హస్తాభిషేకం కృత్వాథ ప్రాయాత్ పూజాదికం బుధః । మూలేనాబ్జాసనం కుర్య్యాత్తేన పూరకకుమ్భకాన్ ॥ ౩౦౪.
చేతులకు అభిషేకం చేసి, పూజ మొదలైన కార్యాలు చేయాలి. మూలమంత్రంతో పద్మాసనంలో కూర్చొని, పూరక, కుంభక ప్రాణాయామాలు సాధించాలి.
ఆత్మానం యోజయిత్వోర్ద్ధ్వం శిఖాన్తే ద్వాదశాఙ్గులే । సంశోష్య దగ్ధవా స్వతనుం ప్లావయేదమృతేన చ ॥ ౩౦౪.
తన మనస్సును పైకి, శిఖాంతానికి పన్నెండు వేల్లుల పొడవు వరకు తీసుకెళ్లి, తన శరీరాన్ని ఎండబెట్టి, కాల్చి, తరువాత అమృతంతో నింపాలి.
ధ్యాత్వా దివ్యం వపుస్తస్మిన్నాత్మానఞ్చ పునర్నయేత్ । కృత్వైవం చాత్మశుద్ధిః స్యాద్విన్యస్యార్చ్చనమారభేత్ ॥ ౩౦౪.౧౫ క్రమాత్ కృష్ణసితశ్యామరక్తపీతా నగాదయః । మన్త్రార్ణా దణ్డినాఙ్గని తేషు సర్వ్వాస్తు మూర్త్తయః ॥ ౩౦౪.
అక్కడ దివ్యరూపాన్ని ధ్యానించి, తరువాత తన ఆత్మను అందులో కలిపి, ఇలా చేయడం వల్ల ఆత్మశుద్ధి కలుగుతుంది. తరువాత స్థానపనిని, పూజను ప్రారంభించాలి. క్రమంగా నల్ల, తెల్ల, నీలం, ఎరుపు, పసుపు రంగుల వృక్షాలు మొదలైనవి; మంత్రాక్షరాలు, దండితో కూడిన అవయవాలు, అన్ని రూపాలు వాటిలోనే ఉంటాయి.
అఙ్గుష్ఠాదికనిష్ఠాన్తం విన్యస్యాఙ్గాని సర్వ్వతః । న్యసేన్మన్త్రాక్షరం పాదగుహ్యహృద్వక్త్రమూర్ద్ధసు ॥ ౩౦౪.
వేల్లులన్నింటిలో, అంగుళి నుండి చిన్నవేళ్ల వరకు అన్ని దిశల్లో అవయవాలను స్థాపించాలి. మంత్రాక్షరాలను పాదాలు, గుప్తాంగం, హృదయం, నోరు, తలపై స్థాపించాలి.
వ్యాపకం న్యస్య మూర్ద్ధాది మూలమఙ్గాని విన్యసేత్ । రక్తపీతశ్యామసితాన్ పీఠపాదాన్ స్వకోణజాన్ ॥ ౩౦౪.
విస్తారమైన మంత్రాన్ని తలనుండి క్రిందికి స్థాపించి, మూలం, అవయవాలను కూడా స్థాపించాలి. మూలల్లోని పీఠాలు ఎరుపు, పసుపు, నీలం, నల్ల రంగుల్లో ఉంటాయి.
స్వాఙ్గాన్మన్త్రైర్న్యసేద్ గాత్రాణ్యధర్మ్మాదీని దిక్షు చ । తత్ర పద్మఞ్చ సూర్య్యాదిమణ్డల త్రితయం గుణాన్ ॥ ౩౦౪.
తన అవయవాలను మంత్రాలతో శరీరంలో, దిక్కులలో స్థాపించాలి. అక్కడ పద్మం, సూర్యుడు, మూడు మండలాలు, గుణాలతో కలిపి ఉండాలి.
పూర్వ్వాదిపత్రే వామాద్యా నవమీ కర్ణికోపరి । వామా జ్యేష్ఠా క్రమాద్రౌద్రీ కాలీ కలవికారిణీ ॥ ౩౦౪.
తూర్పు మొదలైన దళాలలో, ఎడమవైపు మొదలుకొని, తొమ్మిదవది కర్ణికపై ఉంటుంది. వామా, జ్యేష్ఠా, తరువాత రౌద్రీ, కాళీ, కలవికారిణి అని క్రమంగా ఉంటారు.
బలవికారిణీ చాథ బలప్రమథనీ తథా । సర్వ్వభూతదమనీ చ నవమీ చ మనోన్మనీ ॥ ౩౦౪.
తర్వాత బలవికారిణి, అలాగే బలప్రమథని, సర్వభూతదమని, తొమ్మిదవది మనోన్మని అని ఉంటారు.
శ్వేతా రక్తా సితా పీతా శ్యామా వహ్నినిభాషితా । కృష్ణారుణాశ్చ తాః శక్తీర్జ్వాలారూపాః స్మరేత్ క్రమాత్ ॥ ౩౦౪.
తెలుపు, ఎరుపు, తెల్లటి, పసుపు, నీలం, అగ్ని వర్ణం, నలుపు, అరుణం—ఈ శక్తులను జ్వాలారూపంగా క్రమంగా ధ్యానించాలి.
అనన్తయోగపీఠే చ ఆవాహ్యాథ హృదబ్జతః । స్ఫటికాభం చతుర్బాహుం ఫలశూలధరం శివమ్ ॥ ౩౦౪.
అనంతయోగపీఠంలో, హృదయ పద్మం నుండి శివుడిని ఆహ్వానించాలి. ఆయన స్ఫటికంలా, నాలుగు చేతులతో, ఫలం, త్రిశూలం పట్టుకుని ఉంటాడు.
సాభయం వరదం పఞ్చవదనఞ్చ త్రిలోచనమ్ । పత్రేషు మూర్త్తయః పఞ్చ స్థాప్యాస్తత్పురుషాదయః ॥ ౩౦౪.
భయంతో కూడి, వరాలు ప్రసాదించే, ఐదు ముఖాలు, మూడు కళ్లతో ఉన్న తత్పురుషుడు మొదలైన ఐదు రూపాలను ఆకులపై ప్రతిష్టించాలి.
పూర్వ్వే తత్పురుషః శ్వేతో అఘోరోఽష్టభుజోఽసితః । చతుర్బాహుముఖః పీతః సద్యోజాతశ్చ పశ్చిమే ॥ ౩౦౪.
తూర్పు వైపున తత్పురుషుడు తెలుపు రంగులో ఉంటాడు. అఘోరుడు ఎనిమిది చేతులతో, నలుపు రంగులో ఉంటాడు. పశ్చిమ వైపున నాలుగు చేతులు, పసుపు ముఖంతో సద్యోజాతుడు ఉంటాడు.
వామదేవః స్త్రీవిలాసీ చతుర్వక్త్రభుజోఽరుణః । సౌమ్యే పఞ్చాస్య ఈశానే ఈశానః సర్వ్వదః సితః ॥ ౩౦౪.
వామదేవుడు స్త్రీలీలల్లో మునిగిపోయి, నాలుగు ముఖాలు, నాలుగు చేతులతో ఎరుపు రంగులో ఉంటాడు. ఈశాన్య దిశలో ఐదు ముఖాలతో, అన్నీ ఇచ్చేవాడైన ఈశానుడు తెలుపు రంగులో ఉంటాడు.
ఇష్టాఙ్గాని యథాన్యాయమనన్తం సూక్ష్మ్మర్చ్చయేత్ । సిద్ధేశ్వరం త్వేకనేత్రం పూర్వ్వాదౌ దిశి పూజయేత్ ॥ ౩౦౪.
కావలసిన అవయవాలను క్రమంగా, సూతక్ష్మంగా ఆరాధించాలి. సిద్ధేశ్వరుడిని ఒక కంటితో తూర్పు వైపున ముందుగా పూజించాలి.
ఏకరుద్రం త్రినేత్రఞ్చ శ్రీకణ్ఠఞ్చ శిఖణ్డినమ్ । ఐశాన్యాదివిదిక్ష్వేతే విద్యేశాః కమలాసనాః ॥ ౩౦౪.
ఒకే ఒక రుద్రుడు, మూడు కళ్లతో ఉన్న శ్రీకంఠుడు, శిఖండినుడు; ఈశాన్య మొదలైన దిక్కుల్లో విద్యల అధిపతులు కమలాలపై కూర్చుంటారు.
శ్వేతః పీతః సితో రక్తో ధూమ్రో రక్తోఽరుణః సితః । శూలాశనిశరేష్వాసవాహవశ్చతురాననాః ॥ ౩౦౪.
తెలుపు, పసుపు, తెలుపు, ఎరుపు, పొగ రంగు, ఎరుపు, అరుణం, తెలుపు రంగులతో; త్రిశూలాలు, వజ్రాయుధాలు, బాణాలు, విల్లు, నాలుగు ముఖాలతో ఉంటారు.
ఉమా చణ్డీశనన్దీశౌ మహాకాలో గణేశ్వరః । వృషో భృఙ్గరిటిస్కన్దానుత్తరాదౌ ప్రపూజయేత్ ॥ ౩౦౪.
ఉమా, చండీశుడు, నందీశుడు, మహాకాలుడు, గణేశ్వరుడు; వృషభం, భృంగి, ఋటి, స్కందుడు ఉత్తర దిశలో ముందుగా పూజించాలి.
కులిశం శక్తిదణ్డౌ చ ఖడ్గపాశధ్వజౌ గదాం । శూలం చక్రం యజేత్ పద్మం పూర్వ్వాదౌ దేవమర్చ్య చ ॥ ౩౦౪.
వజ్రాయుధం, శక్తి, దండం, ఖడ్గం, పాశం, జెండా, గద, త్రిశూలం, చక్రం; తూర్పు వైపున కమలాన్ని, దేవుడిని ముందుగా పూజించాలి.
తతోఽధివాసితం శిష్యం పాయయేద్ గవ్యపఞ్చకమ్ । ఆచాన్తం ప్రోక్ష్య నేత్రాన్తైర్నేత్రే నేత్రేణ బన్ధయేత్ ॥ ౩౦౪.
తర్వాత, అభిషేకం చేసిన శిష్యునికి పంచగవ్యాన్ని త్రాగించాలి. ముఖాన్ని కడిగి, నీటితో చల్లుతూ, ఒక్కో కన్ను ఒక్కో చూపుతో కట్టాలి.
ద్వారే ప్రవేశయేచ్ఛిష్యం మణ్డపస్యాథ దక్షిణే । సాసనాదికుశాసీనం తత్ర సంశోధయేద్ గురుః ॥ ౩౦౪.
ద్వారం ద్వారా శిష్యుడు లోపలికి ప్రవేశించి, మండపం దక్షిణ భాగంలో కుశాసనంపై కూర్చుని ఉండగా, గురువు అక్కడ శుద్ధి చేయాలి.
ఆదితత్త్వాని సంహృత్య పరమార్థే లయః క్రమాత్ । పునరుత్పాదయేచ్ఛిష్యం సృష్టిమార్గేణ దేశికః ॥ ౩౦౪.
మొదటి తత్త్వాలను ఉపసంహరించి, పరమార్థంలో లయ చేయాలి. ఆ తర్వాత గురువు సృష్టి మార్గంలో శిష్యుని మళ్లీ సృష్టించాలి.
న్యాసం శిష్యే తతః కృత్వా తం ప్రదక్షిణమానయేత్ । పశ్చిమద్వారమానీయ క్షేపయేత్ కుసుమాఞ్జలిమ్ ॥ ౩౦౪.
శిష్యునిపై న్యాసం చేసి, అతన్ని ప్రదక్షిణంగా తిప్పాలి. పశ్చిమ ద్వారం వద్దకు తీసుకెళ్లి, పుష్పాలను సమర్పించాలి.
యస్మిన్ పతన్తి పుష్పాణి తన్నామాద్యం వినిర్ద్దిశేత్ । పార్శ్వే యాగభువః ఖాతే కుణ్డే సన్నాభిమేఖలే ॥ ౩౦౪.
పువ్వులు పడిన చోట ప్రథమ నామాన్ని సూచించాలి. యాగభూమి పక్కన, గుంతలో, నాభి ఆకారంలో సూచించాలి.
శివాగ్నిం జనయిత్వేష్ట్వా పునః శిష్యేణ చార్చ్చయేత్ । ధ్యానేనాత్మని తం శిష్యం సంహృత్య ప్రలయః క్రమాత్ ॥ ౩౦౪.
శివాగ్ని పుట్టించి, పూజ చేసి, మళ్లీ శిష్యునితో కలిసి పూజించాలి. ధ్యానంతో శిష్యునిని తనలో ఏకీకరించి, క్రమంగా లయ చేయాలి.
పునరుత్పాద్య తత్పాణౌ దద్యాద్దర్భాంశ్చ మన్త్రితాన్ । పృథివ్యాదీని తత్త్వాని జుహుయాద్ హృదయాదిభిః ॥ ౩౦౪.
మళ్లీ సృష్టించి, మంత్రాలతో అభిమంత్రించిన దర్భలను శిష్యుని చేతిలో పెట్టాలి. భూమి మొదలైన తత్త్వాలను హృదయాది మంత్రాలతో హోమం చేయాలి.
ఏకైకస్య శతం హుత్వా వ్యోమమూలేన హోమయేత్ । హుత్వా పూర్ణాహుతిం కుర్య్యాదస్త్రేణాష్టాహుతీర్హునేత్ ॥ ౩౦౪.
ప్రతి ఒక్కదానికి వందసార్లు హోమం చేసి, ఆకాశ మూల మంత్రంతో హోమించాలి. హోమం చేసి, పూర్ణాహుతి చేసి, అస్త్రమంత్రంతో ఎనిమిది హోమాలు చేయాలి.
ప్రాయశ్చిత్తం విశుద్ధ్యర్థం తతః శేషం సమాపయేత్ । కుమ్భం సమన్త్రితం ప్రార్చ్యం శిశుం పీఠేఽభిషేచయేత్ ॥ ౩౦౪.
శుద్ధికోసం ప్రాయశ్చిత్తం చేసి, మిగతా కార్యాన్ని పూర్తిచేయాలి. మంత్రాలతో కుంభాన్ని పూజించి, చిన్నవాడిని పీఠంపై అభిషేకించాలి.
అగ్నిరువాచ జపన్ వై పఞ్చపఞ్చాశద్విష్ణునామాని యో నరః । మన్త్రజప్యాదిఫలభాక్ తీర్థేష్వర్చాది చాక్షయమ్ ।। ౩౦౫.
అగ్ని ఇలా అన్నాడు: యావడు నరుడు విష్ణువు యొక్క యాభై అయిదు నామాలను జపిస్తాడో, అతడికి మంత్రజపం, పూజ మొదలైన ఫలితాలు లభిస్తాయి. తీర్థాలలో ఆ ఫలితాలు నశించవు.
పుష్కరే పుణ్డరీకాక్షం గయాయాఞ్చ గదాధరమ్ । రాఘవఞ్చిత్రకూటే తు ప్రభాసే దైత్యసూదనమ్ ।। ౩౦౫.
పుష్కరంలో పద్మనేత్రుడిని, గయలో గదాధరుడిని, చిత్రకూటంలో రాఘవుడిని, ప్రభాసలో దైత్య సంహారకుడిని పూజించాలి.
జయం జయన్త్యాం తద్వచ్చ జయన్తం హస్తినాపురే । వారాహం వర్ద్ధమానే చ కాశ్మీరే చక్రపాణినమ్ ।। ౩౦౫.
జయంతీ లో విజయాన్ని, హస్తినాపురంలో జయంతుడిని, వర్ధమానంలో వరాహమూర్తిని, కాశ్మీర్ లో చక్రపాణిని పూజించాలి.