అగ్నిపురాణమ్

దేవతా పురుషోఽనుష్టుప్‌ఛన్దో జ్ఞేయఞ్చ త్రైష్టుభమ్ । అద్భ్యః సమ్భృతం సూక్తమృషిరుత్తరగోనరః ।। ౨౯౬.

ఈ మంత్రానికి దేవత పురుషుడు, ఛందస్సు అనుష్టుప్, అలాగే త్రిష్టుప్ ఛందస్సు కూడా ఉంది. ఈ సూక్తం జలాల నుండి ఉద్భవించింది; ఋషి ఉత్తర గోణరుడు.

ఆద్యానాన్తిసృణాం త్రిష్టుప్‌ఛన్దోఽనుష్టుబ్ద్వయోరపి । ఛన్దస్త్రైష్టుభమన్త్యాయాః పురుషోఽస్యాపి దేవతా ।। ౨౯౬.

మొదటి మూడు మంత్రాలకు ఛందస్సు త్రిష్టుప్, తరువాతి రెండింటికి అనుష్టుప్ ఛందస్సు. చివరిదానికి త్రిష్టుప్ ఛందస్సు, దానికి దేవత పురుషుడు.

ఆశురిన్ద్రో ద్వాదశానాం ఛన్దస్త్రిష్టుబుదాహృతం । ఋషిః ప్రోక్తః ప్రతిరథః సూక్తే సప్తదశార్చ్చకే ।। ౨౯౬.

పన్నెండు మంత్రాలకు దేవత ఆశు ఇంద్రుడు, ఛందస్సు త్రిష్టుప్ అని చెబుతారు. పదిహేడు మంత్రాల సూక్తానికి ఋషి ప్రతిరథుడు.

పృథక్‌పృథక్ దేవతాః స్యుః పురువిదఙ్గదేవతా । అవశిష్టదైవతేషు ఛన్దోఽనుష్టుబుదాహృతం ।। ౨౯౬.

ప్రతి మంత్రానికి వేర్వేరు దేవతలు ఉంటారు; తెలిసినవారు వాటి దేవతలను తెలుసుకుంటారు. మిగిలిన దేవతలకు అనుష్టుప్ ఛందస్సు అని చెబుతారు.

అసౌ యస్తామ్రో భవతీన్ద్రః పురులిఙ్గోక్తదేవతాః । పఙ్క్తిచ్ఛన్దోఽథ మర్మ్మాణి త్వపో లిఙ్గోక్తదేవతాః ।। ౨౯౬.

ఎర్రగా కనిపించే వాడు ఇంద్రుడు, అనేక రూపాల దేవతగా చెప్పబడింది; ఛందస్సు పంక్తి. మరమ్ములు జలాలతో సంబంధమున్నవి, వాటికి చెప్పిన దేవతలు ఉంటారు.

రౌద్రాధ్యాయే చ సర్వ్వస్మిన్నృషిః స్యాత్ పరమేష్ఠ్యపి । ప్రజాపతిర్వ్వా దేవానాం కుత్సస్య తిసృణాం పునః ।। ౨౯౬.

రౌద్ర అధ్యాయమంతటిలో ఋషి పరమేశ్ఠి కూడా అవుతాడు; లేదా దేవతలకు ప్రజాపతి, మూడింటికి కుత్సుడు మళ్లీ ఋషి.

మనోద్వయోరుమైకా స్యాద్రుద్రో రుద్రాశ్చ దేవతాః । ఆద్యోనువాకోఽథ పూర్వ్వ ఏకరుద్రాఖ్యదైవతః ।। ౨౯౬.

మనస్సుతో సంబంధమున్న రెండింటికి ఉమా మాత్రమే దేవత, అలాగే రుద్రుడు, రుద్రులు కూడా దేవతలు. మొదటి అనువాకం, ముందు ఉన్నది ఏకరుద్ర అనే దేవతతో ఉంటుంది.

ఛన్దో గాయత్రమాద్యాయా అనుష్టుప్‌ తిసృణామృచామ్ । తిసృణాఞ్చ తథా పఙ్క్తిరనుష్టుబథ సంస్మృతమ్ ।। ౨౯౬.

మొదటిదానికి ఛందస్సు గాయత్రి, మూడు ఋచలకు అనుష్టుప్ ఛందస్సు. అలాగే మరో మూడు ఋచలకు పంక్తి, తరువాత మళ్లీ అనుష్టుప్ ఛందస్సు గుర్తించబడింది.

ద్వయోశ్చ జగతీఛన్దో రుద్రాణామప్యశీతయః । హిరణ్యబాహవస్తిస్రో నమో వః కిరికాయ చ ।। ౨౯౬.

రెండింటికి ఛందస్సు జగతీ; రుద్రాణీలకు ఎనభై. 'హిరణ్యబాహవః' మూడు సార్లు, 'నమో వః' అలాగే కిరికా అనే దేవతకు కూడా నమస్కారం.

పఞ్చర్చ్చో రుద్రదేవాః స్యుర్మన్త్రే రుద్రానువాకకే । వింశకే రుద్రదేవాస్తాః ప్రథమా బృహతీ స్మృతా ।। ౨౯౬.

ఐదు ఋచల రుద్ర సూక్తంలో దేవతలు రుద్రులు. రుద్రానువాక మంత్రంలో ఇరవై రుద్ర దేవతలు ఉంటారు, మొదటిది బృహతీ ఛందస్సు.

ఋగ్‌ద్వితీయా త్రిజగతీ తృతీయా త్రిష్టుబేవ చ । అనుష్టుభో యజుస్తిస్ర ఆర్యోభిజ్ఞః సుసిద్ధిభాక్ ।। ౨౯౬.

రెండవది ఋగ్వేద ఛందస్సులో, మూడు జగతీ ఛందస్సులో, మూడవది త్రిష్టుప్ ఛందస్సులో. యజుర్వేదంలో మూడు అనుష్టుప్ ఛందస్సులో ఉంటాయి; ఆర్యులను తెలిసినవాడు సఫలుడవుతాడు.

త్రైలోక్యమోహనేనాపి విషవ్యాధ్యరిమర్ద్దనం । ఇఁ శ్రీఁ హ్రీఁ హ్రైఁ హూఁ త్రైలోక్యమోహనాయ విష్ణవే నమః ।। ౨౯౬.

ఈ మంత్రంతో మూడు లోకాల్ని మాయపరచడం, విషం, వ్యాధులు, శత్రువులను నశింప చేయడం జరుగుతుంది: 'ఇం శ్రీం హ్రీం హ్రైం హూం, మూడు లోకాల్ని మాయపర్చే విష్ణువుకు నమస్కారం.'

ఓం హం ఇఁ ఉగ్రవీరం మహావిష్ణుం జ్వలన్తం సర్వతోముఖం । నృసింహం భీషణం భద్రం మృత్యుమృత్యున్నమామ్యహం ।। ౨౯౬.

ఓం హం ఇం — ఉగ్రవీరుడు, మహావిష్ణువు, అన్ని దిశల్లో ప్రకాశించే వాడు; నరసింహుడు, భయంకరుడు, మంగళకరుడు, మరణానికి మరణమైన వాడికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

అయమేవ తు పఞ్చాఙ్గో మన్త్రః సర్వార్థసాధకః । ద్వాదశాష్టాక్షరౌ మన్త్రౌ విషవ్యాధివిమర్ద్దనౌ ।। ౨౯౬.

ఇదే ఐదు భాగాల మంత్రం, అన్ని ఫలితాలను ఇస్తుంది. పన్నెండు అక్షరాలూ, ఎనిమిది అక్షరాల మంత్రాలు విషాన్ని, వ్యాధిని నశింప చేస్తాయి.

కుబ్జికా త్రిపురా గౌరీ చన్ద్రికా విషహారిణీ । ప్రసాదమన్త్రో విషహృదాయురారోగ్యవర్ద్ధనం ।। ౨౯౬.

కుబ్జికా, త్రిపురా, గౌరీ, చంద్రికా, విషహారిణి — కృపా ప్రసాదించే మంత్రం విషాన్ని తొలగించి ఆయురారోగ్యాన్ని పెంచుతుంది.

సౌరో వినాయకస్తద్వద్రుద్రమన్త్రాః సదాఖిలాః ।। ౨౯౬.

సూర్య మంత్రం, వినాయక మంత్రం కూడా ఎప్పుడూ రుద్ర మంత్రాలే.

ఏకద్విత్రిచతుర్వీజః కృష్ణచక్రాఙ్గపఞ్చకః । గోపీజనవల్లభాయ స్వాహా సర్వార్థసాధకః ।। ౨౯౭.

ఒకటి, రెండు, మూడు లేదా నాలుగు విత్తనాలతో, ఐదు నల్ల చక్రాలవంటి అవయవాలతో కూడినదాన్ని, గోపీ జన వల్లభునికి 'స్వాహా'తో అర్పిస్తే, అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి.

ఓం నమో భగవతే రుద్రాయ ప్రేతాధిపతయే గుత్త్వ గర్జ్జ భ్రామయ ముఞ్చ ముహ్య కట ఆవిశ సువర్ణపతఙ్గ రుద్రో జ్ఞాపయతి ఠ । పాతాలక్షోభమన్త్రోయం మన్త్రణాద్విషనాశనః । దంశకాహిదంశే సద్యో దష్టః కాష్ఠశిలాదినా ।। ౨౯౭.

విషశాన్త్యై దహేద్దంశం జ్వాలకోకనదాదినా । శిరీషవీజపుష్పార్కక్షీరవీజకటుత్రయం ।। ౨౯౭.

విషాన్ని నివారించడానికి, కాటు తగిన చోటికి అగ్ని జ్వాలతో కాల్చాలి లేదా కోకనదాది పదార్థాలతో చేయాలి. శిరీష విత్తనం, పువ్వు, అర్కం, పాలతో కూడిన మూడు పదార్థాలను వాడాలి.

విషం వినాశయేత్ పానలేపనేనాఞ్జనాదినా । శిరిషపుష్పస్య రసభావితం మరిచం సితం ।। ౨౯౭.

శిరీష పువ్వు రసం, మిరియాలు, పంచదార కలిపి తాగడం, పట్టడం లేదా లేపనం చేయడం వల్ల విషం పోతుంది.

పాననస్యాఞ్చనాద్యైశ్చ విషం హన్యాన్న సంశయః । కోషాతకీవచాహిఙ్గుశిరీషార్కపయోయుతం ।। ౨౯౭.

ఇవి కలిపి తాగినా, నాసికా ద్వారా తీసుకున్నా, లేపనంగా వాడినా, విషం తప్పక పోతుంది. కోషాతకి, వచ, హింగు, శిరీష, అర్కం, పాలు కలిపి వాడాలి.

కుటుత్రయం సమేషామ్బో హరేన్నస్యాదినా విషం । రామఠేక్ష్వాకుశర్వాఙ్గచూర్ణం నస్యాద్విషాపహం ।। ౨౯౭.

ఈ మూడూ మసాలా పదార్థాలను నీటితో కలిపి నాసికా ద్వారా వాడితే విషం పోతుంది. రామఠ, ఇక్ష్వాకు, శర్వ అనే మూడు పదార్థాల పొడిని నాసికా ద్వారా వాడితే విషం తొలగిపోతుంది.

ఇన్ద్రబలాగ్నికన్ద్రోణం తులసీ దేవికా సహా । తద్రసాక్తం త్రికటుకం చూర్ణమ్భక్ష్యవిషాపహం ।। ౨౯౭.

ఇంద్రబలా, అగ్నికందం, రోహిణి, తులసి, దేవికా కలిపి, వాటి రసంతో త్రికటు పొడి కలిపి తినిపిస్తే విషం పోతుంది.

పఞ్చాఙ్గం కృష్ణపఞ్చమ్యాం శిరీషస్య విషాపహం ।। ౨౯౭.

కృష్ణపంచమి రోజున శిరీష వృక్షం యొక్క అయిదు భాగాలను తీసుకుంటే, అవి విషాన్ని తొలగిస్తాయి.

అగ్నిరువాచ గోనసాదిచికిత్సాఞ్చ వశిష్ఠ శ్రృణు వచ్మి తే । హ్రీఁ హ్రీఁ అమలపక్షి స్వాహా ౨౯౮.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: వశిష్ఠా! గోమాతకు వచ్చే వ్యాధులకు చికిత్సను నేను చెబుతాను, విను. హ్రీ హ్రీ, నిష్కళంకమైన పక్షీ, స్వాహా.

లశునం రామఠఫ్లం కుష్ఠాగ్నివ్యోషకం విషే । స్నుహీక్షీరం గవ్యఘృతం పక్షం పీత్వాఽహిజే విషే ।। ౨౯౮.

విషానికి వెల్లుల్లి, రామఠ పండు, కుష్ఠం, అగ్ని, వ్యోషం ఉపయోగించాలి. స్నుహి పాలు, ఆవు నెయ్యి కలిపి పక్షికి పాము కాటు విషంలో తాగించాలి.

అథ రాజిలదష్టే చ పేయా కృష్ణా ససైన్ధవా । ఆజ్యక్షౌద్రశకృత్తోయం పురీతత్యా విషాపహం ।। ౨౯౮.

రాజిల కాటు తగిలితే నల్ల మినప్పప్పు, సైంధవ ఉప్పుతో చేసిన పేయం ఇవ్వాలి. నెయ్యి, తేనె, పేడ నీరు, పూరితత్యా కలిపి ఇచ్చినా విషం పోతుంది.

సకృష్ణాఖణ్డదుగ్ధాజ్యం పాతవ్యన్తేన మాక్షికం । వ్యోషం పిచ్ఛం విడాలాస్థి నకులాఙ్గరుహైః సమైః ।। ౨౯౮.

నల్ల మినప్పప్పు, మరిగించని పాలు, నెయ్యితో కలిపి చివర్లో తేనె తాగించాలి. వ్యోషం, పక్షి రెక్క, పిల్లి ఎముక, నకుల శరీర భాగాలు సమానంగా కలిపి వాడాలి.