అగ్నిపురాణమ్

త్రివ్యామాని తథా స్త్రీణాం ప్రాహుర్వేదవిదో జనాః । రక్తవాయుసమాయోగాత్కామే యస్యోద్భవః స్మృతః

స్త్రీలకు అవి మూడు వైమానాలు ఉంటాయని వేదజ్ఞులు చెబుతారు. రక్తం, వాయువు కలిసినప్పుడు కామం ఉద్భవిస్తుంది.

కఫప్రసారాద్భవతి హృదయం పద్మసంనిభమ్ । అధోముఖం తచ్ఛుషిరం యత్ర జీవో వ్యవస్థితః

కఫం వ్యాప్తి వల్ల హృదయం పద్మంలా ఏర్పడుతుంది. అది క్రిందకు ముఖం పెట్టి, లోపల ఖాళీగా ఉంటుంది. అక్కడే జీవుడు స్థిరంగా ఉంటాడు.

చైతన్యానుగతా భావాః సర్వే తత్ర వ్యవస్థితాః । తస్య వామే యథా ప్లీహా దక్షిణే చ యథా యకృత్

చైతన్యంతో కూడిన భావాలన్నీ అక్కడే స్థిరంగా ఉంటాయి. దాని ఎడమవైపు ప్లీహ, కుడివైపు యకృత్ ఉంటాయి.

దక్షిణే చ తథా క్లోమ పద్మస్యైవం ప్రకీర్తితమ్ । శ్రోతాంసి యాని దేహేఽస్మిన్కఫరక్తవహాని చ

కుడివైపు కూడా క్లోమా ఉంటుంది, పద్మానికి చెప్పినట్టే. ఈ శరీరంలో ఉన్న నాళాలు కఫం, రక్తాన్ని మోయుతాయి.

తేషాం భూతానుమానాచ్చ భవతీన్ద్రియసంభవః । నేత్రయోర్మణ్డలం శుక్లం కఫాద్భవతి పైతృకమ్

భూతాల లక్షణాల ద్వారా ఇంద్రియాల ఉత్పత్తి తెలుస్తుంది. కళ్లలోని తెల్ల వలయం కఫం వల్ల, తండ్రి వైపు నుంచి వస్తుంది.

కృష్ణం చ మణ్డలం వాతాత్తథా భవతి మాతృకమ్ । పిత్తాత్త్వఙ్మణ్డలం జ్ఞేయం మాతాపితృసముద్భవమ్

వాయువుతో ఏర్పడే నల్ల వలయం తల్లి నుండి వచ్చినదిగా భావించాలి. తల్లి, తండ్రి ఇద్దరి నుండి చర్మ వలయం ఏర్పడుతుంది.

మాంసాసృక్కఫజా జిహ్వా మేదోసృక్కఫమాంసజౌ । వృషా (ష) ణౌ దశ ప్రాణస్య జ్ఞేయాన్యాయతనాని తు

జిహ్వ మాంసం, రక్తం, శ్లేష్మం కలిసినదిగా ఉంటుంది. కొవ్వు, రక్తం, శ్లేష్మం, మాంసం కలిసినవి వృషణాలు. ప్రాణానికి పది స్థానాలు ఉన్నాయని తెలుసుకోవాలి.

మూర్ధా హృన్నాభికణ్ఠాశ్చ జిహ్వా శుక్రం చ శోణితమ్ । గుదం వస్తిశ్చ గుల్ఫం చ 'కణ్డురాః షోడశేరితాః

తల, హృదయం, నాభి, గొంతు, నాలుక, వీర్యం, రక్తం, గుదం, మూత్రాశయం, మడమ — ఇవి పదహారు నాడులు.

ద్వే కరే ద్వే చ చరణే చతస్రః పృష్ఠతో గలే' । దేహే పాదాదిశీర్షాన్తే జాలాని చైవ షోడశ

రెండు చేతుల్లో, రెండు కాళ్లలో, నాలుగు మెడ వెనుక భాగంలో; శరీరంలో పాదాల నుండి తల వరకు పదహారు జాలాలు ఉన్నాయి.

మాంసస్నాయుశిరాస్థిభ్యశ్చత్వారశ్చ పృథక్పృథక్ । మణిబన్ధనగుల్ఫేషు నిబద్ధాని పరస్పరమ్

మాంసం, నరాలు, రక్తనాళాలు, ఎముకలు — వీటిలో నాలుగు చొప్పున వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ మణికట్టలు, మడమల వద్ద కలిసిపోతాయి.

షట్ కూర్చాని' స్మృతానీహ హస్తయోః పాదయోః పృథక్ । గ్రీవాయాం చ తథా మేద్రే కథితాని మనీషిభిః

చేతుల్లో, కాళ్లలో వేర్వేరుగా ఆరు కూర్చులు ఉంటాయి. అలాగే మెడలో, లింగంలో కూడా ఉంటాయని జ్ఞానులు చెప్పారు.

పృష్ఠవంశస్యోపగతాశ్చతస్రో మాంసరజ్జవః । తావన్త్య (త్య) శ్చ తథా పేశ్యస్తాసాం బన్ధనకారికాః

పీఠ భాగంలో నాలుగు మాంసపేశి నరాలు ఉంటాయి. అంతే సంఖ్యలో నరాలు కూడా ఉంటాయి, ఇవి వాటిని కలిపే పనిలో ఉంటాయి.

సీరణ్యశ్చ తథా సప్త పఞ్చ మూర్ధానమాశ్రితాః । ఏకైకా మేఢ్రజిహ్వాస్తా అస్థిషష్టిశతత్రయమ్

ఏడు రక్తనాళాలు, అయిదు తలలో ఉంటాయి. ఒక్కొక్కటి లింగంలో, నాలుకలో ఉంటాయి. ఎముకలు అరవైమూడు ఉంటాయి.

సూక్ష్మైః సహ చతుః షష్టిర్దశనా వింశతిర్నఖాః । పాణిపాదశలాకాశ్చ తాసాం స్థానచతుష్టయమ్

సూక్ష్మమైనవాటితో కలిపి అరవై నాలుగు పళ్ళు, ఇరవై గోళ్ళు, చేతులు కాళ్లలోని దండలు ఉంటాయి. వీటికి నాలుగు స్థానాలు ఉంటాయి.

షష్ట్యఙ్గులీనాం ద్వే పార్ష్ణయోర్గుల్ఫేషు చ చతుష్టయమ్ । చత్వార్యరన్యోరస్థీని జఙ్ఘయోస్తద్వదేవ తు

అరవై వేళ్ళలో, రెండు మడమల్లో, నాలుగు మడమల దగ్గర ఉంటాయి. నాలుగు ఎముకలు భుజాల్లో, అలాగే తొడల్లో ఉంటాయి.

ద్వే ద్వే జానుకపోలోరుఫలకాంశసముద్భవమ్ (ద్భవే) । అక్షస్థానాంశక శ్రోణిఫలకే చైవమాదిశేత్

రెండు చొప్పున మోకాళ్ళు, మడులు, తొడలలో ఏర్పడతాయి. అలాగే కళ్ళ గదుల్లో, నడుము ఎముకలో కూడా ఉంటాయని చెప్పబడింది.

భగాస్తోకం తథా పృష్ఠే చత్వారింశచ్చ పఞ్చ చ । గ్రీవాయాం చ తథాఽస్థీని జత్రుకం చ తథా హనుః

భగం, వెన్నెముక, నలభై అయిదు ఎముకలు, అలాగే మెడలో, జత్రుకం, దవడలో కూడా ఉంటాయి.

తన్మూలం ద్వే లలాటాక్షిగణ్డనాసాఙ్ఖ్యవస్థితాః । పర్శుకాస్తాలుకైః సార్ధమర్బుదైశ్చ ద్విసప్తతిః

వాటి మూలాల్లో, రెండు చొప్పున నుదురు, కళ్ళు, చెంపలు, ముక్కులో ఉంటాయి. తాలువు, గడ్డలు కలిపి డెబ్బై రెండు ఉంటాయి.

ద్వే శఙ్ఖకే కపాలాని చత్వార్యేవ శిరస్తథా । ఉరః సప్తదశాఽస్థీని సంధీనాం ద్వే శతే దశ

రెండు కపాలాలు, నాలుగు తల ఎముకలు, అలాగే తలలో; ఛాతీలో పదిహేడు ఎముకలు, రెండు వందల పది సంధులు ఉంటాయి.

అష్టషష్టిస్తు శాఖాసు షష్టిశ్చైకవివర్జితా । అన్తరా వై త్ర్యశీతిశ్చ స్నాయోర్నవశతాని చ

అరవై ఎనిమిది ఎముకలు అవయవాలలో, అరవై ఒక్కటి తక్కువగా; మధ్యలో ఎనభై మూడు, తొమ్మిది వందల నరాలు ఉంటాయి.

త్రింశాధికే ద్వే శతే తు అన్తరాధౌ తు సప్తతిః । ఊర్ధ్వగాః షట్ శతాన్యేవ శాఖాస్తు కథితాని తు

రెండు వందల ముప్పై రెండు మొత్తం, మధ్య భాగంలో డెబ్బై; పైకి ఆరు వందలు, అవయవాలు ఇలా చెప్పబడ్డాయి.

పఞ్చ పేశీశతాన్యేవ చత్వారింశత్తథోర్ధ్వగాః । చతుః శతం తు శాఖాసు అన్తరాధౌ చ షష్ఠికా

ఐదు వందల మాంసపేశులు, నలభై పైకి; నాలుగు వందలు అవయవాలలో, అరవై మధ్య భాగంలో ఉంటాయి.

స్త్రీణాం చైకాధికా వై స్యాద్వింశతిశ్చతురుత్తరా । స్తనయోర్దశ యోనౌ చ త్రయోదశ తథాఽఽశయే

స్త్రీలకు ఒకటి ఎక్కువగా, ఇరవై నాలుగు ఉంటాయి. పాలు గ్రంథుల్లో పది, గర్భాశయంలో పదమూడు, అలాగే గర్భాశయ గదిలో కూడా ఉంటాయి.

గర్భస్య చ చతస్రః స్యుః శిరాణాం చ శరీరిణామ్ । త్రింశచ్ఛతసహస్రాణి తథాఽన్యాని నవైవ తు

గర్భంలో నాలుగు నాళాలు ఉంటాయి. శరీరంలో ఉన్న జీవులకు మూడు లక్షల నాడులు ఉంటాయి. వీటికి తోడు మరొక తొమ్మిది నాడులు కూడా ఉంటాయి.

షట్పఞ్చాశత్సహస్రాణి రసం దేహే వహన్తి తాః । కేదార ఇవ కుల్యాశ్చ క్లేదలేపాదికం చ యత్

వాటిలో యాభై ఆరు వేల నాడులు శరీరంలో రసాన్ని మోయుతాయి. ఇవి పొలంలో నీటిని మోయే కాలువల వలె, తేమ, పూత మొదలైన వాటిని కూడా మోసుకుంటూ ఉంటాయి.

ద్వాసప్తతిస్తథా 'కోట్యో వ్యోమ్నామిహ మహామునే । మజ్జాయా మేదసశ్చైవ వసాయాశ్చ తథా ద్విజ

మహామునీ! శరీరంలో మజ్జ, మేద, వసా మొదలైన వాటికి సంబంధించి డెబ్బై రెండు కోట్ల నాడులు ఉంటాయని చెప్పబడింది.

మూత్రస్య చైవ పిత్తస్య శ్లేష్మణః శకృతస్తథా । రక్తస్య సరసస్యాత్ర క్రమశోఽఞ్జలయో మతాః

మూత్రం, పిత్తం, శ్లేష్మం, మలము, రక్తం, సారం మొదలైన వాటికి ఒక్కొక్కదానికి కొలతగా చేతి గట్టులు నిర్ణయించబడ్డాయి.

అర్ధార్ధాభ్యధికాః సర్వాః పూర్వపూర్వాఞ్జలేర్మతాః । అర్ధాఞ్జలిశ్చ శుక్రస్య తదర్థం చ తథౌజసః

ప్రతి పదార్థం ముందున్నదానికంటే కొంచెం ఎక్కువగా ఉంటుంది. శుక్రానికి కూడా, అలాగే ఓజస్సుకు కూడా అరగట్టే కొలతగా చెప్పబడింది.

రజసస్తు తథా స్త్రీణాం చతస్రః కథితా బుధైః । శరీరం మలదోషాదిపిణ్డం జ్ఞాత్వాఽఽత్మని త్యజేత్

స్త్రీలకు నాలుగు రజోనాళాలు ఉన్నాయని పండితులు చెప్పారు. శరీరాన్ని మలమూత్రాదిదోషాలతో కూడినదిగా తెలుసుకొని, దానిపై మమకారం వదిలేయాలి.