అగ్నిపురాణమ్

ఆపో గ్రసన్తి వై పూర్బ్వం భూమేర్గన్ధాదికం గుణం । ఆత్మగన్ధాత్తతో భూమిః ప్రలయత్వాయ కల్పతే ।। ౩౬౮.

ఆదిగా, నీరు భూమి యొక్క వాసన వంటి లక్షణాలను గ్రహిస్తుంది. ఆ తరువాత, భూమి తన స్వంత వాసనను కోల్పోయి లయానికి సిద్ధమవుతుంది.

రసాత్మికాశ్చ తిష్ఠన్తి హ్యాపస్తాసాం రసో గుణః । పీయతే జ్యోతిషా తాసు నష్టాస్వగ్నిశ్చ దీప్య్తే ।। ౩౬౮.

నీరు రసంతో కూడుకొని ఉంటుంది. వాటికి రుచి లక్షణం. ఆ నీటి రసం అగ్నిచేత త్రాగబడినప్పుడు, నీరు నశించినప్పుడు అగ్ని మరింత ప్రబలంగా వెలిగిపోతుంది.

జ్యోతిషోఽపి గుణం రూపం వాయుర్గ్రసతి భాస్కరం । నష్టే జ్యోతిషి వాయుశ్చ బలీ దోధూయతే మహాన్ ।। ౩౬౮.

జ్యోతి లక్షణమైన రూపాన్ని గాలి గ్రహిస్తుంది. జ్యోతి నశించినప్పుడు, గాలి బలంగా ఊదిపోతూ విస్తరిస్తుంది.

వాయోరపి గుణం స్పర్శమాకాశం గ్రసతే తతః । వాయౌ నష్టే తు చాకాశన్నీరవం తిష్ఠతి ద్విజ ।। ౩౬౮.

గాలి లక్షణమైన స్పర్శను ఆకాశం గ్రహిస్తుంది. గాలి నశించినప్పుడు, ద్విజుడా, శబ్దం లేని ఆకాశమే మిగిలిపోతుంది.

ఆకాశస్యాథ వై శబ్దం భూతాదిర్గ్రసతే చ ఖం । అబిమానాత్మకం ఖఞ్చ భూతాది గ్రసతే మహాన్ ।। ౩౬౮.

ఆకాశానికి శబ్దం లక్షణం. ఆ శబ్దాన్ని భూతాది గ్రహిస్తుంది. అహంకారంతో కూడిన ఆకాశాన్ని కూడా భూతాది అనే మహత్తత్త్వం గ్రహిస్తుంది.

భూమిర్యాతి లయఞ్చాప్సు ఆపో జ్యోతిషి తద్‌వ్రజేత్ । వాయౌ వాయుశ్చ ఖే ఖఞ్చ అహఙ్కారే లయం స చ ।। ౩౬౮.

భూమి నీటిలో కలిసిపోతుంది. నీరు జ్యోతిలో కలుస్తుంది. గాలి ఆకాశంలో లయమవుతుంది. ఆకాశం అహంకారంలో, అహంకారం అంతంలో లయమవుతుంది.

మహత్తత్త్వే మహాన్తఞ్చ ప్రకృతిర్గ్రసతే ద్విజ । వ్యక్తాఽవ్యక్తా చ ప్రకృతిర్వ్యక్తస్యావ్యక్తకే లయః ।। ౩౬౮.

మహత్తత్త్వంలో మహత్తు ప్రాకృతికి లయమవుతుంది, ద్విజుడా. వ్యక్తమైనది, అవ్యక్తమైనది రెండూ ప్రాకృతిలో కలిసిపోతాయి. వ్యక్తమైనది అవ్యక్తంలో లయమవుతుంది.

పుమానేకాక్షరః శుద్ధః సోఽప్యంశః పరమాత్మనః । ప్రకృతిః పురుషశచైచౌ లీయేతే పరమాత్మని ।। ౩౬౮.

పుమాన్ అనే ఏకాక్షరుడు, శుద్ధుడు కూడా పరమాత్మ యొక్క భాగమే. ప్రాకృతి, పురుషుడు ఇద్దరూ పరమాత్మలో లయమవుతారు.

న సన్తి యత్ర సర్వేశే నామజాత్యాదికల్పనాః । సత్తామాత్రాత్మకే జ్ఞేయే జ్ఞానాత్మన్యాత్మనః పరే ।। ౩౬౮.

అక్కడ అన్ని పేర్లు, జాతులు, వర్గాలు లేవు. కేవలం సత్తా మాత్రమే ఉన్నదానిలో, పరమాత్మ యొక్క జ్ఞానస్వరూపంలో అన్నీ లయమవుతాయి.

అగ్నిరువాచ చతుర్విధస్తు ప్రలయో నిత్యో యః ప్రాణినాం లయః । సదా వినాశో జాతానాం బ్రాహ్మో నైమిత్తికో లయః ।। ౩౬౮.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు — నాలుగు విధాల లయలు ఉన్నాయి. ప్రాణులకు ఎప్పటికీ జరిగే లయం, జన్మించినవారి నిత్య నాశనం, బ్రహ్మ లయం, అప్పుడప్పుడు జరిగే లయం.

చతుర్యగసహస్త్రాన్తే ప్రాకృతః ప్రాకృతో లయః లయ ఆత్యన్తికో జ్ఞానాదాత్మనః పరమాత్మని ।। ౩౬౮.

నాలుగు వేల యుగాల అనంతరం ప్రాకృతిక లయం వస్తుంది. ఆత్మ పరమాత్మలో జ్ఞానంతో లయమయ్యేది ఆత్యంతిక లయం.

నైమిత్తికస్య కల్పాన్తే వక్ష్యే రూపం లయస్య తే । చతుర్యుగసహస్నాన్తే క్షీణప్రాయే మహీతలే ।। ౩౬౮.

నీవు అడిగిన నైమిత్తిక లయాన్ని, నాలుగు వేల యుగాల అనంతరం, భూమి పూర్తిగా శక్తిహీనమయ్యే సమయంలో ఎలా జరుగుతుందో చెబుతాను.

అనావృష్టిరతీవోగ్రా జాయతే శతవార్షికీ । తతః సత్త్వక్షయః స్యాచ్చ తతో విష్ణుర్జగత్పతిః ।। ౩౬౮.

అప్పుడొకటి వంద సంవత్సరాలు కొనసాగే తీవ్రమైన వర్షాభావం వస్తుంది. దాంతో జీవశక్తి తగ్గిపోతుంది. ఆ తరువాత జగత్పతి విష్ణువు కార్యాచరణలోకి వస్తాడు.

స్థితో జలాని పివతి భానోః సప్తసు రశ్మిషు । భూపార్తాలసముద్రాదితోయం నయతి సంక్షయం ।। ౩౬౮.

విష్ణువు సూర్యుని ఏడు కిరణాల ద్వారా నీటిని పీలుస్తూ ఉంటాడు. భూమి, సరస్సులు, సముద్రాలన్నీ ఉన్న నీరు అంతా అంతమవుతుంది.

తతస్తస్యానుభావేన తోయాహారోపబృంహితాః । త ఏవ రశ్మయః సప్త జాయన్తే సప్త భాస్కరాః ।। ౩౬౮.

విష్ణువు ప్రభావంతో, నీటిని పీల్చిన ఆ ఏడు కిరణాలే బలవంతంగా ఏడు సూర్యులుగా మారిపోతాయి.

దహన్త్యఽశేషం త్రైలోక్యం సపాతాలతలం ద్విజ। సూర్మ్మపృష్ఠసమా భూః స్యాత్తతః కాలాగ్నిరుద్రకః ।। ౩౬౮.

ఆ ఏడు సూర్యులు మూడు లోకాలు, పాతాళాలను కూడా పూర్తిగా కాల్చేస్తాయి, ద్విజుడా. భూమి అల మీద పొరలా మారిపోతుంది. ఆ తరువాత కాలాగ్ని రూపమైన రుద్రుడు ఉద్భవిస్తాడు.

శేషాహిశ్వాససమ్బాతాత్ పాతాలాని దహత్యధః । పాతాలేభ్యో భువం విష్ణుర్భువః స్వర్గం దహత్యతః ।। ౩౬౮.

శేషనాగుని ఊపిరితో పాతాళాలు దిగువన కాలిపోతాయి. ఆ పాతాళాల నుంచి విష్ణువు భూమిని కాల్చుతాడు. భూమి నుంచి స్వర్గం కూడా కాలిపోతుంది.

అమ్బరీ షమివాభాతి త్రైలోక్యామఖిలం తథా । తతస్తాపపరీతాస్తు లోకద్వయనివాసినః ।। ౩౬౮.

ఆకాశం బంగారం వలె ప్రకాశిస్తుంది. అంతటితో మూడు లోకాలు కూడా అలా మెరిసిపోతాయి. అప్పుడు రెండు లోకాలవారు ఉష్ణంతో బాధపడుతూ వెళ్లిపోతారు.

గచ్ఛన్తి తే మహర్లోకం మహర్లోకాజ్జనం తతః । రుద్రరూపీ జగద్దగ్ధ్వా ముఖనిశ్వాసతో హరేః ।। ౩౬౮.

వారు మహర్లోకానికి వెళ్తారు. అక్కడి నుంచి జనలోకానికి చేరుకుంటారు. రుద్రుడు జగత్తును కాల్చిన తరువాత, హరిదేవుని నోటి ఊపిరితో లయం కలుగుతుంది.

ఉత్తిష్ఠన్తి తతో మేఘా నానారూపాః సవిద్యుతః । శతం వంర్షాణి వర్షన్తః శమయన్త్యగ్నిముత్థితమ్ ।। ౩౬౮.

ఆ తరువాత, మెరుపులతో కూడిన అనేక రూపాల మేఘాలు ఆకాశంలో ఎగసి వస్తాయి. అవి వంద వానలు కురిపించి, ఉద్భవించిన అగ్నిని శాంతపరుస్తాయి.

సప్తర్షిస్థానమాక్రమ్య స్థితేఽమ్భసి శతం మరుత్ । ముఖనిశ్వాసతో విష్ణోర్నాశం నయతి తాన్ ఘనాన్ ।। ౩౬౮.

సప్తర్షుల స్థలానికి చేరిన తరువాత, నీటిలో నిలిచిన వంద గాలులు, విష్ణువు నోటిలోంచి వచ్చిన ఊపిరితో ఆ మేఘాలను చెదరగొడతాయి.

వాయుం పీత్వా హరిః శేషే శేతే చైకార్ణవే ప్రముః । బ్రహ్మరూపధఱః సిద్ధైర్జలగైర్మునిభిస్తుతః ।। ౩౬౮.

గాలి పీల్చుకున్న హరి, ఒక్క సముద్రంలో విశ్రాంతిగా పడుకుని, బ్రహ్మ రూపాన్ని ధరించి, సిద్ధులు, జలజీవులు, మునులు స్తుతిస్తూ ఉంటారు.

ఆత్మమాయామయీం దివ్యాం యోగనిద్రాం సమాస్థితః । ఆత్మానం వాసుదేవాఖ్యాం చిన్తయన్మధుసూదనః ।। ౩౬౮.

తన మాయతో కూడిన దివ్యమైన యోగనిద్రలో స్థిరంగా ఉండి, మధుసూదనుడు వాసుదేవుడనే తనను తానే ధ్యానిస్తాడు.

కల్పం శేతే ప్రబుద్ధోఽథ బ్రహ్మరూపీ సృజత్యఽసౌ । ద్విపరార్ధన్తతో వ్యక్తం ప్రకృతౌ లీయతే ద్విజ ।। ౩౬౮.

ఒక కల్పం పాటు ఆయన నిద్రిస్తాడు. తరువాత మేలుకుని, బ్రహ్మ రూపంలో సృష్టిని ఆరంభిస్తాడు. రెండు పరార్ధాలు పూర్తయిన తరువాత, ప్రాకృతికంగా ఏర్పడినది అంతా ప్రకృతిలో లీనమవుతుంది, ఓ ద్విజ.

స్థానాత్ స్థానం దశగుణమేకస్మాద్ గుణ్యతే స్థలే । తతోఽష్టాదశమే భాగే పరార్ద్ధమభిధీయతే ।। ౩౬౮.

ఒక స్థలంలోనుంచి మరొకదానికి వెళ్లినప్పుడు, ప్రతి దానికీ ముందు దానికంటే పది రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇలా పదహారవ భాగంలో పరార్ధం అని పిలుస్తారు.

పరార్ధం ద్విగుణం యత్తు ప్రాకృతః ప్రలయః స్మృతః । అనావృష్ట్యాఽగ్నిసమ్పర్కాత్ కృతే సంజ్వలనే ద్విజ ।। ౩౬౮.

పరార్ధానికి రెండింతలు అయినది ప్రాకృత ప్రళయం అని అంటారు. అది వర్షాభావం, అగ్నితో కలిసినప్పుడు సంభవిస్తుంది, ఓ ద్విజ.

మహదాదేర్వికారస్య విశేషాన్తస్య సంక్షయే । కృష్ణేచ్ఛాకారితే తస్మిన్ సమ్ప్రాప్తే ప్రతిసఞ్చరే ।। ౩౬౮.

మహత్ మొదలైన వాటి ప్రత్యేక రూపం నశించినప్పుడు, కృష్ణుని సంకల్పంతో ప్రతిసంచారం జరుగుతుంది.

ఆపో గ్రసన్తి వై పూర్బ్వం భూమేర్గన్ధాదికం గుణం । ఆత్మగన్ధాత్తతో భూమిః ప్రలయత్వాయ కల్పతే ।। ౩౬౮.

నీళ్లు ముందుగా భూమి యొక్క వాసన మొదలైన గుణాలను గ్రహిస్తాయి. ఆ తరువాత, భూమి తన వాసనతో ప్రళయానికి సిద్ధమవుతుంది.

రసాత్మికాశ్చ తిష్ఠన్తి హ్యాపస్తాసాం రసో గుణః । పీయతే జ్యోతిషా తాసు నష్టాస్వగ్నిశ్చ దీప్య్తే ।। ౩౬౮.

నీళ్లు రుచి స్వరూపంగా ఉంటాయి. వాటి గుణం రుచి. ఆ నీళ్లు అగ్నిచేత పీల్చబడినప్పుడు, అవి నశిస్తే, అగ్ని ఉగ్రంగా మండుతుంది.