అగ్నిపురాణమ్

చో దుర్జనే నిర్మ్మలే ఛశ్ఛేదే జిర్జ్జయనే తథా । జం గీతే జ్ఞః ప్రశస్తే స్యాద్ బలే ఞో గాయనే చ టః ।। ౩౪౮.

'చ' దుష్టునికి, 'చి' నిర్మలమైనదానికి. 'ఛ' కోయడానికి, 'ఛి' విజయానికి. 'జం' గీతానికి, 'జ్ఞ' ప్రశంసకు. 'ట' బలానికి, 'ఞ' కూడా గానం చేయడానికే.

ఠశ్చన్ద్రమణ్డలే శూన్యే శివే చోద్బన్ధనే మతః । డశ్చ రుద్రే ధ్వనౌ త్రాసే ఢక్కాయాం ఢో ధ్వనౌ మతః ।। ౩౪౮.

ఠ అక్షరం చంద్ర మండలంలోని ఖాళీ స్థలాన్ని, శివుని బంధనాన్ని సూచిస్తుంది. డ అక్షరం రుద్రునికి, శబ్దానికి, భయానికి, ఢక్కా డ్రమ్ శబ్దానికి కూడా వర్తిస్తుంది. ఢ అక్షరం శబ్దాన్ని సూచిస్తుంది.

ణో నిష్కర్షే నిశ్చయే చ తశ్చౌరే క్రోడపుచ్ఛకే । భక్షణే థశ్ఛేదనే దో ధారణే శోభనే మతః ।। ౩౪౮.

ణ అక్షరం తీసివేతకు, నిశ్చయానికి వర్తిస్తుంది. ట అక్షరం దొంగకు, ముంగిస పుంజు తోకకు వర్తిస్తుంది. త అక్షరం తినడంలో, ద అక్షరం కోయడంలో, ద అక్షరం పట్టుకోవడంలో, అందంలో కూడా వర్తిస్తుంది.

ధో ధాతరి చ ధూస్తూరే నో వృన్దే సుగతే తథా । ప ఉపవనే విఖ్యాతః ఫశ్చ ఝఞ్ఝానిలే మతః ।। ౩౪౮.

ధ అక్షరం ఆధారంగా ఉండడంలో, ధూస్తూర మొక్కలో వర్తిస్తుంది. న అక్షరం సమూహంలో, మంచి నడకలో వర్తిస్తుంది. ప అక్షరం ఉద్యానవనంలో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఫ అక్షరం గాలి తుఫానులో సూచించబడింది.

ఫుః ఫుత్కారే నిష్ఫలే చ విః పక్షీ భఞ్చ తారకే । మా శ్రీర్మ్మానఞ్చ మాతా స్యాద్యాగే యో యాతృవీరణే ।। ౩౪౮.

ఫు అక్షరం ఊదడంలో, ఫలితం లేకపోవడంలో వర్తిస్తుంది. విఅక్షరం పక్షికి, భంజ్ అక్షరం నక్షత్రానికి వర్తిస్తుంది. మా అక్షరం ఐశ్వర్యానికి, గౌరవానికి, తల్లికి సూచిస్తుంది. య అక్షరం యాగానికి, ప్రయాణికుల్లో ధైర్యవంతుడికి వర్తిస్తుంది.

రో వహ్నౌ చ లః శక్రే చ లో విధాతరి ఈరితః । విశ్లేషణే వో వరుణే శయనే శశ్చ శం సుఖే ।। ౩౪౮.

ర అక్షరం అగ్నికి, ల అక్షరం ఇంద్రునికి, లో అక్షరం సృష్టికర్తకు వర్తిస్తుంది. వో అక్షరం వేరుపడడంలో, వరుణునికి, పడుకోవడంలో వర్తిస్తుంది. శ అక్షరం సుఖానికి సూచిస్తుంది.

షః శ్రేష్ఠే సః పరోక్షే చ సా లక్ష్మీః సం కచే మతః । ధారణే హస్తథా రుద్రే క్షః క్షత్త్త్రే చాక్షరే మతః ।। ౩౪౮.

ష అక్షరం ఉత్తమమైనదానికి, స అక్షరం దూరమైనదానికి, సా అక్షరం లక్ష్మికి, సంఅక్షరం జుట్టుకు సూచిస్తుంది. ధా అక్షరం పట్టుకోవడంలో, రుద్రునికి వర్తిస్తుంది. క్ష అక్షరం క్షత్రియునికి, అక్షరానికి వర్తిస్తుంది.

క్షో నృసింహే హరౌ తద్వత్ క్షేత్రపాలకయోరపి । మన్త్ర ఏకాక్షరో దేవో భుక్తిముక్తిప్రదాయకః ।। ౩౪౮.

క్ష అక్షరం నరసింహునికి, హరికి, అలాగే క్షేత్రపాలకులకు వర్తిస్తుంది. ఒక్క అక్షర మంత్రం దైవికమైనది, భోగమూ, మోక్షమూ ఇస్తుంది.

హైహయశిరసే నమః సర్వ్వవిద్యాప్రదో మనుః । అకారాద్యాస్తథా మన్త్రా మాతృకామన్త్ర ఉత్తమః ।। ౩౪౮.

హైహయుల అధిపతికి నమస్కారం. ఈ మంత్రం అన్ని విద్యలను ప్రసాదిస్తుంది. అ అక్షరం మొదలైన మంత్రాలు, మాతృకా మంత్రం అత్యుత్తమమైనవి.

ఏకపద్మేఽర్చయేదేతాన్నవ దుర్గాశ్చ పూజయేత్ । భగవతీ కాత్యాయనీ కౌశికీ చాథ చణ్డికా ।। ౩౪౮.

ఒకే పద్మంపై వీటిని పూజించాలి. తొమ్మిది దుర్గలను కూడా పూజించాలి. భగవతీ, కాత్యాయనీ, కౌశికీ, చండికా.

ప్రచణ్డా సురనాయికా ఉగ్రా పార్వ్వతీ దుర్గయా । ఓం చణ్డికాయై విద్మహే భగవత్యై ధీమహి తన్నో దుర్గా ప్రచోదయాత్ । క్రమాది తు షड़ఙ్గం స్యాద్ గణో గురుర్గురుః క్రమాత్ ।। ౩౪౮.

ప్రచండా, దేవతల నాయకురాలు, ఉగ్రా, పార్వతీ, దుర్గా. 'ఓం చండికాయై విద్యమహే, భగవత్యై ధీమహి, తన్నో దుర్గా ప్రచోదయాత్.' క్రమంగా షరంగం, గణం, గురువు, ఉపాధ్యాయుని పూజించాలి.

అజితాపరాజితా చాథ జయా చ విజయా తతః । కాత్యాయనీ భద్రకాలీ మఙ్గలా సిద్ధిరేవతీ ।। ౩౪౮.

అజితా, అపరాజితా, తరువాత జయా, విజయా; కాత్యాయనీ, భద్రకాళీ, మంగళా, సిద్ధిరేవతీ.

సిద్దాదివటుకాః పూజ్యా హేతుకశ్చ కపాలికః । ఏకపాదో భీమరూపో దిక్పాలాన్మధ్యతో నవ ।। ౩౪౮.

సిద్ధాదివటుకులను, హేతుకుడిని, కపాలికుడిని పూజించాలి. భయంకర రూపమైన ఏకపాదుడు, మధ్యలో తొమ్మిది దిక్పాలకులు.

హ్రీం దుర్గే దుర్గే రక్షణి స్వాహా మన్త్రార్థసిద్ధయే । గౌరీ పూజ్యా చ ధర్మ్మద్యాః స్కన్దాద్యాః శక్తయో యజేత్ ।। ౩౪౮.

'హ్రీం దుర్గే దుర్గే రక్షిణి స్వాహా' అని మంత్రార్థసిద్ధికి పఠించాలి. గౌరీని, ధర్మంలో ముందున్న శక్తులను, స్కందుడు మొదలైనవారిని పూజించాలి.

ప్రజ్ఞా జ్ఞానా క్రియా వాచా వాగీశీ జ్వాలినీ తథా । కామినీ కామమాలా చ ఇన్ద్రాద్యాః శక్తిపూజనం ।। ౩౪౮.

ప్రజ్ఞా, జ్ఞానా, క్రియ, వాచా, వాగీశీ, జ్వాలినీ, కామినీ, కామమాలా, ఇంద్రుడు మొదలైన శక్తులను పూజించాలి.

ఓం గం స్వాహా మూలమన్త్రోఽయం గం వా గణపతయే నమః । షड़ఙ్గో రక్తశుక్లశ్చ కదన్కతాక్షపరశూత్కటః ।। ౩౪౮.

'ఓం గం స్వాహా' అనేది మూలమంత్రం. లేదా 'గం గణపతయే నమః' అని పూజించాలి. షరంగుడు ఎరుపు, తెలుపు రంగులతో, వంకర చూపుతో, పరశు, పెద్ద పొట్టతో ఉంటాడు.

సమోదకోఽథ గన్ధాదిగన్ధోల్కాయేతి చ క్రమాత్ । గజో మహాగణపతిర్మ్మహో ల్కః పూజ్య ఏవ చ ।। ౩౪౮.

మోదకం, గంధం మొదలైన సుగంధ ద్రవ్యాలతో, అగ్నికణంతో క్రమంగా పూజించాలి. ఏనుగు, మహాగణపతి, మహోల్క కూడా పూజించదగినవారు.

కుష్మాణ్డాయ ఏకదన్తత్రిపురాన్తకాయ శ్యామదన్తవికటహరహాసాయ । లమ్వనాశాననాయ పద్మదంష్ట్రాయ మేఘోల్కాయ ధూమోల్కాయ । వక్రతుణ్డాయ విఘ్నేశ్వరాయ వికటోత్కటాయ గజేన్ద్రగమనాయ ।। ౩౪౮.

కుష్మాండ, ఏకదంత, త్రిపురాంతక, శ్యామదంత, వికట, హర, హాసాయ; లంవనాశాన, పద్మదంష్ట్ర, మేఘోల్క, ధూమోల్క; వక్రతుండ, విఘ్నేశ్వర, వికటోటికట, గజేంద్రగమన—వీరు పూజించదగినవారు.

వక్రతుణ్డాయ విఘ్నేశ్వరాయ వికటోత్కటాయ గజేన్ద్రగమనాయ । భుజగేన్ద్రహారాయ శశాఙ్కధరాయ గణాధిపతయే స్వాహా ।। ౩౪౮.

వక్రతుండ, విఘ్నేశ్వర, వికటోటికట, గజేంద్రగమన, భుజగేంద్రహార, శశాంకధర, గణాధిపతి—స్వాహా.

ఏతైర్మ్మనుభిః స్వాహాన్తైః పూజ్య తిలహోమాదినార్థభాక్ । కాద్యైర్వా వీజసంయుక్తైరాద్యైశ్చ నమోఽన్తకైః ।। ౩౪౮.

ఈ మంత్రాలు 'స్వాహా'తో ముగిసేవి. వీటితో తిల్లు మరియు ఇతర హోమ ద్రవ్యాలను పూజించాలి. లేదా 'కా'తో మొదలయ్యే, బీజాక్షరాలతో కలిసినవి, అలాగే 'నమః'తో మొదలయ్యే మంత్రాలతో కూడా పూజ చేయవచ్చు.

మన్త్రాః పృథక్ పృథగ్వా స్యుర్ద్విరేఫద్విర్ముఖాక్షిణః । కాత్యాయనం స్కన్ద ఆహ యత్తద్వ్యాకరణం వదే ।। ౩౪౮.

ప్రతి మంత్రం వేర్వేరు. కొన్ని మంత్రాల్లో రెట్టింపు 'ర' లేదా 'వ' ఉంటుంది, కొన్ని 'క'తో మొదలవుతాయి లేదా చివరలో 'క' ఉంటుంది. కాత్యాయనుడు, స్కందుడు చెప్పిన వ్యాకరణాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను.

స్కన్ద ఉవాచ వక్ష్యే వ్యాకరణం సారం సిద్ధశబ్దస్వరూపకమ్ । కాత్యాయనవిబోధాయ బాలానాం బోధనాయ చ ।। ౩౪౯.

స్కందుడు ఇలా అన్నాడు: నేను ఇప్పుడు వ్యాకరణ సారాన్ని, సిద్ధమైన పదాల స్వరూపాన్ని, కాత్యాయనునికి అర్థమయ్యేలా, పిల్లలకు బోధించదగినట్లుగా వివరంగా చెబుతాను.

స్కన్ద ఉవాచ వక్ష్యే సన్ధిసిద్ధరూపం స్వరసన్ధిమథాదితః । దణ్డాగ్రం సాగతా దధీదం నదీహతే మధూదకం ।। ౩౫౦.

స్కందుడు ఇలా అన్నాడు: నేను సంధి స్వరూపాన్ని, ముఖ్యంగా స్వర సంధి మొదలుకొని వివరంగా చెబుతాను. 'దండాగ్ర', 'సాగత', 'దధీదం', 'నదీహతే', 'మధూదకం' అనే పదాలనూ చెప్పుతాను.

పితౄషభః లౄకారశ్చ తవేదం సకలోదకం । అర్ద్ధర్చ్చోఽయం తవల్కారః సైషా సైన్ద్రీ తవౌదనమ్ ।। ౩౫౦.

'పితృషభ', 'ళృ' అనే అక్షరం, ఇది నీకు సంబంధించిన సమస్త నీరు; ఇది అర్ధ శ్లోకం, 'తవల్కార', ఇది 'సైంద్రి', నీకు అన్నం.

శట్టౌఘోఽభవదిత్యేవం వ్యసుధీర్వస్వలఙ్కృతం । పిత్రర్థోపవనం దాత్రీ నాయకో లావకో నయః ।। ౩౫౦.

'శట్టౌఘ', 'వ్యసుధీర్', 'వస్వలంకృతం'; పితృదేవతల కోసం 'ఉపవనం', 'దాత్రి', 'నాయక', 'లావక', 'నయ' అనే పదాలు ఉన్నాయి.

తఇహ తయిహేత్యాది తేఽత్ర యోత్ర జలేఽకజం । ప్రకృతిర్నో అహో ఏహి అ అవేహి ఇ ఇన్ద్రకం ।। ౩౫౦.

'తైహ', 'తయిహే' మొదలైన పదాలు; 'తే' ఇక్కడ, 'యోత్ర', 'జలే', 'అకజం'; 'ప్రకృతి', 'నో', 'అహో', 'ఏహి', 'అ', 'అవేహి', 'ఇ', 'ఇంద్రకం' అనే పదాలు ఉన్నాయి.

ఉ ఉత్తిష్ఠ కవీ ఏతౌ వాయూ ఏతౌ వనే ఇమే । అమీ ఏతే యజ్ఞభూతే ఏహి దేవ ఇమన్నయ ।। ౩౫౦.

'ఉ', లేవండి కవులారా; 'ఏతౌ', వాయువులు; 'ఏతౌ', అడవిలో వీరు; వీరే యజ్ఞభూతులు; రా దేవా, ఇది తీసుకురా.

వక్ష్యే సన్ధి వ్యఞ్జానానాం వాగ్యతోఽజేకమాతృకః । షడేతే తదిమే వాదివాఙ్‌నీతిః షణ్ముఖాదికమ్ ।। ౩౫౦.

కాన్సొనెంట్ల సంధిని, మాట ఉద్భవాన్ని, ఒక్క తల్లి నుండి వచ్చినదాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను. ఈ ఆరు, ఇంకా అవి, వాక్సంబంధమైన నియమాలు, షణ్ముఖుని నుండి మొదలయ్యే విధంగా ఉంటాయి.

వాఙ్‌మనసం వాగ్‌భావాదిర్వాక్ శ్లక్ష్ణం తచ్ఛరీరకం । తల్లునాతి తచ్చరేచ్చ క్రుఙ్‌ఙాస్తే సుగణ్ణిహ ।। ౩౫౦.

మాట, మనస్సు, మాట ఉద్భవం, మాట మృదువుగా ఉంటుంది, అది శరీరంగా మారుతుంది; అది కోసుతుంది, అది కదులుతుంది, 'క్రుంఙాస్తే', 'సుగణ్ణిహ' అనే పదాలు ఉన్నాయి.