి ।। ౩౭౧.
వారి పాపఫలితాలు తీరిన తర్వాత, మహాపాతకులు ఇక్కడ మళ్లీ జన్మిస్తారు. బ్రాహ్మణ హంతకుడు జింక, గుర్రం, పంది, ఒంటె వంటి జంతువుల గర్భాన్ని పొందుతాడు.