అగ్నిపురాణమ్

షట్ కూర్చాని' స్మృతానీహ హస్తయోః పాదయోః పృథక్ । గ్రీవాయాం చ తథా మేద్రే కథితాని మనీషిభిః

చేతుల్లో, కాళ్లలో వేర్వేరుగా ఆరు కూర్చులు ఉంటాయి. అలాగే మెడలో, లింగంలో కూడా ఉంటాయని జ్ఞానులు చెప్పారు.

పృష్ఠవంశస్యోపగతాశ్చతస్రో మాంసరజ్జవః । తావన్త్య (త్య) శ్చ తథా పేశ్యస్తాసాం బన్ధనకారికాః

పీఠ భాగంలో నాలుగు మాంసపేశి నరాలు ఉంటాయి. అంతే సంఖ్యలో నరాలు కూడా ఉంటాయి, ఇవి వాటిని కలిపే పనిలో ఉంటాయి.

సీరణ్యశ్చ తథా సప్త పఞ్చ మూర్ధానమాశ్రితాః । ఏకైకా మేఢ్రజిహ్వాస్తా అస్థిషష్టిశతత్రయమ్

ఏడు రక్తనాళాలు, అయిదు తలలో ఉంటాయి. ఒక్కొక్కటి లింగంలో, నాలుకలో ఉంటాయి. ఎముకలు అరవైమూడు ఉంటాయి.

సూక్ష్మైః సహ చతుః షష్టిర్దశనా వింశతిర్నఖాః । పాణిపాదశలాకాశ్చ తాసాం స్థానచతుష్టయమ్

సూక్ష్మమైనవాటితో కలిపి అరవై నాలుగు పళ్ళు, ఇరవై గోళ్ళు, చేతులు కాళ్లలోని దండలు ఉంటాయి. వీటికి నాలుగు స్థానాలు ఉంటాయి.

షష్ట్యఙ్గులీనాం ద్వే పార్ష్ణయోర్గుల్ఫేషు చ చతుష్టయమ్ । చత్వార్యరన్యోరస్థీని జఙ్ఘయోస్తద్వదేవ తు

అరవై వేళ్ళలో, రెండు మడమల్లో, నాలుగు మడమల దగ్గర ఉంటాయి. నాలుగు ఎముకలు భుజాల్లో, అలాగే తొడల్లో ఉంటాయి.

ద్వే ద్వే జానుకపోలోరుఫలకాంశసముద్భవమ్ (ద్భవే) । అక్షస్థానాంశక శ్రోణిఫలకే చైవమాదిశేత్

రెండు చొప్పున మోకాళ్ళు, మడులు, తొడలలో ఏర్పడతాయి. అలాగే కళ్ళ గదుల్లో, నడుము ఎముకలో కూడా ఉంటాయని చెప్పబడింది.

భగాస్తోకం తథా పృష్ఠే చత్వారింశచ్చ పఞ్చ చ । గ్రీవాయాం చ తథాఽస్థీని జత్రుకం చ తథా హనుః

భగం, వెన్నెముక, నలభై అయిదు ఎముకలు, అలాగే మెడలో, జత్రుకం, దవడలో కూడా ఉంటాయి.

తన్మూలం ద్వే లలాటాక్షిగణ్డనాసాఙ్ఖ్యవస్థితాః । పర్శుకాస్తాలుకైః సార్ధమర్బుదైశ్చ ద్విసప్తతిః

వాటి మూలాల్లో, రెండు చొప్పున నుదురు, కళ్ళు, చెంపలు, ముక్కులో ఉంటాయి. తాలువు, గడ్డలు కలిపి డెబ్బై రెండు ఉంటాయి.

ద్వే శఙ్ఖకే కపాలాని చత్వార్యేవ శిరస్తథా । ఉరః సప్తదశాఽస్థీని సంధీనాం ద్వే శతే దశ

రెండు కపాలాలు, నాలుగు తల ఎముకలు, అలాగే తలలో; ఛాతీలో పదిహేడు ఎముకలు, రెండు వందల పది సంధులు ఉంటాయి.

అష్టషష్టిస్తు శాఖాసు షష్టిశ్చైకవివర్జితా । అన్తరా వై త్ర్యశీతిశ్చ స్నాయోర్నవశతాని చ

అరవై ఎనిమిది ఎముకలు అవయవాలలో, అరవై ఒక్కటి తక్కువగా; మధ్యలో ఎనభై మూడు, తొమ్మిది వందల నరాలు ఉంటాయి.

త్రింశాధికే ద్వే శతే తు అన్తరాధౌ తు సప్తతిః । ఊర్ధ్వగాః షట్ శతాన్యేవ శాఖాస్తు కథితాని తు

రెండు వందల ముప్పై రెండు మొత్తం, మధ్య భాగంలో డెబ్బై; పైకి ఆరు వందలు, అవయవాలు ఇలా చెప్పబడ్డాయి.

పఞ్చ పేశీశతాన్యేవ చత్వారింశత్తథోర్ధ్వగాః । చతుః శతం తు శాఖాసు అన్తరాధౌ చ షష్ఠికా

ఐదు వందల మాంసపేశులు, నలభై పైకి; నాలుగు వందలు అవయవాలలో, అరవై మధ్య భాగంలో ఉంటాయి.

స్త్రీణాం చైకాధికా వై స్యాద్వింశతిశ్చతురుత్తరా । స్తనయోర్దశ యోనౌ చ త్రయోదశ తథాఽఽశయే

స్త్రీలకు ఒకటి ఎక్కువగా, ఇరవై నాలుగు ఉంటాయి. పాలు గ్రంథుల్లో పది, గర్భాశయంలో పదమూడు, అలాగే గర్భాశయ గదిలో కూడా ఉంటాయి.

గర్భస్య చ చతస్రః స్యుః శిరాణాం చ శరీరిణామ్ । త్రింశచ్ఛతసహస్రాణి తథాఽన్యాని నవైవ తు

గర్భంలో నాలుగు నాళాలు ఉంటాయి. శరీరంలో ఉన్న జీవులకు మూడు లక్షల నాడులు ఉంటాయి. వీటికి తోడు మరొక తొమ్మిది నాడులు కూడా ఉంటాయి.

షట్పఞ్చాశత్సహస్రాణి రసం దేహే వహన్తి తాః । కేదార ఇవ కుల్యాశ్చ క్లేదలేపాదికం చ యత్

వాటిలో యాభై ఆరు వేల నాడులు శరీరంలో రసాన్ని మోయుతాయి. ఇవి పొలంలో నీటిని మోయే కాలువల వలె, తేమ, పూత మొదలైన వాటిని కూడా మోసుకుంటూ ఉంటాయి.

ద్వాసప్తతిస్తథా 'కోట్యో వ్యోమ్నామిహ మహామునే । మజ్జాయా మేదసశ్చైవ వసాయాశ్చ తథా ద్విజ

మహామునీ! శరీరంలో మజ్జ, మేద, వసా మొదలైన వాటికి సంబంధించి డెబ్బై రెండు కోట్ల నాడులు ఉంటాయని చెప్పబడింది.

మూత్రస్య చైవ పిత్తస్య శ్లేష్మణః శకృతస్తథా । రక్తస్య సరసస్యాత్ర క్రమశోఽఞ్జలయో మతాః

మూత్రం, పిత్తం, శ్లేష్మం, మలము, రక్తం, సారం మొదలైన వాటికి ఒక్కొక్కదానికి కొలతగా చేతి గట్టులు నిర్ణయించబడ్డాయి.

అర్ధార్ధాభ్యధికాః సర్వాః పూర్వపూర్వాఞ్జలేర్మతాః । అర్ధాఞ్జలిశ్చ శుక్రస్య తదర్థం చ తథౌజసః

ప్రతి పదార్థం ముందున్నదానికంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉంటుంది. శుక్రానికి కూడా, అలాగే ఓజస్సుకు కూడా అరగట్టే కొలతగా చెప్పబడింది.

రజసస్తు తథా స్త్రీణాం చతస్రః కథితా బుధైః । శరీరం మలదోషాదిపిణ్డం జ్ఞాత్వాఽఽత్మని త్యజేత్

స్త్రీలకు నాలుగు రజోనాళాలు ఉన్నాయని పండితులు చెప్పారు. శరీరాన్ని మలమూత్రాదిదోషాలతో కూడినదిగా తెలుసుకొని, దానిపై మమకారం వదిలేయాలి.

అగ్నిరువాచ ఉక్తాని యమమార్గాణి వక్ష్యేఽథ మరణే నృణాం । ఊష్మా ప్రకుపితః కాయే తీవ్రవాయుసమీరితః ।। ౩౭౧.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: మరణ సమయంలో మనుషులకు యముని మార్గాలను ఇప్పుడు వివరంగా చెబుతాను. శరీరంలో వేడి ఉప్పొంగి, గాలి బలంగా ఊదినప్పుడు—

శరీరముపరుధ్యాఽథ కృత్‌స్నాన్దోషాన్రుణద్ధి వై । ఛినత్తి ప్రాణస్థానాని పునర్మర్మాణి చైవ హి ।। ౩౭౧.

అది శరీరాన్ని అడ్డగించి, అన్ని మలమార్గాలను మూసివేస్తుంది. ప్రాణ స్థానాలను, మరణ బిందువులను కూడా విడదీస్తుంది.

శైత్యాత్ ప్రకుపితో వాయుశ్ఛిద్రమన్విష్యతే తతః । ద్వే నేత్రే ద్వౌ తథా కర్ణౌ ద్వౌ తు నాసాపుటౌ తథా ।। ౩౭౧.

చలితో గాలి కలవరపడి, బయటకు పోవడానికి దారాన్ని వెతుకుతుంది. అప్పుడు రెండు కళ్ళు, రెండు చెవులు, రెండు ముక్కు రంధ్రాలు—

ఊద్‌ధ్వన్తు సప్త చ్ఛిద్రాణి అష్టమం వదనం తథా । ఏతైః ప్రాణో వినిర్యాతి ప్రాయశః శుభకర్మణం ।। ౩౭౧.

పైన ఏడు రంధ్రాలు, ఎనిమిదవది నోరు. వీటి ద్వారా మంచి పనులు చేసినవారి ప్రాణం సాధారణంగా బయటకు వెళ్తుంది.

అధః పాయురుపస్థఞ్చ అనేనాశుభకారిణాం । మూర్ద్ధానం యోగినో భిత్త్వా జీవో యాత్యథ చేచ్ఛయా ।। ౩౭౧.

కింద వైపు పాయువు, ఉపస్థం ద్వారా పాపకారులు ప్రాణం విడిచిపోతారు. కానీ యోగులు తలపై భాగాన్ని ఛేదించి, తమ ఇష్టానుసారం ప్రాణాన్ని విడిచిపోతారు.

అన్తకాలే తు సమ్ప్రాప్తే ప్రాణేఽపానముపస్థితే । తమసా సంవృతే జ్ఞానే సంవృతేషు చ మర్మ్మసు ।। ౩౭౧.

చివరి క్షణంలో, అపానవాయువు చేరినప్పుడు, జ్ఞానం అంధకారంతో మూసుకుపోయి, ప్రాణబిందువులు మూసివేయబడతాయి.

స జీవో నాభ్యధిష్ఠానశ్చాల్యతే మాతరిశ్వనా । బాధ్యమాణశ్చానయతే అష్టాఙ్గాః ప్రాణవృత్తికాః ।। ౩౭౧.

అప్పుడు ఆ జీవాత్మ నాభి ప్రాంతంలో స్థిరంగా ఉండలేక, గాలిచేత కలవరపడి, బాధపడుతూ, ఎనిమిది విధాలైన ప్రాణవృత్తులను వెంట తీసుకెళ్తుంది.

చ్యవన్తం జాయమానం వా ప్రవిశన్తఞ్చ యోనిషు । ప్రపశ్యన్తి చ తం సిద్ధా దేవా దివ్యేన చక్షుషా ।। ౩౭౧.

ఆ జీవాత్మ పడిపోతున్నదాన్నీ, పుట్టుతున్నదాన్నీ, గర్భంలో ప్రవేశిస్తున్నదాన్నీ సిద్ధులు, దేవతలు దివ్య దృష్టితో చూస్తారు.

గృహ్ణాతి తత్క్షణాద్ యోగే శరీరఞ్చాతివాహికమ్ । ఆకాశవాయుతేజాంసి విగ్రహాదూద్‌ర్ధ్వగామినః ।। ౩౭౧.

ఆ క్షణంలో, యోగబలంతో, ఆత్మ ఆకాశం, గాలి, అగ్ని లక్షణాలతో కూడిన సూక్ష్మశరీరాన్ని ధరించి, స్థూలదేహాన్ని వదిలి పైకి వెళ్తుంది.

జలం మహీ చ పఞ్చత్వమాపన్నః పురుషః స్మృతః । ఆతివాహికదేహన్తు యమదూతా నయన్తి తం ।। ౩౭౧.

నీరు, భూమి ఐక్యం చెంది, మనిషి చనిపోయినవాడిగా పరిగణించబడతాడు. అప్పుడు యమదూతలు అతన్ని సూక్ష్మశరీరంతో తీసుకెళ్తారు.