అగ్నిపురాణమ్

చతుర్యగసహస్త్రాన్తే ప్రాకృతః ప్రాకృతో లయః లయ ఆత్యన్తికో జ్ఞానాదాత్మనః పరమాత్మని ।। ౩౬౮.

నాలుగు వేల యుగాల అనంతరం ప్రాకృతిక లయం వస్తుంది. ఆత్మ పరమాత్మలో జ్ఞానంతో లయమయ్యేది ఆత్యంతిక లయం.

నైమిత్తికస్య కల్పాన్తే వక్ష్యే రూపం లయస్య తే । చతుర్యుగసహస్నాన్తే క్షీణప్రాయే మహీతలే ।। ౩౬౮.

నీవు అడిగిన నైమిత్తిక లయాన్ని, నాలుగు వేల యుగాల అనంతరం, భూమి పూర్తిగా శక్తిహీనమయ్యే సమయంలో ఎలా జరుగుతుందో చెబుతాను.

అనావృష్టిరతీవోగ్రా జాయతే శతవార్షికీ । తతః సత్త్వక్షయః స్యాచ్చ తతో విష్ణుర్జగత్పతిః ।। ౩౬౮.

అప్పుడొకటి వంద సంవత్సరాలు కొనసాగే తీవ్రమైన వర్షాభావం వస్తుంది. దాంతో జీవశక్తి తగ్గిపోతుంది. ఆ తరువాత జగత్పతి విష్ణువు కార్యాచరణలోకి వస్తాడు.

స్థితో జలాని పివతి భానోః సప్తసు రశ్మిషు । భూపార్తాలసముద్రాదితోయం నయతి సంక్షయం ।। ౩౬౮.

విష్ణువు సూర్యుని ఏడు కిరణాల ద్వారా నీటిని పీలుస్తూ ఉంటాడు. భూమి, సరస్సులు, సముద్రాలన్నీ ఉన్న నీరు అంతా అంతమవుతుంది.

తతస్తస్యానుభావేన తోయాహారోపబృంహితాః । త ఏవ రశ్మయః సప్త జాయన్తే సప్త భాస్కరాః ।। ౩౬౮.

విష్ణువు ప్రభావంతో, నీటిని పీల్చిన ఆ ఏడు కిరణాలే బలవంతంగా ఏడు సూర్యులుగా మారిపోతాయి.

దహన్త్యఽశేషం త్రైలోక్యం సపాతాలతలం ద్విజ। సూర్మ్మపృష్ఠసమా భూః స్యాత్తతః కాలాగ్నిరుద్రకః ।। ౩౬౮.

ఆ ఏడు సూర్యులు మూడు లోకాలు, పాతాళాలను కూడా పూర్తిగా కాల్చేస్తాయి, ద్విజుడా. భూమి అల మీద పొరలా మారిపోతుంది. ఆ తరువాత కాలాగ్ని రూపమైన రుద్రుడు ఉద్భవిస్తాడు.

శేషాహిశ్వాససమ్బాతాత్ పాతాలాని దహత్యధః । పాతాలేభ్యో భువం విష్ణుర్భువః స్వర్గం దహత్యతః ।। ౩౬౮.

శేషనాగుని ఊపిరితో పాతాళాలు దిగువన కాలిపోతాయి. ఆ పాతాళాల నుంచి విష్ణువు భూమిని కాల్చుతాడు. భూమి నుంచి స్వర్గం కూడా కాలిపోతుంది.

అమ్బరీ షమివాభాతి త్రైలోక్యామఖిలం తథా । తతస్తాపపరీతాస్తు లోకద్వయనివాసినః ।। ౩౬౮.

ఆకాశం బంగారం వలె ప్రకాశిస్తుంది. అంతటితో మూడు లోకాలు కూడా అలా మెరిసిపోతాయి. అప్పుడు రెండు లోకాలవారు ఉష్ణంతో బాధపడుతూ వెళ్లిపోతారు.

గచ్ఛన్తి తే మహర్లోకం మహర్లోకాజ్జనం తతః । రుద్రరూపీ జగద్దగ్ధ్వా ముఖనిశ్వాసతో హరేః ।। ౩౬౮.

వారు మహర్లోకానికి వెళ్తారు. అక్కడి నుంచి జనలోకానికి చేరుకుంటారు. రుద్రుడు జగత్తును కాల్చిన తరువాత, హరిదేవుని నోటి ఊపిరితో లయం కలుగుతుంది.

ఉత్తిష్ఠన్తి తతో మేఘా నానారూపాః సవిద్యుతః । శతం వంర్షాణి వర్షన్తః శమయన్త్యగ్నిముత్థితమ్ ।। ౩౬౮.

ఆ తరువాత, మెరుపులతో కూడిన అనేక రూపాల మేఘాలు ఆకాశంలో ఎగసి వస్తాయి. అవి వంద వానలు కురిపించి, ఉద్భవించిన అగ్నిని శాంతపరుస్తాయి.

సప్తర్షిస్థానమాక్రమ్య స్థితేఽమ్భసి శతం మరుత్ । ముఖనిశ్వాసతో విష్ణోర్నాశం నయతి తాన్ ఘనాన్ ।। ౩౬౮.

సప్తర్షుల స్థలానికి చేరిన తరువాత, నీటిలో నిలిచిన వంద గాలులు, విష్ణువు నోటిలోంచి వచ్చిన ఊపిరితో ఆ మేఘాలను చెదరగొడతాయి.

వాయుం పీత్వా హరిః శేషే శేతే చైకార్ణవే ప్రముః । బ్రహ్మరూపధఱః సిద్ధైర్జలగైర్మునిభిస్తుతః ।। ౩౬౮.

గాలి పీల్చుకున్న హరి, ఒక్క సముద్రంలో విశ్రాంతిగా పడుకుని, బ్రహ్మ రూపాన్ని ధరించి, సిద్ధులు, జలజీవులు, మునులు స్తుతిస్తూ ఉంటారు.

ఆత్మమాయామయీం దివ్యాం యోగనిద్రాం సమాస్థితః । ఆత్మానం వాసుదేవాఖ్యాం చిన్తయన్మధుసూదనః ।। ౩౬౮.

తన మాయతో కూడిన దివ్యమైన యోగనిద్రలో స్థిరంగా ఉండి, మధుసూదనుడు వాసుదేవుడనే తనను తానే ధ్యానిస్తాడు.

కల్పం శేతే ప్రబుద్ధోఽథ బ్రహ్మరూపీ సృజత్యఽసౌ । ద్విపరార్ధన్తతో వ్యక్తం ప్రకృతౌ లీయతే ద్విజ ।। ౩౬౮.

ఒక కల్పం పాటు ఆయన నిద్రిస్తాడు. తరువాత మేలుకుని, బ్రహ్మ రూపంలో సృష్టిని ఆరంభిస్తాడు. రెండు పరార్ధాలు పూర్తయిన తరువాత, ప్రాకృతికంగా ఏర్పడినది అంతా ప్రకృతిలో లీనమవుతుంది, ఓ ద్విజ.

స్థానాత్ స్థానం దశగుణమేకస్మాద్ గుణ్యతే స్థలే । తతోఽష్టాదశమే భాగే పరార్ద్ధమభిధీయతే ।। ౩౬౮.

ఒక స్థలంలోనుంచి మరొకదానికి వెళ్లినప్పుడు, ప్రతి దానికీ ముందు దానికంటే పది రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇలా పదహారవ భాగంలో పరార్ధం అని పిలుస్తారు.

పరార్ధం ద్విగుణం యత్తు ప్రాకృతః ప్రలయః స్మృతః । అనావృష్ట్యాఽగ్నిసమ్పర్కాత్ కృతే సంజ్వలనే ద్విజ ।। ౩౬౮.

పరార్ధానికి రెండింతలు అయినది ప్రాకృత ప్రళయం అని అంటారు. అది వర్షాభావం, అగ్నితో కలిసినప్పుడు సంభవిస్తుంది, ఓ ద్విజ.

మహదాదేర్వికారస్య విశేషాన్తస్య సంక్షయే । కృష్ణేచ్ఛాకారితే తస్మిన్ సమ్ప్రాప్తే ప్రతిసఞ్చరే ।। ౩౬౮.

మహత్ మొదలైన వాటి ప్రత్యేక రూపం నశించినప్పుడు, కృష్ణుని సంకల్పంతో ప్రతిసంచారం జరుగుతుంది.

ఆపో గ్రసన్తి వై పూర్బ్వం భూమేర్గన్ధాదికం గుణం । ఆత్మగన్ధాత్తతో భూమిః ప్రలయత్వాయ కల్పతే ।। ౩౬౮.

నీళ్లు ముందుగా భూమి యొక్క వాసన మొదలైన గుణాలను గ్రహిస్తాయి. ఆ తరువాత, భూమి తన వాసనతో ప్రళయానికి సిద్ధమవుతుంది.

రసాత్మికాశ్చ తిష్ఠన్తి హ్యాపస్తాసాం రసో గుణః । పీయతే జ్యోతిషా తాసు నష్టాస్వగ్నిశ్చ దీప్య్తే ।। ౩౬౮.

నీళ్లు రుచి స్వరూపంగా ఉంటాయి. వాటి గుణం రుచి. ఆ నీళ్లు అగ్నిచేత పీల్చబడినప్పుడు, అవి నశిస్తే, అగ్ని ఉగ్రంగా మండుతుంది.

జ్యోతిషోఽపి గుణం రూపం వాయుర్గ్రసతి భాస్కరం । నష్టే జ్యోతిషి వాయుశ్చ బలీ దోధూయతే మహాన్ ।। ౩౬౮.

అగ్నిలోని రూప గుణాన్ని వాయువు గ్రహిస్తుంది. అగ్ని నశించిన తరువాత, బలమైన వాయువు గట్టిగా కదులుతుంది.

వాయోరపి గుణం స్పర్శమాకాశం గ్రసతే తతః । వాయౌ నష్టే తు చాకాశన్నీరవం తిష్ఠతి ద్విజ ।। ౩౬౮.

వాయువు యొక్క స్పర్శ గుణాన్ని ఆకాశం గ్రహిస్తుంది. వాయువు నశించినప్పుడు, శబ్దం లేని ఆకాశం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది, ఓ ద్విజ.

ఆకాశస్యాథ వై శబ్దం భూతాదిర్గ్రసతే చ ఖం । అబిమానాత్మకం ఖఞ్చ భూతాది గ్రసతే మహాన్ ।। ౩౬౮.

ఆ తరువాత, భూతాది ఆకాశంలోని శబ్దాన్ని గ్రహిస్తుంది. అహంకార స్వరూపమైన ఆకాశాన్ని కూడా భూతాది గ్రహిస్తుంది. ఆ భూతాది మహత్‌లో లీనమవుతుంది.

భూమిర్యాతి లయఞ్చాప్సు ఆపో జ్యోతిషి తద్‌వ్రజేత్ । వాయౌ వాయుశ్చ ఖే ఖఞ్చ అహఙ్కారే లయం స చ ।। ౩౬౮.

భూమి నీటిలో లీనమవుతుంది, నీరు అగ్నిలో, అగ్ని వాయువులో, వాయువు ఆకాశంలో, ఆకాశం అహంకారంలో, అది మహత్‌లో లీనమవుతుంది.

మహత్తత్త్వే మహాన్తఞ్చ ప్రకృతిర్గ్రసతే ద్విజ । వ్యక్తాఽవ్యక్తా చ ప్రకృతిర్వ్యక్తస్యావ్యక్తకే లయః ।। ౩౬౮.

మహత్తత్త్వాన్ని ప్రకృతి తనలో లీనం చేసుకుంటుంది, ఓ ద్విజ. వ్యక్తమైనది, అవ్యక్తమైనది రెండూ ప్రకృతిలో లీనమవుతాయి. వ్యక్తమైనది అవ్యక్తంలో లీనమవుతుంది.

పుమానేకాక్షరః శుద్ధః సోఽప్యంశః పరమాత్మనః । ప్రకృతిః పురుషశచైచౌ లీయేతే పరమాత్మని ।। ౩౬౮.

పవిత్రమైన, ఒక్క అక్షరమైన పురుషుడు కూడా పరమాత్మ యొక్క భాగమే. ప్రకృతి, పురుషుడు రెండూ పరమాత్మలో లీనమవుతాయి.

న సన్తి యత్ర సర్వేశే నామజాత్యాదికల్పనాః । సత్తామాత్రాత్మకే జ్ఞేయే జ్ఞానాత్మన్యాత్మనః పరే ।। ౩౬౮.

అక్కడ, పరమేశ్వరునిలో, పేరు, జాతి మొదలైన భావనలు లేవు. అది సత్య స్వరూపమైన, జ్ఞాన స్వరూపమైన, పరమాత్మలో తెలుసుకోవలసినది.

అథ సప్తత్యధికత్రిశతతమోఽధ్యాయః శరీరావయవాః అగ్నిరువాచ శ్రోత్రం త్వక్చక్షుషీ జిహ్వా ఘ్రాణం ధీః ఖం చ భూతగమ్ । శబ్దస్పర్శరూపరసగన్ధాః ఖాదిషు తద్గుణాః

ఇప్పుడు మూడొందల డెబ్బై ఒకవ అధ్యాయం: శరీర అవయవాలు. అగ్ని వాక్యము: చెవి, చర్మం, కళ్ళు, నాలుక, ముక్కు, మనస్సు, ఆకాశం — ఇవన్నీ భూతాలతో సంబంధం కలవే అవయవాలు. శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రుచి, వాసన — ఇవి వాటి గుణాలు.

పాయూపస్థౌ కరౌ పాదౌ వాగ్భవేత్కర్మ ఖం తథా । ఉత్సర్గానన్దకాదానగతి వాగాదికర్మ తత్

పాయువు, ఉపస్థానం, చేతులు, కాళ్లు, మాట — ఇవే క్రియేంద్రియాలు. వీటి పనులు వరుసగా విసర్జన, ఆనందం, పట్టుకోవడం, నడక, మాట్లాడటం.

పఞ్చ కర్మేన్ద్రియాణ్యత్ర పఞ్చ బుద్ధీన్ద్రియాణి చ । ఇన్ద్రియార్థాశ్చ పఞ్చైవ మహాభూతా మనోధిపాః

ఇక్కడ ఐదు క్రియేంద్రియాలు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు ఇంద్రియార్థాలు, మహాభూతాలు — ఇవన్నీ మనస్సు ఆధీనంలో ఉంటాయి.