అగ్నిపురాణమ్

సర్వ్వస్థై దేహి సర్వ్వస్యాః సర్వ్వస్యాః సర్వ్వయోస్తథా । శేషం రమావద్రూపం స్యాద్ ద్వే ద్వే తిస్రశ్చ తిసృణాం ।। ౩౫౨.

ప్రతి స్థితిలో, ఓ దాతా, అన్నింటికీ, అలాగే అన్నింటికీ, మిగతావి లక్ష్మీ రూపంలో ఉంటాయి, రెండు చొప్పున, మూడు మూడు వాటికీ.

బుద్ధీర్బుద్‌ధ్యా బుద్ధయే చ బుద్‌ధ్యై బుద్ధేశ్చ హేమతే । కవివత్స్యాన్మునీనాఞ్చ నదీ నద్యౌ నదీం నదీః ।। ౩౫౨.

బుద్ధి, బుద్ధితో, బుద్ధికోసం, బుద్ధివంతులకు, బుద్ధివంతులదీ, బంగారుకోసం; కవిలాగా, మునులకు, నది, రెండు నదులు, నదిని, నదులు.

నద్యా నదీభిర్నద్యై చ నద్యాఞ్చైవ నదీషు చ । కుమారీ జృమ్భణీత్యేవం శ్రీః శ్రియౌ చ శ్రియః శ్రియా ।। ౩౫౨.

నదితో, నదులతో, నదికీ, అలాగే నదుల్లో; కుమార్తె, జంభించడం, అలాగే శ్రీ, రెండు శ్రీలు, శ్రీలు, శ్రీతో.

శ్రియై శ్రియే స్త్రీం స్త్రియఞ్చ స్త్రీశ్చ స్త్రియః స్త్రియా స్త్రియై । స్త్రియాః స్త్రీణాం స్త్రియాఞ్చ గ్రామణ్యాం ధేన్వై చ ధేనవే ।। ౩౫౨.

శ్రీకి, శ్రీయందుకు, స్త్రీ, స్త్రీలకు, స్త్రీతో, స్త్రీలు, స్త్రీ ద్వారా, స్త్రీకి; స్త్రీలది, స్త్రీలకోసం, స్త్రీలకు, గ్రామాధిపతిలో, ఆవుకీ, ఆవుకోసం.

జమ్బూర్జమ్బ్వౌ చ జమ్బూశ్చ జమ్బూనాఞ్చ ఫలమ్పివ । వర్షాభ్వౌ చ పునర్భ్వౌ చ మాతౄర్వ్వాపరి చ గౌశ్చ నౌః ।। ౩౫౨.

జంబు చెట్టు, రెండు జంబు చెట్లు, జంబు చెట్లు, జంబు చెట్లవి, ఫలం లాంటిది; రెండు వర్షాకాలాలు, రెండు పునర్జన్మలు, తల్లులు, పైకి, ఆవు, పడవ.

వాగ్వాచా వాగ్భిశ్చ వాక్షు స్రగ్భ్యాం స్రజి స్రజోస్తథా । విద్వద్భ్యాఞ్చైవ విద్వత్సు భవతీ స్యాద్ భవన్త్యపి ।। ౩౫౨.

మాట, మాటతో, మాటలతో, మాటలలో; రెండు హారాలతో, హారంలో, హారులదీ అలాగే; పండితులతో, పండితులలో, 'భవతి' అని ఉండొచ్చు, అలాగే 'భవంతి' కూడా.

దీవ్యన్తీ భాతీ భాన్తీ చ తుదన్తీ చ తుదత్యపి । రుదతీ రున్ధతీ దేవీ గృహ్ణతీ చోరయన్త్యపి ।। ౩౫౨.

ప్రకాశించే, వెలిగే, మెరిసే, కొట్టే, అలాగే కొట్టే; ఏడ్చే, ఆపే, దేవి, పట్టుకునే, దొంగిలించే.

దృషత్ దృషద్భ్యాం దృషది విశేషవిదుషీ కృతిః । సమిత్ సమిద్‌బ్యాం సమిధి సీమా సీమ్ని చ సీమని ।। ౩౫౨.

రాయి, రెండు రాళ్లతో, రాయిపై, విశేషంగా తెలిసినవాడు, కార్యం; సమిధ, రెండు సమిధలతో, సమిధిలో, సరిహద్దు, సరిహద్దులో, సరిహద్దుల్లో.

దామనీభ్యాం కకుద్భ్యాఞ్చ కేయమాబ్యాం తథాసు చ । గీర్భ్యాఞ్చైవ గిరా గీర్షు సుభూః సుపూః పురా పురి ।। ౩౫౨.

రెండు దామాలతో, రెండు కొమ్ములతో, రెండు కేయమాలతో, అలాగే వాటిలో; రెండు మాటలతో, మాటతో, మాటలలో, మంచి భూమి, మంచి ఊరు, ఊరు, ఊరిలో.

ద్యౌర్ద్యుభ్యాం దివి ద్యుషు తాదృశ్యా తాదృశీ దిశః । యాదృశ్యాం యాదృశీ తద్వత్ సువచోభ్యాం సువచః స్వపి ౩౫౨.

ఆకాశం, రెండు ఆకాశాలతో, ఆకాశంలో, ఆకాశాల్లో, అలాంటి వాడు, అలాంటి స్త్రీ, దిశలు; అలాంటి వాడిలో, అలాంటి స్త్రీలో, అలాగే, రెండు మంచి స్వరంతో, మంచి స్వరంతో, నిద్రలో.

స్కన్ద ఉవాచ నపుంసకే కిం కే కాని కిం కే కాని తతో జలం । సర్వం సర్వే చ పూర్వాద్యాః సోమపం సోమపాని చ ।। ౩౫౩.

స్కందుడు పలికెను: నపుంసకంలో ఏమిటి, ఎవరు, ఏవి, ఏమిటి, ఎవరు, ఏవి, తరువాత నీరు; అన్నీ, అందరూ, మొదటివారు, సోమపానం చేసే వాడు, సోమపానం చేసే వారు కూడా.

గ్రామణి గ్రాణణినీ చ గ్రామణి గ్రామణీన్యపి । వారి వారిణీ వారీణి వారిణాం వారిణీదృశం ।। ౩౫౩.

గ్రామాధిపతి, గ్రామాధిపతిని, గ్రామాధిపతి, గ్రామాధిపతినులు కూడా; నీరు, నీరుతో, నీరులు, నీళ్లవి, నీటిలాంటి.

శుచయే శుచినే దేహి మృదునే మృదవే తథా । త్రపు త్రపుణి త్రపుణాఞ్చ చఖలపూని ఖలప్వి చ ।। ౩౫౩.

పవిత్రునికి, పవిత్రునికి, ఓ దాతా, మృదువైనవానికి, మృదువైనవానికి కూడా; తగరం, తగరంలో, తగరానికి, పాత్రలో, పాత్రలో కూడా.

కర్త్త్త్రా చ కర్తృణే కర్త్త్త్రే అతిర్వ్యతిరిణాన్తథా । అభిన్యభినినీ చైవ సువచాంసి సువాక్షు చ ।। ౩౫౩.

కర్తతో, కర్తకి, కర్తకు, అలాగే అతిక్రమించే వాడితో, అతిక్రమించే వాడికి; అనుకరించే వాడితో, అనుకరించే వాడితో కూడా, మంచి మాటలు, మంచి మాటలలో.

యద్‌యత్‌త్విమే తత్ కర్మ్మాణి ఇదఞ్చేమే త్విమాని చ । ఈదృక్త్వదోఽమునీ అమూని అమునా స్యాదమీషు చ ।। ౩౫౩.

ఏవైతే ఇవి, అవే క్రియలు, ఇది, ఇవి, ఇవి కూడా; ఇలాంటి, అవి, అవన్నీ, దానివల్ల, వీటిలో.

అహమావాం వయం మాం వై ఆవామస్మాన్మయా కృతం । ఆవాభ్యాఞ్చ తథాస్మాభిర్మ్మహ్యమస్మభ్యమేవ చ ।। ౩౫౩.

నేను, మేమిద్దరం, మేము, నన్ను, నిజంగా, మేమిద్దరం, మమ్మల్ని, నాతో చేసినది; మేమిద్దరితో, అలాగే మాతో, నాకు, మాకు, నిజంగా.

మదావాభ్యాం మదస్మచ్చ పుత్రోఽయం మమ చావయోః । అస్మాకమపి చాస్మాసు త్వం యువాం యూయంమీజిరే ।। ౩౫౩.

నన్నుంచి, మేమిద్దరినుంచి, మమ్మలినుంచి, ఈ కుమారుడు నాదీ, మేమిద్దరిదీ; మాదీ, మాలో కూడా, నువ్వు, మీరు ఇద్దరు, మీరు అందరూ, యజ్ఞం నిర్వహించారు.

త్వాం యువాఞ్చ యుష్మాంశ్చ త్వయా యుష్మాభిరీరితం । తుభ్యం యువాభ్యాం యుష్మభ్యం త్వత్ యువాభ్యాఞ్చ యుష్మత్ ।। ౩౫౩.

నీకూ, మీ ఇద్దరికీ, మీ అందరికీ; నీవు, మీరు ఇద్దరూ, మీరు అందరూ చెప్పినది; నీకోసం, మీ ఇద్దరికోసం, మీ అందరికోసం; నీ నుండి, మీ ఇద్దరి నుండి, మీ అందరి నుండి.

తవ యువయోర్యుష్మాకం త్వయి యుష్మాసు భారతీ । ఉపలక్షణమత్రైవ అజ్భ్క్తలన్తాశ్చ తే స్మృతాః ।। ౩౫౩.

నీది, మీ ఇద్దరిది, మీ అందరిది; నీవులో, మీ ఇద్దరిలో, మీ అందరిలో, ఓ భారతా; ఇదే గుర్తింపు, అలాగే 'అజ్భక్తలంత'తో ముగిసే రూపాలు కూడా గుర్తించబడ్డాయి.

స్కన్ద ఉవాచ కారకం సమ్ప్రవక్ష్యామి విభక్త్యర్థసమన్వితం । గ్రామోఽస్తి హేమహార్కేహ నౌమి విష్ణుం శ్రియా సహ ।। ౩౫౪.

స్కందుడు ఇలా చెప్పాడు: నేను ఇప్పుడు కర్త అనే భావాన్ని, విభక్తి అర్థాలతో సహా వివరించబోతున్నాను. ఇక్కడ హేమహార్క అనే గ్రామం ఉంది. శ్రీతో కూడిన విష్ణువును నేను వందనాలు చేస్తున్నాను.

స్వతన్త్రః కర్త్తా విద్యాన్తం కృతినః సముపాసతే । హేతుకర్త్తాలమ్భయతే హితం వై కర్మ్మకర్త్తరి ।। ౩౫౪.

స్వతంత్రంగా చేసే కర్తను, విద్యను సంపూర్ణంగా తెలుసుకునే వారు సేవిస్తారు. కారణమైన కర్తను ఆధారపడతారు. మేలు కలిగించేది నిజంగా కర్మ కర్తకు ఉపయోగపడుతుంది.

స్వయం భిద్యేత్ ప్రాకృతధీః స్వయఞ్చ ఛిద్యతే తరుః । సర్త్తాఽభిహిత ఉత్తమః కర్త్తాఽనభిహితోఽధమః ।। ౩౫౪.

సాధారణమైన బుద్ధి ఉన్నవాడు తానే తాను విరుగుతాడు, అలాగే చెట్టు కూడా తానే తాను కోయబడుతుంది. పేరుపెట్టిన కర్త ఉత్తముడు, చెప్పని కర్త అధముడు.

కర్త్తాఽనభిహితో ధర్మ్మః శిష్యే వ్యాఖ్యాయతే యథా । కర్త్తా పఞ్చవిధః ప్రోక్తః కర్మ్మ సప్తవిధం శ్రుణు ।। ౩౫౪.

పేరు చెప్పని కర్తను ధర్మ విషయాల్లో శిష్యునికి వివరించబడుతుంది. కర్త ఐదు విధాలుగా చెప్పబడింది, కర్మ ఏడు విధాలుగా ఉంది – విను.

ఈప్సితం కర్మ్మ చ యథా శ్రద్దధాతి ద్దరి యతిః । అనీప్సితం కర్మ్మ యథా అహిం లఙ్ఘయతే భృశం ।। ౩౫౪.

యతి తనకు ఇష్టమైన కర్మను భక్తితో చేయడం లాగానే, పాము తనకు ఇష్టంలేని పనిని బలవంతంగా దాటి పోతుంది.

నైవేప్సితం నానీప్సితం దుగ్ధం సమ్భక్షయన్రజః । భక్ష్యేదప్యకథితం గోపాలో దోగ్ధి గాం పయః ।। ౩౫౪.

ఇష్టమైనది కాని, ఇష్టంలేనిది కాని కాదు – మట్టితో కలిసిన పెరుగు తినడం లాంటిది. చెప్పకపోయినా, గొప్పాడు ఆవును పాల కోసం పీల్చుతాడు.

కర్త్తృ కర్మాఽథ గమయేచ్ఛిష్యం గ్రామం గురుర్యథా । కర్మ్మ చాభిహితం పూజా క్రియతే వై శ్రియే హరేః ।। ౩౫౪.

కర్త కర్మతో కలిసి శిష్యుని గ్రామానికి తీసుకెళ్తాడు, గురువు చేసే విధంగా. చెప్పిన కర్మ హరిదేవుని మహిమ కోసం చేసే పూజ.

కర్మ్మానభిహితం స్తోత్రం హరేః కుర్య్యాత్తు సర్వ్వదం । కరణం ద్వివిధం ప్రోక్తం వాహ్యమాభ్యన్తరం తథా ।। ౩౫౪.

చెప్పని కర్మ హరిదేవుని స్తోత్రం, దాన్ని ఎప్పుడూ చేయాలి. కారణం రెండు విధాలుగా ఉంది – బాహ్యమైనది, అంతర్గతమైనది.

చక్షుషా రూపం గృహ్ణాతి వాహ్యం దాత్రేణ తల్లునేత్ । సమ్ప్రదానం త్రిధా ప్రోక్తం ప్రేరకం బ్రాహ్మణాయ గాం ।। ౩౫౪.

కళ్ళతో రూపాన్ని గ్రహించడం బాహ్యమైనది; చేతితో దాన్ని కోయడం. సమర్పణ మూడు విధాలుగా ఉంది – ప్రేరేపించేవాడు, బ్రాహ్మణునికి ఆవును ఇచ్చేవాడు.

నరో దదాతి నృపతయే దాసన్తదనుమన్తృకం । అనిరాకర్త్తృకం భర్త్రే దద్యాత్ పుష్పాణి సజ్జనః ।। ౩౫౪.

మనిషి రాజుకు, దాసుడిగా, అనుమతినిచ్చేవాడితో పాటు ఇస్తాడు. తిరస్కరించని వాడు యజమానునికి పువ్వులు ఇవ్వాలి.