అగ్నిపురాణమ్

గ్రన్థిపర్ణం శుకం వర్హి వలా తు త్రిపుటా త్రుటిః । శివా తామలకీ చాథ హనుర్హట్టవిలాసినీ ।। ౩౬౩.

గ్రంథిపర్ణం, శుక, వర్హి, వలా, త్రిపుటా, త్రుటి, శివా, తామలకీ, హనుర్హట్టవిలాసినీ కూడా ఉన్నాయి.

కుటం నటం దశపురం వానేయం పరిపేలవమ్ । తపస్వినీ జటామాంసీ పృక్కా దేవీ లతా లక్షూ ।। ౩౬౩.

కుట, నట, దశపురం, వానేయం, పరిపెలవం, తపస్వినీ, జటామాంసీ, పృక్కా, దేవీ, లతా, లక్షూ ఉన్నాయి.

కర్చురకో ద్రావిड़కో గన్ధమూలీ శఠీ స్మృతా । స్యాదృక్షగన్ధా ఛగలాన్త్రా వేగీ వృద్ధదారకః ।। ౩౬౩.

కర్చురక, ద్రావిరక, గంధమూలీ, శఠీ, ఋక్షగంధా, ఛగలాంత్రా, వేగీ, వృద్ధదారక ఉన్నాయి.

తుణ్డికేరీ రక్తఫలా విమ్బికా పీలుపర్ణ్యఽపి । చాఙ్గేరీ చుక్రికామ్బష్ఠా స్వర్ణక్షీరీ హిమావతీ ।। ౩౬౩.

తుండికేరీ, రక్తఫలా, విమ్బికా, పీలుపర్ణీ, చాంగాెరీ, చుక్రికా, అంబష్టా, స్వర్ణక్షీరీ, హిమావతీ ఉన్నాయి.

సహస్రవేధీ చుక్రోఽమ్లవేతసః శతవేధ్యపి । జీవన్తీ జీవనీ జీవా భూమినిమ్బః కిరాతకః ।। ౩౬౩.

సహస్రవేధీ, చుక్ర, ఆమ్లవేతస, శతవేధీ, జీవంతీ, జీవనీ, జీవా, భూమినింబ, కిరాతక ఉన్నాయి.

కూర్చశీర్షో మధుకరశ్చన్ద్రః కపివృకస్తథా । దద్రుఘ్నః స్యాదేड़గజో వర్షాభూః శోథహారిణీ ।। ౩౬౩.

కూర్చశీర్ష, మధుకర, చంద్ర, కపివృక, దద్రుఘ్న, అదేరగజ, వర్షాభూ, శోథహారిణీ ఉన్నాయి.

వారాహీ వదరా గృష్టిః కాకమాచీ తు వాయసీ । శతపుష్పా సిచచ్ఛత్రాఽతిచ్ఛత్రా మధురా మిసిః ।। ౩౬౩.

వారాహీ, వదరా, గృష్ఠి, కాకమాచీ, వాయసీ, శతపుష్పా, సిచచ్చత్రా, అతిచత్రా, మధురా, మిసి ఉన్నాయి.

అవాక్పుష్పీ కారవీ చ సరణా తు ప్రసారణీ । కటమ్భరీ భద్రవలా కర్వ్వూరశ్చ శటీ హ్యథ ।। ౩౬౩.

అవాక్పుష్పి, కారవి, సరణ, ప్రసారణి, కటంభరి, భద్రవల, కర్వూర, శటి అనే మొక్కలు ఉన్నాయి.

పటోలః కులకస్తిక్తః కారవేల్లః కటిల్లకః । కుష్మాణ్డకస్తు కర్కారురిర్వారుః కర్కటీ స్త్రియౌ ।। ౩౬౩.

పటోల, కులక, తిక్త, కారవెల్ల, కటిల్లక, కుష్మాండక, కర్కారురి, వారు, కర్కటి ఇవి స్త్రీలింగంలో ఉంటాయి.

ఇక్ష్వాకుః కటుతుమ్బీ స్యాద్విశాలా త్విన్ద్రావరుణీ । అర్శోఘ్నః శూరణః కన్దో ముస్తకః కురువిన్దకః ।। ౩౬౩.

ఇక్ష్వాకు, కటుటుంబి, విశాల, ఇంద్రావరుణి, అర్షోఘ్న, శూరణ, కంద, ముస్తక, కురువిందక అనే పదార్థాలు ఉన్నాయి.

వంశే త్వక్సారకర్మ్మారవేణుమస్కరతేజనాః । ఛత్రాతిచ్ఛత్రపాలఘ్నీ మాలాతృణకభూస్తృణే ।। ౩౬౩.

వెదురు వృక్షంలో త్వక్సార, కర్మార, వేణు, మస్కర, తేజన అనే పేర్లు ఉన్నాయి. అలాగే ఛత్ర, అతి ఛత్ర, పాలఘ్ని, మాలాతృణ, భూతృణ అనే పదాలు కూడా ఉన్నాయి.

తృణరాజాహ్వయస్తాలో ఘోణ్టా క్రముకపుగకౌ । శార్దూలద్వీపినౌ వ్యాఘ్నే హర్య్యక్షః కేశరీ హరిః ।। ౩౬౩.

తృణరాజ, తాళ, ఘొంట, క్రముక, పుగ, శార్దూల, ద్వీపిన్, వ్యాఘ్ర, హర్యక్ష, కేశరి, హరి అనే పేర్లు ఉన్నాయి.

కోలః పోత్రీ వరాహః స్యాత్ కోక ఈహామృగో వృకః । లూతోర్ణనాభౌ తు సమౌ తన్తువాయశ్చ మర్కటే ।। ౩౬౩.

కోల, పోత్రి, వరాహ, కోక, ఇహామృగ, వృక, లూత, ఉర్ణనాభ, తంతువాయ, మర్కట అనే పదాలు ఉన్నాయి.

వృశ్చికః శూకకీటః స్యాత్సారఙ్గస్తోకకౌ సమౌ । కృకవాకుస్తామ్రచూड़ః పికః కోకిల ఇత్యపి ।। ౩౬౩.

వృశ్చిక, శూకకీట, సారంగ, తోకక, కృకవాకు, తామ్రచూడ, పిక, కోకిల అనే పేర్లు ఉన్నాయి.

కాకే తు కరటారిష్టౌ వకః కహ్వ ఉదాహృతః । కోకశ్చక్రశ్చక్రవాకో కాదమ్బః కలహంసకః ।। ౩౬౩.

కాక, కరట, అరిష్ట, వక, కహ్వ, కోక, చక్ర, చక్రవాక, కాదంబ, కలహంసక అనే పదాలు ఉన్నాయి.

పతఙ్గికా పుత్తికా స్యాత్సరఘా మధుమక్షఇకా । ద్విరేఫపుష్పలిడ్‌భృఙ్గషట్పదభ్రమరాఽలయః ।। ౩౬౩.

పతంగిక, పుట్టిక, సరఘ, మధుమక్షిక, ద్విరేఫ, పుష్పలిడి, భృంగ, షట్పద, భ్రమర, ఆలయ అనే పదాలు ఉన్నాయి.

కేకీ శిఖ్యస్య వాక్కేకా శకున్తిశకునిద్విజాః । స్త్రీ పక్షతిః పక్షమూలఞ్చఞ్చూస్తోటిరుభే స్త్రియౌ ।। ౩౬౩.

కేకి అనేది శిఖి యొక్క స్త్రీలింగం. వాక్కేక, శకుంతి, శకునిద్విజ, స్త్రీ, పక్షతి, పక్షమూల, చంచు, తోటి ఇవి కూడా స్త్రీలింగ పదాలు.

గతిరుడడీనసణ్డీనౌ కులాయో నీड़మస్త్రియాం । పేశీ కోషో ద్విహీనేఽణ్డం పృథుకః శావకః శిశు ।। ౩౬౩.

గతి, రుడడి, నసండి ఇవి స్త్రీలింగ పదాలు. కులాయ అనేది నపుంసక లింగం. పేశి, కోష, ద్విహీన, అండ, పృథుక, శావక, శిశు అనే పదాలు ఉన్నాయి.

పోతః పాకోఽర్భకో డిమ్భః సన్దోహవ్యూహకో గణః । స్తోమౌవనికరవ్రాతా నికురమ్బం కదమ్బకం ౩౬౩.

పోట, పాక, అర్భక, డింభ, సందోహ, వ్యూహక, గణ, స్థోమ, వనికర, వ్రాత, నికురంబ, కదంబక అనే పదాలు ఉన్నాయి.

అగ్నిరువాచ నృబ్రహ్మక్షత్రవిట్శూద్రవర్గాన్వక్ష్యేషఽయ నామతః । నరః పఞ్చజనా మర్త్త్యా యద్‌యోషాఽవలా వధూః ।। ౩౬౪.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు మనుషులు, బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర వర్గాల పేర్లను చెబుతాను. నరుడు, అయిదు జాతులు, మానవులు, స్త్రీ, యువతి, వధువు అనే పదాలు ఉన్నాయి.

కాన్తార్థినీ తు యా యాతి సఙ్కేతం సాఽభిసారికా । కులటా పుంశ్చల్యసతీ నగ్నికా స్త్రీ చ కోటవీ ।। ౩౬౪.

తన ప్రియుడిని కలవడానికి వెళ్లే స్త్రీని అభిసారిక అంటారు. కులట, పుంచలీ, అసతి, నగ్నిక, కోటవి ఇవన్నీ స్త్రీలింగ పదాలు.

కాత్యాయన్యర్ద్ధవృద్ధా యా సైరిన్ధ్రీ పరవేశ్మగా । అసిక్నీ స్యాదవృద్ధా యా మలినీ తు రజస్వలా ।। ౩౬౪.

కాత్యాయనీ అనగా అరవయస్సు స్త్రీ. సైరింద్రీ అనగా పరఇల్లు వెళ్లే స్త్రీ. అసిక్నీ అనగా యువతి. మలినీ అనగా రజస్వల స్త్రీ.

వారస్త్రీ గణికా వేశ్యా భ్రాతృజాయాస్తు యాతరః । ననాన్దా తు స్వసా పత్యుః సపిణ్డాస్తు సనాభయః ।। ౩౬౪.

వారస్త్రీ, గణిక, వేశ్య, అన్నయ్య భార్యను యాతర అంటారు. ననాంద అనగా భర్త సోదరి. సపిండ అనగా ఒకే వంశానికి చెందినవారు. సనాభయ అనగా ఒకే గర్భం నుంచి పుట్టినవారు.

సమానోదర్య్యసోదర్య్యసగర్భసహజాస్సమాః । యగోత్రబన్ధవజ్ఞాతిబన్ధుస్వస్వజనాః సమాః ।। ౩౬౪.

సమానోదర్య, సోదర్య, సగర్భ, సహజ అనే పదాలు సమానమైనవారు. గోత్రబంధు, వజ్ఞాతి, బంధు, స్వజన అనే పదాలు కూడా సమానమైనవారు.

దమ్పతీ జమ్పతీ భార్య్యాపతీ జాయాపతీ చ తౌ । గర్భాశయో జరాయుః స్యాదుల్వఞ్చ కలలోఽస్త్రియాం ।। ౩౬౪.

దంపతులు, జంపతులు, భార్యాపతి, జాయాపతి అనగా భార్యాభర్తలు. గర్భాశయం, జరాయువు, ఉల్బ, కలల ఇవన్నీ స్త్రీలింగ పదాలు.

గర్భో భ్రుణ ఇమౌ తుల్యౌ క్లీవం శణ్డో నపుంసకమ్ । స్యాదుత్తానశ్యో డిమ్భో బాలో మాణవకః స్మృతః ।। ౩౬౪.

గర్భం, భ్రుణం రెండూ ఒకే విధంగా ఉంటాయి. నపుంసకుడు, శండుడు, క్లీవుడు అని పిలుస్తారు. పైకి పడుకుని ఉన్న చిన్నపిల్లాడిని డింబం అంటారు. చిన్నపిల్లవాడిని బాలుడు లేదా మాణవకుడు అని అంటారు.

పిచిణ్డిలో వృహత్‌కుక్షిరవభ్రటో నతనాసికే । వికలాఙ్గస్తు పోగణ్డ ఆరోగ్యం స్యాదనామయమ్ ।। ౩౬౪.

పొట్ట ఉబ్బిన పిల్లవాడిని పిచిండిలుడు అంటారు. పెద్ద పొట్ట ఉన్నవాడు వృహత్కుక్షి. నాభి బయటకు వచ్చిందంటే అవభ్రటుడు. ముక్కు పిడతగా ఉంటే నతనాసికుడు. అవయవాలు సరిగా లేనివాడు వికలాంగుడు. కొంత వయస్సు వచ్చిన బాలుడు పోగండుడు. ఆరోగ్యం అంటే రోగం లేకుండా ఉండటం అనామయం.