అగ్నిపురాణమ్

హర్మ్యాది ధనినాం వాసః ప్రాసాదో దేవభూభుజాం । స్త్రీ ద్వార్ద్వారం ప్రతీహారః స్యాద్వితర్ద్దిస్తు వేదికా ।। ౩౬౩.

హర్మ్యాది ధనికుల నివాసం. ప్రసాదం దేవతలు, రాజులకు రాజమహల్. ద్వారం తలుపు, ప్రతిహారుడు తలుపు కాపలదారు, వితర్ది తటాకు, వేదికా బలి పీఠం.

కపోతపాలికాయాన్తు విటఙ్కం పుంనపుంసకం । కవాటమవరన్తుల్యే నిఃశ్రేణిస్త్వధిరోహిణీ ।। ౩౬౩.

కపోతపాలికా పావురాల గుడిసె. విడంకం పక్షి కూర్చునే స్థలం, పుంనపుంసక హిజ్రా. కవాటం తలుపు, అవర కూడా అదే. నిఃశ్రేణి మెట్ల క్రమం, అధిరోహిణి మెట్లు.

సమ్మార్జనీ సోధనీ స్యాత్ సఙ్‌రోఽవకరస్తథా । అద్రిగోత్రగిరిగ్రావా గహనం కాననం వనం ।। ౩౬౩.

సమ్మార్జనీ ఊదికట్టు, సోధనీ శుభ్రపరిచే పరికరం, సంగ్రా దుమ్ము తొలగించేది, అవకర కూడా అదే. అధ్రి, గోత్ర, గిరిగ్రావా పర్వతాలకు పేర్లు. గహనం, కాననం, వనం అడవికి పేర్లు.

ఆరామః స్యాదుపవనం కృత్రిమం వనమేవ యత్ । స్యాదేతదేవ ప్రమదవనమన్దః పురోచితం ।। ౩౬౩.

ఆనందవనం అనగా, మనుషులు ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటుచేసిన తోట. ఇది కూడా ఒక అడవిలాంటిదే. దీనిని స్త్రీలకు అనుకూలంగా, రాజభవనానికి తగినట్టు ప్ర‌మదావనం అంటారు.

వీథ్యాలిరావలిః పఙ్‌క్తిశ్రేణీలేఖాస్తు రాజయః । వానస్పత్యః ఫలైః పుష్పాత్తైరపుష్పాద్వనస్పతిః ।। ౩౬౩.

ఆ తోటలో మార్గాలు, వరుసలు, గీతలు, వరుసగా పెరిగిన చెట్లు ఉంటాయి. అక్కడి చెట్లు కొన్ని పండ్లు, పువ్వులు కలిగినవైనా, మరికొన్ని పువ్వులేని చెట్లుగా ఉంటాయి.

ఓషధ్యః ఫలపాకాన్తాః పలాశీ ద్రుద్రుమాగమాః । స్థాణు వా నా ధ్రువః శఙ్కుః ప్రఫుల్లోత్ఫుల్లసంస్ఫుటాః ।। ౩౬౩.

అక్కడ పండ్లు పండిన తర్వాత పాకే ఔషధ మొక్కలు, పలాశ చెట్లు, బలమైన చెట్లు, వృద్ధిచెందిన చెట్లు ఉంటాయి. కొన్ని చెట్లు స్థిరంగా ఉంటే, మరికొన్ని కదిలేలా ఉంటాయి. కొన్ని చెట్లకు గుర్తుగా కడ్డీలు ఉంటాయి, మరికొన్ని పుష్పాలతో విరజిమ్ముతుంటాయి.

పలాశం ఛదనం పర్ణమిధ్మమేధః సమిత్ స్త్రియాం । బోధిద్రుమశ్చలదలో దధిత్థగ్రాహిమన్మథాః ।। ౩౬౩.

పలాశపు ఆకులు ఆవరణగా, ఆకులు హోమానికి ఇంధనంగా, కొమ్మలు సమిధగా ఉపయోగిస్తారు. అక్కడ బోధివృక్షం, దధిత్థ చెట్టు, మన్మథ వృక్షం కూడా ఉంటాయి.

తస్మిన్ దధిఫలః పుష్పఫలదన్తశఠావపి । ఉడుమ్బరే హేమదుగ్ధః కోవిదారే ద్విపత్రకః ।। ౩౬౩.

ఆ తోటలో పెరుగు వంటి పండ్లను ఇచ్చే చెట్లు, పువ్వులు పండ్లను కలిగిన చెట్లు, దంతశఠ చెట్టు ఉంటాయి. ఉదుంబర చెట్టు బంగారు వంటి పాలను ఇస్తుంది, కోవిదార చెట్టుకు రెండు ఆకులు ఉంటాయి.

సప్తపర్ణో విశాలత్వక్ కృతమాలం సువర్ణకః । ఆరేవతవ్యాధిఘాతసమ్పాక చతురఙ్గులాః ।। ౩౬౩.

అక్కడ విస్తారమైన తొక్క కలిగిన సప్తపర్ణ చెట్టు, కృతమాల, సువర్ణక, ఆరవట, వ్యాధిఘాత, సంపాక, చతురంగుల వంటి చెట్లు కూడా ఉంటాయి.

స్యాజ్జమ్బీరే దన్తశఠో వరుణే తిక్తశావకః । పున్నాగే పురుషస్తుఙ్గః కేశరో దేవవల్లభః ।। ౩౬౩.

జంబీర తోటలో దంతశఠ చెట్టు, వరుణ తోటలో తిక్తశావక చెట్టు, పున్నాగ తోటలో ఎత్తైన పురుష చెట్టు, కేశర తోటలో దేవతలకు ప్రియమైన చెట్టు ఉంటాయి.

పారిభద్రే నిమ్బతరుర్మన్దారః పారిజాతకః । వఞ్జులశ్చిత్రకృచ్చాథ ద్వౌ పీతనకపీతనౌ ।। ౩౬౩.

పారిభద్ర తోటలో నింబ చెట్టు, మందార తోటలో పారిజాత చెట్టు, వంజుల, చిత్రకృచ్ఛ, రెండు పసుపు రంగు పీతనక చెట్లు ఉంటాయి.

ఆమ్రాతకే మధూకే తు గుడపుష్పమధుద్రుమౌ । పీలౌ గుड़ఫలః స్రంసీ నీదేయీ చామ్బువేతసః ।। ౩౬౩.

ఆమ్రాతక, మధూక తోటల్లో గుడిపుష్ప, మధుద్రుమ చెట్లు, పీల చెట్టు, బరువైన ఫలాలను కలిగిన స్రంసీ చెట్టు, నీదేయి, అంబువేతస చెట్లు ఉంటాయి.

శోభాఞ్జనే శిగ్రుతీక్ష్ణగన్ధకాక్షీరమోచకాః । రక్తోఽసౌ మధుశిగ్రుః స్యాదరిష్టః ఫేణిలః సమౌ ।। ౩౬౩.

శోభాంజన, శిగ్రు, ఘాటైన వాసన కలిగిన గంధకాక్షీర, మోచక చెట్లు, ఎర్ర మధుశిగ్రు, అరిష్ట, నురుగు వంటి సమౌ చెట్లు అక్కడ ఉన్నాయి.

గాలవః శావరో లోధ్రస్తిరీటస్తిల్వమార్జనౌ । శేలుః శ్లేష్మాతకః శీత ఉద్దాలో బహువారకః ।। ౩౬౩.

గాలవ, శావర, లోధ్ర, తిరీట, తిల్వ, ఆర్జన చెట్లు, శెలు, శ్లేష్మాతక, శీత, ఉద్దాల, బహువారక చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

వైకఙ్కతః శ్రువావృక్షో గ్రన్థిలో వ్యాఘ్రపాదపి । తిన్దుకః స్ఫూర్జకః కాలో నాదేయీ భూమిజమ్బుకః ।। ౩౬౩.

వైకంకట, శ్రువావృక్ష, గ్రంథిల, వ్యాఘ్రపాద, తిందుక, స్ఫూర్జక, కాల, నాదేయి, భూమిజంబుక చెట్లు అక్కడ ఉన్నాయి.

కాకతిన్దౌ పీలుకః స్యాకత్ పాటలిర్మోక్షముష్కకౌ । క్రముకః పట్టికాఖ్యః స్యాత్ కుమ్భీ కైటర్య్యకట్ఫలే ।। ౩౬౩.

కాకతిందు, పీలుక, స్యాకత, పాటలి, మోక్ష, ముష్కక, క్రముక, పట్టిక, కుంభి, కైతర్య, కట్ఫల చెట్లు అక్కడ ఉన్నాయి.

వీరవృక్షోఽరుష్కరోఽగ్నిముఖీ భల్లాతకీ త్రిషు । సర్జకాసనజీవశ్చ పీతసాలేఽథ మాలకే ।। ౩౬౩.

వీరవృక్ష, అరుష్కర, అగ్నిముఖి, మూడు రకాల భల్లాతకి, సర్జక, సనజీవ, పీతసాల, మాలక చెట్లు అక్కడ ఉన్నాయి.

సర్జాశ్వకర్ణౌ వీరేన్ద్రౌ ఇన్ద్రద్రుః కకుభోఽర్జునః । ఇఙ్గుదీ తాపసతరర్మోచా శాల్మలిరేవ చ ।। ౩౬౩.

సర్జ, అశ్వకర్ణ, వీరేంద్ర, ఇంద్రద్రు, కాకుభ, అర్జున, ఇంగుడి, తాపసతర, మోచ, శాల్మలి చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

చిరవిల్వో నక్తమాలః కరజశ్చ కరఞ్చకే । ప్రకీర్య్యః పూతికరజో మర్కట్యఙ్గరవల్లరీ ।। ౩౬౩.

చిరవిల్వ, నక్తమాల, కరజ, కరంజక చెట్లు, ప్రాకీర్య, పూతికరజ, కోతిపాదాల వలె ఉన్న వల్లరి చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

రోహీ రోహితకః ప్లీహశత్రుర్దాड़ిమపుష్పకః । గాయత్రీ బాలతనయః ఖదిరో దన్తధావనః ।। ౩౬౩.

రోహీ, రోహితక, ప్లీహశత్రు, దారిమపుష్పక, గాయత్రి, బాలతనయ, ఖదిర, పళ్లను శుభ్రపరచే దంతధావన చెట్లు అక్కడ ఉన్నాయి.

అరిమేదో విట్‌ఖదిరే కదరః ఖదిరే సితే । పఞ్చాఙ్గులో వర్ద్ధమానస్చఞ్చుర్గన్ధర్వహస్తకః ।। ౩౬౩.

అరిమేద, విట్‌ఖదిర, కదర, తెల్ల ఖదిర, పంచాంగుల, వర్ధమాన, చంచు, గంధర్వహస్తక చెట్లు అక్కడ ఉన్నాయి.

పిణ్డీతకో మరువకః పీతదారు చ దారు చ । దేవాదారుః పూతికాష్ఠం శ్యామా తు మహీలాహ్వయా ।। ౩౬౩.

పిండీతక, మరువ, పీతదారు, దారు, దేవదారు, పూతికాష్టం, శ్యామ అనే మహీల అనే చెట్లు ఉన్నాయి.

లతా గోవన్దనీ గున్దా ప్రియఙ్గుః ఫలినీ ఫలీ । మణ్డూకపర్ణపత్రోర్ణనటకట్వఙ్గటుణ్టుకాః ।। ౩౬౩.

లత, గోవందని, గుండ, ప్రియంగు, ఫలినీ, ఫలి, మండూకపర్ణపత్ర, ఉర్ననట, కట్వంగ, టుంటుక అనే చెట్లు ఉన్నాయి.

శ్యోనాకశుకనాసర్క్షదీర్ఘవృన్తకుటన్నటాః । పీతద్రుః సరలశ్చాథ నిచులోఽమ్బుజ ఇజ్జలః ।। ౩౬౩.

శ్యోనాక, శుకనాస, ఋక్ష, దీర్ఘవృంత, కుటన్నట, పీతద్రు, సరళ, నిచుల, అంబుజ, ఇజ్జల అనే చెట్లు ఉన్నాయి.

కాకోడుమ్బరికా ఫల్గురరిష్టః పిచుమర్దకః । సర్వ్వతోభద్రకో నిమ్బే శిరీషస్తు కపీతనః ।। ౩౬౩.

కాకొడుంబరిక, ఫల్గు, అరిష్ట, పిచుమర్ద, సర్వతోభద్రక, నింబ, శిరీష, కపీతన అనే చెట్లు ఉన్నాయి.

వకులో వఞ్జులః ప్రోక్తః పిచ్ఛిలాఽగురుశింశపాః । జయా జయన్తీ తర్కారీ కణికా గణికారికా ।। ౩౬౩.

వకుల, వంజుల, పిచ్చిల, అగురు, శింశప, జయ, జయంతి, తర్కారి, కనిక, గణికారిక అనే చెట్లు ఉన్నాయి.

శ్రీపర్ణమగ్నిమన్ధః స్యాద్వత్సకో గిరిమల్లికా । కాలస్కన్ధస్తమాలః స్యాత్ తణ్డులీయోఽల్పమారిషః ।। ౩౬౩.

శ్రీపర్ణ, అగ్నిమంద, వత్సక, గిరిమల్లిక, కాలస్కంధ, తమాల, తండులీయ, అల్పమారిష అనే చెట్లు ఉన్నాయి.

సిన్ధువారస్తు నిర్గుణ్డీ సైవాస్ఫోతా వనోద్భవా । గణికా యూథికాఽమ్బష్ఠా సప్తలా నవమాలికా ।। ౩౬౩.

సింధువార, నిర్గుండి, సైవా, స్ఫోట, వనోద్భవ, గణిక, యూతిక, అంబష్ట, సప్తల, నవమాలిక అనే చెట్లు ఉన్నాయి.

అతిముక్తః పుణ్డ్రకః స్యాత్కుమారీ తరణిః సహా । తత్ర శోణే కురువకస్తత్ర పీతే కురుష్టకః ।। ౩౬౩.

అతిముక్త, పుండ్రక, కుమారి, తరణి, సహ అనే చెట్లు; ఎరుపు రంగులో కురువక, పసుపు రంగులో కురుష్టక ఉన్నాయి.