అగ్నిపురాణమ్

అవ్యతమాశ్రితానీహ రజః సత్త్వతమాంసి చ । ఆన్తరః పురుషో జీవః స పరం బ్రహ్మ కారణమ్

ఇక్కడ అవ్యక్తమే రాజసం, సత్త్వం, తమస్సు ఆధారం. అంతరంగ పురుషుడు జీవుడు. పరబ్రహ్మమే కారణం.

స యాతి పరమం స్థానం యో వేత్తి పురుషం పరమ్ । సప్తాఽఽశయాః స్మృతా దేహే రుధిరస్యైక ఆశయః

పరమపురుషుడిని ఎవరెవరో తెలుసుకుంటే వారు పరమ స్థితిని పొందుతారు. శరీరంలో ఏడు ఆశయాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి రక్తానికి ఆశయం.

శ్లేష్మణశ్చాఽఽమపిత్తాభ్యాం పక్వాశయస్తు పఞ్చమః । వాయుమూత్రాశయః సప్త స్త్రీణాం గర్భాశయోఽష్టమః

శ్లేష్మ, అజీర్ణపిత్తం, పక్వాశయం — ఇవి ఐదవ ఆశయాలు. వాయువు, మూత్రాశయం ఆరు, ఏడు. స్త్రీలకు గర్భాశయం ఎనిమిదవది.

పిత్తాత్పక్వాశయోఽగ్నేః స్యాద్యోనిర్వికశితా ద్యుతౌ । పద్మవద్గర్భాశయః స్యాత్తత్ర ధత్తే సరక్తకమ్

పిత్తం వల్ల పక్వాశయం, అగ్ని వల్ల యోని ప్రకాశవంతమవుతుంది. గర్భాశయం పద్మంలా ఉంటుంది. అక్కడ రక్తంతో కలిసినదంతా నిల్వ ఉంటుంది.

శుక్రం స్వశుక్రతశ్చాఙ్గం కున్తలాన్యత్ర కాలతః । న్యస్తం శుక్రమతో యోనౌ నైతి గర్భాశయం మునే

శుక్రం వల్ల శరీర భాగాలు, జుట్టు కాలక్రమంలో ఏర్పడతాయి. శుక్రం యోనిలో ఉంచినా, మునీశ్వరా, అది గర్భాశయానికి చేరదు.

ఋతావపి చ యోనిశ్చేద్వాతపిత్తకఫావృతా । భవేత్తదా వికాశిత్వం నైవ తస్యాం ప్రజాయతే

ఋతుకాలంలో కూడా యోని వాయువు, పిత్తం, కఫం మూసుకుపోతే, అక్కడ వికాసం జరగదు. అప్పుడా స్త్రీకి సంతానం కలగదు.

బుక్కాత్పుక్కసకప్లీహకృతకోష్ఠాఙ్గహృద్వ్రణాః । తణ్డకశ్చ మహాభాగ నిబద్ధాన్యాశయే మతః

బుక్కా, పుక్కస, ప్లీహ, కృకట, కోష్ఠాంగ, హృదయ వ్రణాలు, మహాభాగా, తండకమూ — ఇవన్నీ ఆశయాల్లో కలిసివుంటాయి.

రసస్య పచ్యమానస్య సారాద్భవతి దేహినామ్ । ప్లీహా యకృచ్చ ధర్మజ్ఞ రక్తఫేనాచ్చ పుక్కసః

జీర్ణమైన రసం సారం వల్ల ప్లీహ, యకృత్ ఏర్పడతాయి, ధర్మజ్ఞా. రక్తపు నురుగు వల్ల పుక్కసా జనిస్తుంది.

రక్తం పిత్తం చ భవతి తథా తణ్డకసంజ్ఞకః । భేదో రక్తప్రసారాచ్చ బుక్కాయాః సంభవః స్మృతః

రక్తం, పిత్తం, అలాగే తండకమూ ఏర్పడతాయి. రక్తప్రసారం వల్ల బుక్కా జననమని గుర్తించారు.

రక్తమాంసప్రకారాచ్చ భవన్త్యన్త్రాణి దేహినామ్ । సార్ధత్రివ్యాయామ (వ్యామ) సంఖ్యాని తాని నృణాం వినిర్దిశేత్

రక్తం, మాంసం రూపాల వల్ల శరీరంలో అంత్రములు ఏర్పడతాయి. పురుషులకు వాటి పొడవు అర వైమానంగా ఉంటుంది.

త్రివ్యామాని తథా స్త్రీణాం ప్రాహుర్వేదవిదో జనాః । రక్తవాయుసమాయోగాత్కామే యస్యోద్భవః స్మృతః

స్త్రీలకు అవి మూడు వైమానాలు ఉంటాయని వేదజ్ఞులు చెబుతారు. రక్తం, వాయువు కలిసినప్పుడు కామం ఉద్భవిస్తుంది.

కఫప్రసారాద్భవతి హృదయం పద్మసంనిభమ్ । అధోముఖం తచ్ఛుషిరం యత్ర జీవో వ్యవస్థితః

కఫం వ్యాప్తి వల్ల హృదయం పద్మంలా ఏర్పడుతుంది. అది క్రిందకు ముఖం పెట్టి, లోపల ఖాళీగా ఉంటుంది. అక్కడే జీవుడు స్థిరంగా ఉంటాడు.

చైతన్యానుగతా భావాః సర్వే తత్ర వ్యవస్థితాః । తస్య వామే యథా ప్లీహా దక్షిణే చ యథా యకృత్

చైతన్యంతో కూడిన భావాలన్నీ అక్కడే స్థిరంగా ఉంటాయి. దాని ఎడమవైపు ప్లీహ, కుడివైపు యకృత్ ఉంటాయి.

దక్షిణే చ తథా క్లోమ పద్మస్యైవం ప్రకీర్తితమ్ । శ్రోతాంసి యాని దేహేఽస్మిన్కఫరక్తవహాని చ

కుడివైపు కూడా క్లోమా ఉంటుంది, పద్మానికి చెప్పినట్టే. ఈ శరీరంలో ఉన్న నాళాలు కఫం, రక్తాన్ని మోయుతాయి.

తేషాం భూతానుమానాచ్చ భవతీన్ద్రియసంభవః । నేత్రయోర్మణ్డలం శుక్లం కఫాద్భవతి పైతృకమ్

భూతాల లక్షణాల ద్వారా ఇంద్రియాల ఉత్పత్తి తెలుస్తుంది. కళ్లలోని తెల్ల వలయం కఫం వల్ల, తండ్రి వైపు నుంచి వస్తుంది.

కృష్ణం చ మణ్డలం వాతాత్తథా భవతి మాతృకమ్ । పిత్తాత్త్వఙ్మణ్డలం జ్ఞేయం మాతాపితృసముద్భవమ్

వాయువుతో ఏర్పడే నల్ల వలయం తల్లి నుండి వచ్చినదిగా భావించాలి. తల్లి, తండ్రి ఇద్దరి నుండి చర్మ వలయం ఏర్పడుతుంది.

మాంసాసృక్కఫజా జిహ్వా మేదోసృక్కఫమాంసజౌ । వృషా (ష) ణౌ దశ ప్రాణస్య జ్ఞేయాన్యాయతనాని తు

జిహ్వ మాంసం, రక్తం, శ్లేష్మం కలిసినదిగా ఉంటుంది. కొవ్వు, రక్తం, శ్లేష్మం, మాంసం కలిసినవి వృషణాలు. ప్రాణానికి పది స్థానాలు ఉన్నాయని తెలుసుకోవాలి.

మూర్ధా హృన్నాభికణ్ఠాశ్చ జిహ్వా శుక్రం చ శోణితమ్ । గుదం వస్తిశ్చ గుల్ఫం చ 'కణ్డురాః షోడశేరితాః

తల, హృదయం, నాభి, గొంతు, నాలుక, వీర్యం, రక్తం, గుదం, మూత్రాశయం, మడమ — ఇవి పదహారు నాడులు.

ద్వే కరే ద్వే చ చరణే చతస్రః పృష్ఠతో గలే' । దేహే పాదాదిశీర్షాన్తే జాలాని చైవ షోడశ

రెండు చేతుల్లో, రెండు కాళ్లలో, నాలుగు మెడ వెనుక భాగంలో; శరీరంలో పాదాల నుండి తల వరకు పదహారు జాలాలు ఉన్నాయి.

మాంసస్నాయుశిరాస్థిభ్యశ్చత్వారశ్చ పృథక్పృథక్ । మణిబన్ధనగుల్ఫేషు నిబద్ధాని పరస్పరమ్

మాంసం, నరాలు, రక్తనాళాలు, ఎముకలు — వీటిలో నాలుగు చొప్పున వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ మణికట్టలు, మడమల వద్ద కలిసిపోతాయి.

షట్ కూర్చాని' స్మృతానీహ హస్తయోః పాదయోః పృథక్ । గ్రీవాయాం చ తథా మేద్రే కథితాని మనీషిభిః

చేతుల్లో, కాళ్లలో వేర్వేరుగా ఆరు కూర్చులు ఉంటాయి. అలాగే మెడలో, లింగంలో కూడా ఉంటాయని జ్ఞానులు చెప్పారు.

పృష్ఠవంశస్యోపగతాశ్చతస్రో మాంసరజ్జవః । తావన్త్య (త్య) శ్చ తథా పేశ్యస్తాసాం బన్ధనకారికాః

పీఠ భాగంలో నాలుగు మాంసపేశి నరాలు ఉంటాయి. అంతే సంఖ్యలో నరాలు కూడా ఉంటాయి, ఇవి వాటిని కలిపే పనిలో ఉంటాయి.

సీరణ్యశ్చ తథా సప్త పఞ్చ మూర్ధానమాశ్రితాః । ఏకైకా మేఢ్రజిహ్వాస్తా అస్థిషష్టిశతత్రయమ్

ఏడు రక్తనాళాలు, అయిదు తలలో ఉంటాయి. ఒక్కొక్కటి లింగంలో, నాలుకలో ఉంటాయి. ఎముకలు అరవైమూడు ఉంటాయి.

సూక్ష్మైః సహ చతుః షష్టిర్దశనా వింశతిర్నఖాః । పాణిపాదశలాకాశ్చ తాసాం స్థానచతుష్టయమ్

సూక్ష్మమైనవాటితో కలిపి అరవై నాలుగు పళ్ళు, ఇరవై గోళ్ళు, చేతులు కాళ్లలోని దండలు ఉంటాయి. వీటికి నాలుగు స్థానాలు ఉంటాయి.

షష్ట్యఙ్గులీనాం ద్వే పార్ష్ణయోర్గుల్ఫేషు చ చతుష్టయమ్ । చత్వార్యరన్యోరస్థీని జఙ్ఘయోస్తద్వదేవ తు

అరవై వేళ్ళలో, రెండు మడమల్లో, నాలుగు మడమల దగ్గర ఉంటాయి. నాలుగు ఎముకలు భుజాల్లో, అలాగే తొడల్లో ఉంటాయి.

ద్వే ద్వే జానుకపోలోరుఫలకాంశసముద్భవమ్ (ద్భవే) । అక్షస్థానాంశక శ్రోణిఫలకే చైవమాదిశేత్

రెండు చొప్పున మోకాళ్ళు, మడులు, తొడలలో ఏర్పడతాయి. అలాగే కళ్ళ గదుల్లో, నడుము ఎముకలో కూడా ఉంటాయని చెప్పబడింది.

భగాస్తోకం తథా పృష్ఠే చత్వారింశచ్చ పఞ్చ చ । గ్రీవాయాం చ తథాఽస్థీని జత్రుకం చ తథా హనుః

భగం, వెన్నెముక, నలభై అయిదు ఎముకలు, అలాగే మెడలో, జత్రుకం, దవడలో కూడా ఉంటాయి.

తన్మూలం ద్వే లలాటాక్షిగణ్డనాసాఙ్ఖ్యవస్థితాః । పర్శుకాస్తాలుకైః సార్ధమర్బుదైశ్చ ద్విసప్తతిః

వాటి మూలాల్లో, రెండు చొప్పున నుదురు, కళ్ళు, చెంపలు, ముక్కులో ఉంటాయి. తాలువు, గడ్డలు కలిపి డెబ్బై రెండు ఉంటాయి.

ద్వే శఙ్ఖకే కపాలాని చత్వార్యేవ శిరస్తథా । ఉరః సప్తదశాఽస్థీని సంధీనాం ద్వే శతే దశ

రెండు కపాలాలు, నాలుగు తల ఎముకలు, అలాగే తలలో; ఛాతీలో పదిహేడు ఎముకలు, రెండు వందల పది సంధులు ఉంటాయి.