అగ్నిపురాణమ్

ముష్టిస్తార్క్షకరస్యాన్తః స్థితాఙ్గుష్ఠవిషాపహా । తార్క్షం హస్తం సముద్యమ్య తత్పఞ్చాఙ్గులిచాలనాత్ ।। ౨౯౫.

తార్క్షుని చేతి ముష్టిలో ఉండే అంగుళం విషాన్ని తొలగిస్తుంది. తార్క్షుని చేతిని పైకి ఎత్తి, ఐదు వేళ్లను కదిలిస్తే విషం పోతుంది.

కుర్య్యాద్విషస్య స్తమ్భాదీంస్తదుక్తమదవీషయా । ఆకాశాదేష భూవీజః పఞ్చర్ణాధిపతిర్మ్మనుః ।। ౨౯౫.

విషాన్ని నివారించేందుకు చెప్పిన విధంగా ద్వేషం లేకుండా స్థంభనాది చర్యలు చేయాలి. ఆకాశం నుండి భూమి విత్తనం ఉద్భవిస్తుంది. ఐదు రకాల ధ్వనులకు అధిపతి మనువు.

సంస్తమ్భయేతివిషతో భాషయా స్తమ్భయేద్విషమ్ । వ్యత్యస్తభూషయా వీజో మన్త్రోఽయం సాధుసాధితః ।। ౨౯౫.

విషాన్ని మాట ద్వారా నిలిపివేయాలి, తగిన అలంకరణతో కూడా అదే చేయాలి. ఈ విత్తన మంత్రాన్ని సరిగ్గా జపిస్తే అది ఫలిస్తుంది.

సంప్లవః ప్లావయ యమః శబ్దాద్యః సంహరేద్విషం । దణ్డముత్థాపయేదేష సుజప్తామ్భోఽభిషేకతః ।। ౨౯౫.

ప్రవాహం విషాన్ని దూరం తీసుకెళ్లాలి, యముడు శబ్దంతో దూరం చేయాలి. దండాన్ని పైకి ఎత్తాలి — ఈ మంత్రాన్ని బాగా జపిస్తే, నీటితో అభిషేకం ద్వారా శుద్ధి కలుగుతుంది.

సుజప్తశఙ్ఖభేర్య్యాదినిస్వనశ్రవణేన వా । సందహత్యేవ సంయుక్తో భూతేజోవ్యత్యయాత్ స్థితః ।। ౨౯౫.

బాగా జపించిన శంఖం, భేరి వంటి వాద్యాల ధ్వని వినడం వల్ల కూడా, భూతాల మార్పు వల్ల మిగిలిన విషాన్ని దహించగలదు.

. భూవాయువ్యత్యయాన్మన్త్రో విషం సంక్రామయత్యసౌ । అన్తస్థో నిజవేశ్మస్థో వీజాగ్నీన్దుజలాత్మభిః ।। ౨౯౫.

భూమి, వాయువు మార్పు వల్ల ఈ మంత్రం విషాన్ని తరలిస్తుంది. అది లోపలైనా, స్వగృహంలోనైనా, విత్తనం, అగ్ని, ఇంద్రుడు, నీరు అనే స్వరూపాలతో పనిచేస్తుంది.

ఏతత్ కర్మ్మ నయేన్మన్త్రీ గరుड़ాకృతివిగ్రహః । తార్క్షవరుణగేహస్థస్తజ్జపాన్నాశయేద్విషమ్ ।। ౨౯౫.

ఈ క్రియను మంత్రజ్ఞుడు గరుడుని ఆకారంలో చేసి, తార్క్ష్యుడు, వరుణుడు నివాసంలో ఉండి, ఈ మంత్రాన్ని జపిస్తే విషం నశిస్తుంది.

జానుదణ్డీదముదితం స్వధాశ్రీవీజల్ఛితం । స్నానపానాత్సర్వ్వవిషం జ్వరారోగాపమృత్యుజిత్ ।। ౨౯౫.

మోకాళ్లు, దండంతో ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, స్వధా, మహిమ, నీటితో పవిత్రం చేసి, స్నానం, పానం వల్ల అన్ని విషాలు, జ్వరం, వ్యాధులు, అకాల మరణం పోతాయి.

పక్షి పక్షి మహాపక్షి మహాపక్షి విధి స్వాహా । పక్షి పక్షి మహాపక్షి మహాపక్షి క్షి క్షి స్వాహా ।। ౨౯౫.

పక్షి, పక్షి, మహాపక్షి, మహాపక్షి, విధి, స్వాహా; పక్షి, పక్షి, మహాపక్షి, మహాపక్షి, నాశనం చేయి, నాశనం చేయి, స్వాహా.

ద్వావేతౌ పక్షిరాడ్‌మన్త్రౌ విషఘ్నావభిమన్త్రణాత్ । పక్షిరాజాయ విద్మహే పక్షిఽదేవాయ ధీమహి తన్నో గరుడః ప్రచోదయాత్ । వహ్నిస్థౌ పార్శ్వతత్పూర్వౌ దన్తశ్రీకౌ చ దణ్డినౌ ।। ౨౯౫.

ఈ రెండు పక్షిరాజు మంత్రాలు శక్తివంతంగా జపిస్తే విషాన్ని నశింపజేస్తాయి. పక్షిరాజును తెలుసుకుంటాం, పక్షిదేవునిని ధ్యానిస్తాం, గరుడుడు మాకు ప్రేరణనివ్వాలి. అగ్నిలో, పక్కన, ముందుగా, దంత మహిమతో, దండంతో ఉంచాలి.

హర హర హృదయాయ నమః కపర్ద్దినే చ శిరసే నీలకణ్ఠాయ వై శిఖాంకాలకూటవిషభక్షణాయ స్వాహా । అథ వర్మ్మ చ కణ్ఠే నేత్రం కృత్తివాసాస్త్రినేత్రం పూర్వాద్యైరాననైర్యుక్తం స్వేతపీతారుణాసితైః ।। ౨౯౫.

హర హర హృదయానికి నమస్కారం, కపర్దికి శిరస్సుకు, నీలకంఠునికి శిఖకు, కాలకూట విషాన్ని తిన్నవాడికి స్వాహా. కంఠానికి కవచం, కంటికి కృత్తివాసుని త్రినేత్రాన్ని, తూర్పు మొదలైన దిక్కుల ముఖాలతో, తెలుపు, పసుపు, ఎరుపు, నలుపు రంగులతో కలిపి ధ్యానించాలి.

అభయం వరదం చాపం వాసుకిఞ్చ దధద్భుజైః । యస్యోపరీతపార్శ్వస్థగౌరీరుద్రోఽస్య దేవతా ।। ౨౯౫.

అభయం, వరం, విల్లు, వాసుకిని చేతుల్లో ధరించి, పక్కన గౌరీ, రుద్రుడు నిలిచినవారు ఆయనే దేవతలు.

. పాదజానుగుహానాభిహృత్కణ్ఠాననమూర్ద్ధసు । మన్త్రార్ణాన్న్యస్య కరయోరఙ్గుష్ఠాద్యఙ్గులీషు చ ।। ౨౯౫.

పాదాలు, మోకాళ్లు, గుప్తాంగం, నాభి, హృదయం, కంఠం, ముఖం, తలపై మంత్రాక్షరాలను చేతుల్లో, బొటనవేలు మొదలైన వేలు మీద ఉంచాలి.

తర్జ్జన్యాదితదన్తాసు సర్వమఙ్గుష్ఠయోర్న్న్యసేత్ । ధ్యాత్వైవం సంహరేత్ క్షిప్రం వద్ధయా శూలముద్రయా ।। ౨౯౫.

తర్జని మొదలైన వేలు, అన్ని బొటనవేళ్లపై మంత్రాన్ని ఉంచాలి. ఇలా ధ్యానించి, శూల ముద్రతో త్వరగా విషాన్ని నిలిపివేయాలి.

కనిష్ఠా జ్యేష్ఠయా వద్ధా తిస్రోఽన్యాః ప్రసృతేర్జ్జవాః । విషనాశే వామహస్తమన్యస్మిన్ దక్షిణం కరం ।। ౨౯౫.

చిటికెన వేలు పెద్దవేలు కలిపి, మిగతా మూడు వేళ్లు చాపి వేగంగా ఉంచాలి. విషాన్ని నశింపజేయడానికై ఎడమచేతిని కుడిచేతిపై ఉంచాలి.

అగ్నిరువాచ వక్ష్యే రుద్రవిధానన్తు పఞ్చాఙ్గం సర్వ్వదం పరం । హృదయం [https://sa.wikisource.org/s/1zc6 శివసఙ్కల్పః] శివః సూక్తన్తు పౌరుషమ్ ।। ౨౯౬.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: రుద్ర విధానాన్ని, ఐదు భాగాలతో, పరమమైనదిగా, అన్నీ ఇస్తున్నదిగా వివరించబోతున్నాను. హృదయం అంటే శివ సంకల్పం, సూక్తం అంటే పురుషస్వరూపం.

శిఖాద్భ్యః సమ్భృతం సూక్తమాశుః కవచమేవ చ । శతరుద్రీయమస్త్రఞ్చ రుద్రస్యాఙ్గాని పఞ్చ హి ।। ౨౯౬.

శిఖ నుంచి సూక్తం, వెంటనే కవచం ఉద్భవిస్తాయి. శతరుద్రీయము, ఆయుధం — ఇవే రుద్రుని ఐదు అవయవాలు.

పఞ్చాఙ్గాన్న్యస్య తం ధ్యాత్వా జపేద్రుద్రాంస్తతః క్రమాత్ । యజ్జాగ్రత ఇతి సూక్తం షడృచం మానసం విదుః ।। ౨౯౬.

ఈ ఐదు అవయవాలను స్థాపించి, ఆయనను ధ్యానిస్తూ, క్రమంగా రుద్రాన్ని జపించాలి. 'యజ్జాగ్రత' అనే సూక్తం ఆరు శ్లోకాల మానసిక స్తోత్రంగా ప్రసిద్ధి.

ఋషిః స్యాచ్ఛివసఙ్కల్పశ్ఛన్దస్త్రిష్టుబుదాహృతం । శివః సహస్రశీర్షేతి తస్య నారాయణోఽప్యృషిః।। ౨౯౬.

ఈ మంత్రానికి ఋషి శివసంకల్పుడు, ఛందస్సు త్రిష్టుప్ అని చెబుతారు. 'సహస్రశీర్షుడు అయిన శివుడు' అనే విషయానికి నారాయణుడు కూడా ఋషి.

దేవతా పురుషోఽనుష్టుప్‌ఛన్దో జ్ఞేయఞ్చ త్రైష్టుభమ్ । అద్భ్యః సమ్భృతం సూక్తమృషిరుత్తరగోనరః ।। ౨౯౬.

ఈ మంత్రానికి దేవత పురుషుడు, ఛందస్సు అనుష్టుప్, అలాగే త్రిష్టుప్ ఛందస్సు కూడా ఉంది. ఈ సూక్తం జలాల నుండి ఉద్భవించింది; ఋషి ఉత్తర గోణరుడు.

ఆద్యానాన్తిసృణాం త్రిష్టుప్‌ఛన్దోఽనుష్టుబ్ద్వయోరపి । ఛన్దస్త్రైష్టుభమన్త్యాయాః పురుషోఽస్యాపి దేవతా ।। ౨౯౬.

మొదటి మూడు మంత్రాలకు ఛందస్సు త్రిష్టుప్, తరువాతి రెండింటికి అనుష్టుప్ ఛందస్సు. చివరిదానికి త్రిష్టుప్ ఛందస్సు, దానికి దేవత పురుషుడు.

ఆశురిన్ద్రో ద్వాదశానాం ఛన్దస్త్రిష్టుబుదాహృతం । ఋషిః ప్రోక్తః ప్రతిరథః సూక్తే సప్తదశార్చ్చకే ।। ౨౯౬.

పన్నెండు మంత్రాలకు దేవత ఆశు ఇంద్రుడు, ఛందస్సు త్రిష్టుప్ అని చెబుతారు. పదిహేడు మంత్రాల సూక్తానికి ఋషి ప్రతిరథుడు.

పృథక్‌పృథక్ దేవతాః స్యుః పురువిదఙ్గదేవతా । అవశిష్టదైవతేషు ఛన్దోఽనుష్టుబుదాహృతం ।। ౨౯౬.

ప్రతి మంత్రానికి వేర్వేరు దేవతలు ఉంటారు; తెలిసినవారు వాటి దేవతలను తెలుసుకుంటారు. మిగిలిన దేవతలకు అనుష్టుప్ ఛందస్సు అని చెబుతారు.

అసౌ యస్తామ్రో భవతీన్ద్రః పురులిఙ్గోక్తదేవతాః । పఙ్క్తిచ్ఛన్దోఽథ మర్మ్మాణి త్వపో లిఙ్గోక్తదేవతాః ।। ౨౯౬.

ఎర్రగా కనిపించే వాడు ఇంద్రుడు, అనేక రూపాల దేవతగా చెప్పబడింది; ఛందస్సు పంక్తి. మరమ్ములు జలాలతో సంబంధమున్నవి, వాటికి చెప్పిన దేవతలు ఉంటారు.

రౌద్రాధ్యాయే చ సర్వ్వస్మిన్నృషిః స్యాత్ పరమేష్ఠ్యపి । ప్రజాపతిర్వ్వా దేవానాం కుత్సస్య తిసృణాం పునః ।। ౨౯౬.

రౌద్ర అధ్యాయమంతటిలో ఋషి పరమేశ్ఠి కూడా అవుతాడు; లేదా దేవతలకు ప్రజాపతి, మూడింటికి కుత్సుడు మళ్లీ ఋషి.

మనోద్వయోరుమైకా స్యాద్రుద్రో రుద్రాశ్చ దేవతాః । ఆద్యోనువాకోఽథ పూర్వ్వ ఏకరుద్రాఖ్యదైవతః ।। ౨౯౬.

మనస్సుతో సంబంధమున్న రెండింటికి ఉమా మాత్రమే దేవత, అలాగే రుద్రుడు, రుద్రులు కూడా దేవతలు. మొదటి అనువాకం, ముందు ఉన్నది ఏకరుద్ర అనే దేవతతో ఉంటుంది.

ఛన్దో గాయత్రమాద్యాయా అనుష్టుప్‌ తిసృణామృచామ్ । తిసృణాఞ్చ తథా పఙ్క్తిరనుష్టుబథ సంస్మృతమ్ ।। ౨౯౬.

మొదటిదానికి ఛందస్సు గాయత్రి, మూడు ఋచలకు అనుష్టుప్ ఛందస్సు. అలాగే మరో మూడు ఋచలకు పంక్తి, తరువాత మళ్లీ అనుష్టుప్ ఛందస్సు గుర్తించబడింది.

ద్వయోశ్చ జగతీఛన్దో రుద్రాణామప్యశీతయః । హిరణ్యబాహవస్తిస్రో నమో వః కిరికాయ చ ।। ౨౯౬.

రెండింటికి ఛందస్సు జగతీ; రుద్రాణీలకు ఎనభై. 'హిరణ్యబాహవః' మూడు సార్లు, 'నమో వః' అలాగే కిరికా అనే దేవతకు కూడా నమస్కారం.