అగ్నిపురాణమ్

అసన్నికృష్టార్థజ్ఞానం శబ్దాద్ధి శాబ్దమీరితం । సాదృశ్యదర్శనాత్తుల్యే బుద్ధిః స్యాదుపమానకం ।। ౩౬౭.

సమీపంలో లేని వస్తువు గురించి మాటల ద్వారా తెలిసిన జ్ఞానం శాబ్దం అని అంటారు. పోలికను చూసి కలిగే జ్ఞానం ఉపమానం అని అంటారు.

కాయ్య దృష్ట్వా వినా నస్యాదర్థాపత్తిః పరార్థధీః । ప్రతియోగిన్యఽగృహీతే భువి నాస్తీత్యభావకః ౩౬౭.

కారణం కనిపించకపోయినా ఫలితాన్ని చూసి ఊహించేది అర్థాపత్తి. ఎదురు వస్తువు లేకపోతే, దాని లేనిది తెలుసుకోవడం అభావం.

అగ్నిరువాచ చతుర్విధస్తు ప్రలయో నిత్యో యః ప్రాణినాం లయః । సదా వినాశో జాతానాం బ్రాహ్మో నైమిత్తికో లయః ।। ౩౬౮.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు — నాలుగు రకాల లయలు ఉన్నాయి. నిత్య లయము అనగా ప్రాణులకు ఎప్పుడూ జరిగే లయం. పుట్టినవారికి ఎప్పుడూ నాశనం కలుగుతుంది. బ్రహ్మ లయం, నైమిత్తిక లయం కూడా ఉన్నాయి.

చతుర్యగసహస్త్రాన్తే ప్రాకృతః ప్రాకృతో లయః లయ ఆత్యన్తికో జ్ఞానాదాత్మనః పరమాత్మని ।। ౩౬౮.

నాలుగు వేల యుగాలు పూర్తయిన తర్వాత, ప్రకృతికి సంబంధించిన లయము జరుగుతుంది. కానీ, పరమాత్మలో ఆత్మ జ్ఞానంతో ఏకమైపోయినప్పుడు, అది పరమమైన లయము అవుతుంది.

నైమిత్తికస్య కల్పాన్తే వక్ష్యే రూపం లయస్య తే । చతుర్యుగసహస్నాన్తే క్షీణప్రాయే మహీతలే ।। ౩౬౮.

ఒక కల్పాంతంలో జరిగే నైమిత్తిక లయాన్ని నేను నీకు వివరించబోతున్నాను. నాలుగు వేల యుగాలు గడిచినప్పుడు, భూమి దాదాపు ఖాళీగా మారుతుంది.

అనావృష్టిరతీవోగ్రా జాయతే శతవార్షికీ । తతః సత్త్వక్షయః స్యాచ్చ తతో విష్ణుర్జగత్పతిః ।। ౩౬౮.

అప్పుడే, వంద సంవత్సరాలపాటు తీవ్రమైన వర్షాభావం ఏర్పడుతుంది. దాంతో జీవులు నశించిపోతారు. ఆ తర్వాత జగత్పతి విష్ణువు కార్యాచరణలోకి వస్తాడు.

స్థితో జలాని పివతి భానోః సప్తసు రశ్మిషు । భూపార్తాలసముద్రాదితోయం నయతి సంక్షయం ।। ౩౬౮.

ఆయన సూర్యుని ఏడు కిరణాల్లో నిలబడి, భూమి, సరస్సులు, సముద్రాల నుండి నీటిని పూర్తిగా పీల్చుకుంటాడు.

తతస్తస్యానుభావేన తోయాహారోపబృంహితాః । త ఏవ రశ్మయః సప్త జాయన్తే సప్త భాస్కరాః ।। ౩౬౮.

ఆయన ప్రభావంతో, నీటిని పీల్చుకున్న ఆ ఏడు కిరణాలు మరింత బలపడతాయి. అవే ఏడు సూర్యులుగా మారిపోతాయి.

దహన్త్యఽశేషం త్రైలోక్యం సపాతాలతలం ద్విజ। సూర్మ్మపృష్ఠసమా భూః స్యాత్తతః కాలాగ్నిరుద్రకః ।। ౩౬౮.

ఆ ఏడు సూర్యులు మూడు లోకాలను, పాతాళాలతో సహా, పూర్తిగా కాల్చివేస్తాయి. భూమి అలపై ఉపరితలం లా మారిపోతుంది. ఆ తర్వాత కాలాగ్ని అనే రుద్రుడు ఉద్భవిస్తాడు.

శేషాహిశ్వాససమ్బాతాత్ పాతాలాని దహత్యధః । పాతాలేభ్యో భువం విష్ణుర్భువః స్వర్గం దహత్యతః ।। ౩౬౮.

శేషుని ఊపిరితో పాతాళాలు క్రింద నుండి కాలిపోతాయి. ఆ పాతాళాల నుండి విష్ణువు భూమిని, ఆపై భువను, ఆ తరువాత స్వర్గాన్ని కాల్చివేస్తాడు.

అమ్బరీ షమివాభాతి త్రైలోక్యామఖిలం తథా । తతస్తాపపరీతాస్తు లోకద్వయనివాసినః ।। ౩౬౮.

ఆకాశం పూర్తిగా ఖాళీగా కనిపిస్తుంది. మూడు లోకాలు అంతా అలాగే కనిపిస్తాయి. అప్పుడు రెండు లోకాలవాసులు తీవ్ర వేడితో బాధపడతారు.

గచ్ఛన్తి తే మహర్లోకం మహర్లోకాజ్జనం తతః । రుద్రరూపీ జగద్దగ్ధ్వా ముఖనిశ్వాసతో హరేః ।। ౩౬౮.

వారు మహర్లోకానికి వెళ్తారు. అక్కడి నుండి జనలోకానికి చేరుకుంటారు. రుద్రుడు జగత్తును కాల్చిన తర్వాత, హరిలోని ఊపిరితో మళ్ళీ సృష్టి ప్రారంభమవుతుంది.

ఉత్తిష్ఠన్తి తతో మేఘా నానారూపాః సవిద్యుతః । శతం వంర్షాణి వర్షన్తః శమయన్త్యగ్నిముత్థితమ్ ।। ౩౬౮.

ఆ తర్వాత, వివిధ రూపాలతో, మెరుపులతో కూడిన మేఘాలు ఏర్పడతాయి. అవి వంద సంవత్సరాలు వర్షం కురిపించి, ఏర్పడిన అగ్నిని ఆర్పివేస్తాయి.

సప్తర్షిస్థానమాక్రమ్య స్థితేఽమ్భసి శతం మరుత్ । ముఖనిశ్వాసతో విష్ణోర్నాశం నయతి తాన్ ఘనాన్ ।। ౩౬౮.

ఏడు ఋషుల స్థానం ఆక్రమించి, వంద సంవత్సరాలు నీరు నిలిచి ఉండగా, విష్ణువు నోటిలోంచి వచ్చిన గాలులు ఆ మేఘాలను నశింపజేస్తాయి.

వాయుం పీత్వా హరిః శేషే శేతే చైకార్ణవే ప్రముః । బ్రహ్మరూపధఱః సిద్ధైర్జలగైర్మునిభిస్తుతః ।। ౩౬౮.

హరి ఆ గాలిని పీల్చుకుని, శేషునిపై ఒక్కటి ocean లో విశ్రాంతి తీసుకుంటాడు. బ్రహ్మ రూపాన్ని ధరించి, సిద్ధులు, జలచరులు, మునులు ఆయనను స్తుతిస్తారు.

ఆత్మమాయామయీం దివ్యాం యోగనిద్రాం సమాస్థితః । ఆత్మానం వాసుదేవాఖ్యాం చిన్తయన్మధుసూదనః ।। ౩౬౮.

ఆయన తన మాయతో కూడిన దివ్యమైన యోగనిద్రలో లీనమై, వాసుదేవుడు, మధుసూదనుడు అనే తన స్వరూపాన్ని ధ్యానిస్తాడు.

కల్పం శేతే ప్రబుద్ధోఽథ బ్రహ్మరూపీ సృజత్యఽసౌ । ద్విపరార్ధన్తతో వ్యక్తం ప్రకృతౌ లీయతే ద్విజ ।। ౩౬౮.

ఒక కల్పం పాటు ఆయన నిద్రిస్తాడు. మళ్ళీ లేచి, బ్రహ్మ రూపంలో సృష్టిని ప్రారంభిస్తాడు. రెండు పరార్ధాలు పూర్తయిన తర్వాత, ప్రాకృతికి వ్యక్తమై ఉన్నది లయమవుతుంది.

స్థానాత్ స్థానం దశగుణమేకస్మాద్ గుణ్యతే స్థలే । తతోఽష్టాదశమే భాగే పరార్ద్ధమభిధీయతే ।। ౩౬౮.

ఒక స్థానం నుండి మరొకదానికి, ప్రతి దానిలో పది రెట్లు పెరుగుతూ పోతుంది. అలా పదహారు భాగాల్లో పదైనిమిదవ భాగాన్ని పరార్ధం అంటారు.

పరార్ధం ద్విగుణం యత్తు ప్రాకృతః ప్రలయః స్మృతః । అనావృష్ట్యాఽగ్నిసమ్పర్కాత్ కృతే సంజ్వలనే ద్విజ ।। ౩౬౮.

పరార్ధం కంటే రెట్టింపు అయినదే ప్రాకృత లయంగా పిలవబడుతుంది. వర్షాభావం, అగ్ని సంయోగం వల్ల, ఆ కాలంలో ప్రపంచం పూర్తిగా కాలిపోతుంది.

మహదాదేర్వికారస్య విశేషాన్తస్య సంక్షయే । కృష్ణేచ్ఛాకారితే తస్మిన్ సమ్ప్రాప్తే ప్రతిసఞ్చరే ।। ౩౬౮.

మహత్ మొదలైన తత్త్వాల ప్రత్యేక రూపాలు నశించినప్పుడు, కృష్ణుని సంకల్పంతో ప్రతిసంచారం ప్రారంభమవుతుంది.

ఆపో గ్రసన్తి వై పూర్బ్వం భూమేర్గన్ధాదికం గుణం । ఆత్మగన్ధాత్తతో భూమిః ప్రలయత్వాయ కల్పతే ।। ౩౬౮.

ఆదిగా, నీరు భూమి యొక్క వాసన వంటి లక్షణాలను గ్రహిస్తుంది. ఆ తరువాత, భూమి తన స్వంత వాసనను కోల్పోయి లయానికి సిద్ధమవుతుంది.

రసాత్మికాశ్చ తిష్ఠన్తి హ్యాపస్తాసాం రసో గుణః । పీయతే జ్యోతిషా తాసు నష్టాస్వగ్నిశ్చ దీప్య్తే ।। ౩౬౮.

నీరు రసంతో కూడుకొని ఉంటుంది. వాటికి రుచి లక్షణం. ఆ నీటి రసం అగ్నిచేత త్రాగబడినప్పుడు, నీరు నశించినప్పుడు అగ్ని మరింత ప్రబలంగా వెలిగిపోతుంది.

జ్యోతిషోఽపి గుణం రూపం వాయుర్గ్రసతి భాస్కరం । నష్టే జ్యోతిషి వాయుశ్చ బలీ దోధూయతే మహాన్ ।। ౩౬౮.

జ్యోతి లక్షణమైన రూపాన్ని గాలి గ్రహిస్తుంది. జ్యోతి నశించినప్పుడు, గాలి బలంగా ఊదిపోతూ విస్తరిస్తుంది.

వాయోరపి గుణం స్పర్శమాకాశం గ్రసతే తతః । వాయౌ నష్టే తు చాకాశన్నీరవం తిష్ఠతి ద్విజ ।। ౩౬౮.

గాలి లక్షణమైన స్పర్శను ఆకాశం గ్రహిస్తుంది. గాలి నశించినప్పుడు, ద్విజుడా, శబ్దం లేని ఆకాశమే మిగిలిపోతుంది.

ఆకాశస్యాథ వై శబ్దం భూతాదిర్గ్రసతే చ ఖం । అబిమానాత్మకం ఖఞ్చ భూతాది గ్రసతే మహాన్ ।। ౩౬౮.

ఆకాశానికి శబ్దం లక్షణం. ఆ శబ్దాన్ని భూతాది గ్రహిస్తుంది. అహంకారంతో కూడిన ఆకాశాన్ని కూడా భూతాది అనే మహత్తత్త్వం గ్రహిస్తుంది.

భూమిర్యాతి లయఞ్చాప్సు ఆపో జ్యోతిషి తద్‌వ్రజేత్ । వాయౌ వాయుశ్చ ఖే ఖఞ్చ అహఙ్కారే లయం స చ ।। ౩౬౮.

భూమి నీటిలో కలిసిపోతుంది. నీరు జ్యోతిలో కలుస్తుంది. గాలి ఆకాశంలో లయమవుతుంది. ఆకాశం అహంకారంలో, అహంకారం అంతంలో లయమవుతుంది.

మహత్తత్త్వే మహాన్తఞ్చ ప్రకృతిర్గ్రసతే ద్విజ । వ్యక్తాఽవ్యక్తా చ ప్రకృతిర్వ్యక్తస్యావ్యక్తకే లయః ।। ౩౬౮.

మహత్తత్త్వంలో మహత్తు ప్రాకృతికి లయమవుతుంది, ద్విజుడా. వ్యక్తమైనది, అవ్యక్తమైనది రెండూ ప్రాకృతిలో కలిసిపోతాయి. వ్యక్తమైనది అవ్యక్తంలో లయమవుతుంది.

పుమానేకాక్షరః శుద్ధః సోఽప్యంశః పరమాత్మనః । ప్రకృతిః పురుషశచైచౌ లీయేతే పరమాత్మని ।। ౩౬౮.

పుమాన్ అనే ఏకాక్షరుడు, శుద్ధుడు కూడా పరమాత్మ యొక్క భాగమే. ప్రాకృతి, పురుషుడు ఇద్దరూ పరమాత్మలో లయమవుతారు.

న సన్తి యత్ర సర్వేశే నామజాత్యాదికల్పనాః । సత్తామాత్రాత్మకే జ్ఞేయే జ్ఞానాత్మన్యాత్మనః పరే ।। ౩౬౮.

అక్కడ అన్ని పేర్లు, జాతులు, వర్గాలు లేవు. కేవలం సత్తా మాత్రమే ఉన్నదానిలో, పరమాత్మ యొక్క జ్ఞానస్వరూపంలో అన్నీ లయమవుతాయి.