అగ్నిపురాణమ్

ఆకాశం వ్యాపకం న్యస్య కరే దేహే తు పూర్వవత్। అఙ్గులీషు చ వాయ్వాది శిరోహృద్‌గుహ్యపాదకే

ఆకాశాన్ని అన్నిచోట్ల వ్యాపించేదిగా చేతి మీద, శరీరంపై మునుపటిలాగే స్థాపించాలి. వేళ్లపై వాయువు మొదలైన వాటిని, తల, హృదయం, గుప్త భాగం, పాదాల వద్ద స్థాపించాలి.

వాయుర్జ్యోతిర్జలం పృథ్వీ పఞ్చవ్యూహః సమీరితః। మనః శ్రోత్రన్త్వగ్దృగ్జిహ్వా ఘ్రాణం షడ్‌వ్యూహ ఈరితః

వాయువు, అగ్ని, నీరు, భూమి — ఇవి ఐదు వరుసలుగా చెప్పబడ్డాయి. మనస్సు, చెవి, చర్మం, కంటి, నాలుక, ముక్కు — ఇవి ఆరు వరుసలుగా చెప్పబడ్డాయి.

వ్యాపకం మానసం న్యస్య తతోఙ్గుష్ఠాదితః క్రమాత్। మూర్ద్ధాస్యహృద్‌గుహ్యపత్సు కథితః కరుణాత్మకః

అన్నిచోట్ల వ్యాపించే మనస్సును, తరువాత అంగుళి మొదలుకొని క్రమంగా స్థాపించాలి. తల, నోరు, హృదయం, గుప్త భాగం, పాదాలలో దయామయుడు వర్ణించబడ్డాడు.

ఆదిమూర్త్తిస్తు సర్వత్ర వ్యాపకో జీవసఞ్‌జ్ఞితః। భూర్భువః స్వర్మ్మహర్జ్జనస్తపః సత్యఞ్చ సప్తధా

ప్రథమ స్వరూపం అన్నిచోట్ల వ్యాపించి, జీవుడని పిలవబడుతుంది. భూః, భువః, స్వః, మహః, జనః, తపః, సత్యం — ఇవి ఏడు విభాగాలు.

కరే దేహే న్యసేదాద్యమఙ్గుష్ఠాదిక్రమేణ తు। తలసంస్థః సప్తమశ్చ లోకేశో దేహకే క్రమాత్

చేతి మీద, శరీరంలో ప్రథమ స్వరూపాన్ని అంగుళి మొదలుకొని క్రమంగా స్థాపించాలి. ఏడవదాన్ని తళ్ల అడుగున స్థాపించి, అది లోకాధిపతి, శరీరంలో క్రమంగా స్థాపించాలి.

దేహే శిరోలలాటాస్యహృద్‌గుహ్యాఙ్‌ఘ్రిషుసంస్థితః। అగ్నిష్టోమస్తథోక్థస్తు షోడశీ వాజపేయకః

శరీరంలో తల, నుదురు, నోరు, హృదయం, గుప్త భాగం, పాదాల చివరల్లో అగ్నిష్టోమ, ఉక్త, షోడశి, వాజపేయ యజ్ఞాలు స్థాపించబడ్డాయి.

అతిరాత్రాప్తోర్యామఞ్చ యజ్ఞాత్మా సప్తరూపకః। ధీరహం మనః శబ్దశ్చ స్పర్శరూపరసాస్తత

అతిరాత్ర, అప్ప్తోర్యామ అనే యజ్ఞ స్వరూపాలు ఏడు రూపాలుగా ఉన్నాయి. ధీరుడు, మనస్సు, శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, తరువాత

గన్ధో బుద్ధిర్వ్యాపకం తు కరే దేహే న్యసేత్ క్రమాత్। న్యసేదన్త్యౌ చ తలయోః కే లలాటే ముఖే హృది

వాసన, బుద్ధి అన్నిచోట్ల వ్యాపించేవిగా చేతి మీద, శరీరంలో క్రమంగా స్థాపించాలి. చివరి రెండింటిని తళ్లపై, నుదురు, నోరు, హృదయంలో స్థాపించాలి.

నాభౌ గుహ్యే చ పాదే చ అష్టవ్యూహః పుమాన్ స్మృత । జీవో బుద్ధిరహఙ్కారో మనః శబ్దో గుణోనిలః

నాభి, గుప్త భాగం, పాదాలలో ఎనిమిది వరుసలుగా పురుషుడు గుర్తించబడతాడు: ప్రాణం, బుద్ధి, అహంకారం, మనస్సు, శబ్దం, గుణం, వాయువు.

రూపం రసో నవాత్మాయం జీవ అహ్‌గుష్ఠకద్వయే। తర్జన్యాదిక్రమాచ్ఛేషం యావద్వామప్రదేశినీమ్

రూపం, రసం — ఇవి తొమ్మిది స్వరూపాలు. ప్రాణం రెండు అంగుళుల్లో ఉంటుంది. మిగతావి చూపుడు వేళ్ల నుంచి ఎడమ రింగు వేళ్ల వరకూ క్రమంగా ఉంటాయి.

దేహే శిరోలలాటాస్యహృన్నాభిగుహ్యజానుషు। పాదయోశ్చ దశాత్మాయం ఇన్ద్రో వ్యాపీ సమాస్థితః

శరీరంలో తల, నుదురు, నోరు, హృదయం, నాభి, గుప్త భాగం, మోకాళ్లు, పాదాలలో ఈ పది స్వరూపాలు, ఇంద్రుడు అన్నిచోట్ల వ్యాపించి స్థాపించబడ్డాడు.

అఙ్‌గుష్టకద్వయే వహ్నిస్తర్జన్యాదౌ పరేషు చ। శిరోలలాటవక్త్రేషు హృన్నాభిగుహ్యజానుషు

రెండు అంగుళుల్లో అగ్ని ఉంది. చూపుడు వేళ్లలో మొదలు పెట్టి మిగతా వేళ్లలో, తల, నుదురు, నోరు, హృదయం, నాభి, గుప్త భాగం, మోకాళ్లలో స్థాపించాలి.

పాదయోరేకాదశాత్మా మనః శ్రోత్రం త్వగేవ చ। చక్షుర్జిహ్వా తథా ఘ్రాణం వాక్‌పాణ్యఙ్ఘ్రిశ్చ పాయుకః

రెండు పాదాల్లో పదకొండు స్వరూపాలు: మనస్సు, చెవి, చర్మం, కంటి, నాలుక, ముక్కు, వాక్కు, చేతులు, పాదాలు, విసర్జనేంద్రియం.

ఉపస్థం మానసో వ్యాపీ శ్రోత్రమఙ్గుష్ఠకద్వయే। తర్జన్యాదిక్రమాదష్టౌ అతిరిక్తం తలద్వయే

ఉపస్థంలో మనస్సు అన్నిచోట్ల వ్యాపించి ఉంటుంది. చెవి రెండు అంగుళుల్లో, చూపుడు వేళ్ల నుంచి ఎనిమిది వరుసగా, మిగతావి రెండు తళ్లపై స్థాపించాలి.

ఉత్తమాఙ్గలలాటాస్యహృన్నాభావథ గుహ్యకే। ఊరుయుగ్మే తథా జఙ్ఘే గుల్ఫపాదేషు చ క్రమాత్ ।। ౩౭ విష్ణుర్మ్మధుహరశ్చైవ త్రివిక్రమకవామనౌ। శ్రీధరోథ హృషీకేశః పద్మనాభస్తథైవ చ

తల, నుదురు, నోరు, హృదయం, నాభి, గుప్త భాగంలో, రెండు తొడల్లో, రెండు కాలుల్లో, మడమల్లో, పాదాల్లో క్రమంగా — విష్ణువు, మధుసూదనుడు, త్రివిక్రముడు, వామనుడు, శ్రీధరుడు, హృషీకేశుడు, పద్మనాభుడు స్థాపించబడ్డారు.

దామోదరః కేశవశ్చ నారాయణస్తతః పరః। మాధవశ్చాథ గోవిన్దో విష్ణుం వై వ్యాపకం న్యసేత్

దామోదరుడు, కేశవుడు, ఆ తరువాత పరమునైన నారాయణుడు, మాధవుడు, గోవిందుడు — ఇలా, అన్నింటినీ వ్యాపించిన విష్ణువును ప్రతిష్టించాలి.

అఙ్‌గుష్ఠాదౌ తలే ద్వౌ చ పాదే జానుని వై కటౌ। శిరః శిఖరకట్యాఞ్చ జానుపాదాదిషు న్యసేత్

బొటనవేల్లు, అరచేతులు, పాదాలు, మోకాళ్లు, నడుము, తల, కిరీటం, నడుము, మోకాళ్లు, పాదాలు — వీటన్నింటిపై తగినట్లు ప్రతిష్టించాలి.

ద్వాదశాత్మా పఞ్చవింశః షడ్‌వింశవ్యూహకస్తథా। పురుషో ధీరహఙ్కారో మనశ్చిత్తఞ్చ శబ్దకః

పన్నెండు స్వరూపాలు, ఇరవై అయిదవది, ఆ తరువాత ఇరవై ఆరవ విభాగం; పురుషుడు, స్థిరమైనవాడు, అహంకారం, మనస్సు, బుద్ధి, శబ్దతత్త్వం.

తథా స్పర్శో రసో రూపం గన్ధః శ్రోత్రం త్వచస్తథా। చక్షుర్జిహ్వా నాసికా చ వాక్‌పాణ్యఙ్ఘ్రిశ్చ పాయవః

అలాగే, స్పర్శ, రుచి, రూపం, వాసన; చెవి, చర్మం, కన్ను, నాలుక, ముక్కు, మాట, చేతులు, పాదాలు, విసర్జనేంద్రియాలు.

ఉపస్థో భూర్జలన్తేజో వాయురాకాశమేవ చ। పురుషం వ్యాపకం న్యస్య అఙ్గుష్ఠాదౌ దశ న్యసేత్

ఉపస్థం, భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం కూడా; అన్నింటినీ వ్యాపించిన పురుషుని ప్రతిష్టించి, బొటనవేలి మొదలైన పది తత్త్వాలను స్థాపించాలి.

శేషాన్ హస్తతలే న్యస్య శిరస్యథ లలాటకే। ముఖహృన్నాభిగుహ్యోరుజాన్వఙ్ఘ్రౌ కరణోదూతౌ

మిగిలినవాటిని అరచేతుల్లో, తలపై, నుదిటిపై, ముఖం, హృదయం, నాభి, గుప్తాంగం, తొడలు, మోకాళ్లు, పాదాలు, ఇంద్రియాల దూతలపై ప్రతిష్టించాలి.

పాదే జాన్వోరుపస్థే చ హృదయే మూద్‌ర్ధ్ని చ క్రమాత్। పరశ్చ పురుషాత్మాదౌ షడ్‌వింశే పూర్వవత్పరమ్

పాదాలు, మోకాళ్లు, తొడలు, హృదయం, తల — ఈ క్రమంలో; పరముని, పురుషుని ఆత్మ మొదలుకొని ఇరవై ఆరవదాన్ని మునుపటిలాగే ప్రతిష్టించాలి.

సఞ్చిన్త్య మణ్డలైకే తు ప్రకృతిం పూజయేద్‌బుధః। పూర్వయామ్యాప్యసౌమ్యేషు హృదయాదీని పూజయేత్

ఒకే వలయాన్ని ధ్యానించి, జ్ఞానులు ప్రకృతిని పూజించాలి; తూర్పు, దక్షిణ, పడమర, ఉత్తర దిక్కుల్లో హృదయం మొదలైన అవయవాలను పూజించాలి.

అస్త్రమగ్న్యాదికోణేషు వైనతేయాది పూర్వవత్। దిక్‌పాలాంశ్చ విధిస్త్వన్యః త్రివ్యూహేగ్నిశ్చ మధ్యతః

అస్త్రాన్ని అగ్నికోణం మొదలైన మూలల్లో, గరుడుడు మొదలైనవారిని మునుపటిలాగే; దిక్పాలకులను వేరే విధంగా, మూడు అగ్నివ్యూహాలను మధ్యలో స్థాపించాలి.

పూర్వాదిదిగ్‌బలావాసోరాజ్యాదిభిరలఙ్‌కృతః। కర్ణికాయాం నాభసశ్చ మానసః కర్ణికాస్థితః

తూర్పు మొదలైన దిక్పాలకుల నివాసాల్లో నెయ్యి మొదలైన వాటితో అలంకరించబడి; కర్ణికలో, ఆకాశంలో, మానసిక దేవతను కర్ణికలో స్థాపించాలి.

విశ్వరూపం సర్వస్థిత్యై యజేద్రాజ్యజయాయ చ। సర్వవ్యూహైః సమాయుక్తమఙ్గైరపి చ పఞ్చభిః

ప్రపంచరూపుడైన దేవునిని సమస్త సృష్టి నిలబడేందుకు, నెయ్యి యజ్ఞ విజయం కోసం పూజించాలి; అన్ని విభాగాలతో, ఐదు అవయవాలతో కూడినవాడిగా పూజించాలి.

గరుడద్యైస్తథేన్ద్రాద్యైః సర్వాన్ కామానవాప్నుయాత్। విష్వక్‌సేనం యజేన్నామ్నా వై బీజం వ్యోమసంస్థితమ్

గరుడుడు మొదలైనవారితో, ఇంద్రుడు మొదలైనవారితో కూడి, అన్ని కోరికలు సిద్ధిస్తాయి; విశ్వక్సేనుని పేరుతో, ఆకాశంలో స్థితమైన బీజాన్ని పూజించాలి.

నారద ఉవాచ ముద్రాణాం లక్షణం వక్ష్యే సాన్నిధ్యాదిప్రకారకమ్। అఞ్చలిః ప్రథమా ముద్రా వన్దనీ హృదయానుగా

నారదుడు ఇలా అన్నాడు: ముద్రల లక్షణాలను, వాటి సన్నిధి మొదలైన విధానాలను చెప్పుతాను; మొదటి ముద్ర అంజలి, హృదయంతో చేయవలసింది.

ఊద్ధర్వాఙ్గుష్ఠో వామముష్టిర్ద్దక్షిణాఙ్గుష్ఠబన్ధనమ్। సవ్యస్య తస్య చాఙ్గుష్ఠో యస్య చోద్ధర్వే ప్రకీర్త్తితః

బొటనవేళ్లు పైకి ఎత్తి, ఎడమ ముట్టి, కుడి బొటనవేలిని బంధించి; ఎడమ చేతి బొటనవేలు ఇలానే పైకి ఎత్తబడినదిగా చెప్పబడింది.