అగ్నిపురాణమ్

స్థణఅడిలేవ్జే మధ్యగతే కదిక్షు కేశరగాన్ సురాన్ । సుభద్రాజో రవిః పూజ్యో బహురూపో బలిర్వహిః ।। ౨౯౨.

గోశాలలో మధ్యలో, దిక్కుల వద్ద కేశరతో కూడిన దేవతలను పూజించాలి. శుభ్రుడైన రాజు, సూర్యుడు, బహురూపుడైన బలవంతుడిని బయట పూజించాలి.

ఖం విశ్వరూపా సిద్ధిస్చ ఋద్ధిః శాన్తిశ్చ రోహిణీ । దిగ్ధేనవో హి పూర్వాద్యాః కృశరైశ్చన్ద్ర ఈశ్వరః ।। ౨౯౨.

ఆకాశం, విశ్వరూపుడు, సిద్ధి, ఐశ్వర్యం, శాంతి, రోహిణి — ఇవన్నీ దిక్కుల ఆవులు. తూర్పు మొదలైన దిక్కులు ఆవుల్లా, చంద్రుడు క్షీణంగా ఉన్న ప్రభువు.

దిక్‌పాలాః పద్మపత్రేషు కుమ్భేష్వగ్నౌ చ హోమయేత్ । క్షీరవృక్షస్య సమిధః సర్షపాక్షతతణ్డులాన్ ।। ౨౯౨.

దిక్పాలకులకు కమలదళాలపై, కుంభాల్లో, అగ్నిలో హోమం చేయాలి. పాల చెట్టు దారలు, ఆవాలు, అక్కితండులు, తండులు సమర్పించాలి.

శతం శతం సువర్ణఞ్చ కాంస్యాదికం ద్విజే దదేత్ । గావః పూజ్యా విమోక్తవ్యాః శాన్త్యై క్షీరాదిసంయుతాః ।। ౨౯౨.

వంద వంద బంగారం, కంచు మొదలైన వస్తువులు బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వాలి. ఆవులను పూజించి, పాలు మొదలైన దానాలతో శాంతికోసం విడిచిపెట్టాలి.

శాలిహోత్రః సుశ్రుతాయ హయాయుర్వేదముక్తవాన్ । పాలకాప్యోఽఙ్గరాజాయ గజాయుర్వేదమబ్రవీత్ ।। ౨౯౨.

శాలిహోత్రుడు సుశ్రుతునికి గుర్రాల ఆయుర్వేదాన్ని బోధించాడు. పాలకాప్యుడు అంగదేశ రాజుకు ఏనుగుల ఆయుర్వేదాన్ని చెప్పాడు.

అగ్నిరువాచ నాగాదయోఽథ భావాదిదశస్థానాని కర్మ్మ చ । సూతకం దష్టచేష్టేతి సప్తలక్షణముచ్యతే ।। ౨౯౪.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: నాగులు మొదలైనవి, శకునాలు, పది స్థానాలు, కర్మలు, అపవిత్రత, కాటు లక్షణాలు — ఇవే ఏడు లక్షణాలు అని చెబుతారు.

శేషవాసుకితక్షాఖ్యాః కర్కటోఽబ్జో మహామ్బుజః । శఙ్ఖపాలశ్చ కులిక ఇత్యాష్టౌ నాగవర్య్యకాః ।। ౨౯౪.

శేషుడు, వాసుకి, తక్షకుడు, కర్కోటకుడు, అబ్జుడు, మహామ్బుజుడు, శంఖపాలుడు, కులికుడు — వీరే ఎనిమిది ప్రముఖ నాగులు.

దశాష్టపఞ్చత్రిగుణశతమూర్ద్ధాన్వితౌ క్రమాత్ । విప్రౌ నృపో విశౌ శూద్రౌ ద్వౌ ద్వౌ నాగేషు కీర్త్తితౌ ।। ౨౯౪.

పదిని, ఎనిమిదిని, ఐదును, మూడును, వందను — ఇలా తలల సంఖ్య వరుసగా ఉంటుంది. బ్రాహ్మణుడు, రాజు, సామాన్యుడు, శూద్రుడు — వీరిలో ప్రతి ఒక్కరికి రెండు రెండు నాగులు ఉంటారు.

తదన్వయాః పఞ్చశతం తేభ్యో జాతా అసంఖ్యకాః । ఫణిమణ్డలిరాజీలవాతపిత్తకఫాత్మకాః ।। ౨౯౪.

వీరి సంతానంగా ఐదు వందలు పుట్టారు, ఇంకా లెక్కకు మించినవారు ఉన్నారు. వీరు పాము వలయాల రూపంలో, గీతలతో, వాయు, పిత్త, కఫ స్వభావాలతో ఉంటారు.

వ్యన్తరా దోషమిశ్రాస్తే సర్పా దర్వ్వీకరాః సమృతాః । రథాఙ్గలాఙ్గలచ్ఛత్రస్వస్తికాఙ్కుశధారిణః ।। ౨౯౪.

మధ్యస్థమైన, దోషాలతో కలిసిన పాములను దర్వీకరాలు అంటారు. వీరి శరీరంపై రథచక్రాలు, చేతులు, గొడుగులు, స్వస్తికాలు, అంకుశాల గుర్తులు ఉంటాయి.

గోనసా మన్దగా దీర్ఘా మణ్డలైర్వివిధైస్చితాః । రాజిలాశ్చిత్రితాః స్నిగ్ధాస్తిర్య్యగూద్‌ర్ధ్వఞ్చ వాజిభిః ।। ౨౯౪.

పశువుల మాదిరి ముక్కుతో, నెమ్మదిగా కదిలే, పొడవుగా ఉండే, వలయాలతో అలంకరించబడ్డవారు. గీతలతో, మెరిసే శరీరంతో, అడ్డంగా, నిలువుగా గుర్రాలతో కదిలేవారు.

వ్యన్తరా మిశ్రచిహ్నాశ్చ భూవర్షాగ్నేయవాయవః । చతుర్విధాస్తే షడ్‌వింశభేదాః షోड़శ గోనసాః ।। ౨౯౪.

మధ్యస్థమైన పాములు, కలిసిన లక్షణాలతో, భూమి, వర్షం, అగ్ని, గాలి స్వభావాలవారు. వీరు నలుగురు, ఇరవై ఆరు రకాలుగా, పశుముఖాలతో పదహారు మంది ఉంటారు.

త్రయోదశ చ రాజీలా వ్యన్తరా ఏకవిశతిః । యేఽనుక్తకాలే జాయన్తే సర్పాస్తే వ్యన్తరాః స్మృతాః ।। ౨౯౪.

పదమూడు గీతలుగలవారు, మధ్యస్థుల్లో ఇరవై ఒకరు. చెప్పని కాలంలో పుట్టేవారు మధ్యస్థ పాములుగా భావించబడతారు.

ఆషాఢాదిత్రిమాసైః స్యాద్ గర్భో మాషటతుష్టయే । అణ్డకానాం శతే ద్వే చ తత్వారింశత్ ప్రసూయతే ।। ౨౯౪.

ఆషాఢం మొదలు మూడు నెలల్లో గర్భం ఏర్పడుతుంది, ఆరు ముద్దల కాలంలో. రెండు వందల గుడ్లలో నలభై పాములు పుడతాయి.

సర్పా గ్రసన్తి సూతౌఘాన్ వినా స్త్రీపున్నపుంసకాన్ । ఉన్మీలతేఽక్షి సప్తాహాత్ కృష్ణో మాసాద్భవేద్వహిః ।। ౨౯౪.

పాములు పిల్లలను తినేస్తాయి, కానీ ఆడ, మగ, నపుంసకులను మాత్రం వదిలిపెడతాయి. ఏడురోజులకు కళ్ళు తెరుచుకుంటాయి, నెల రోజులకు బయటకు వస్తాయి.

ద్వాదశాహాత్ సుబోధః స్యాత్ దన్తాః స్యుః సూర్య్యదర్శనాత్ । ద్వాత్రింశద్దినవింశత్యా చతుస్రస్తేషు దంష్ట్రికాః ।। ౨౯౪.

పన్నెండు రోజులకు పాము పూర్తిగా జ్ఞానం పొందుతుంది. సూర్యుని చూసిన వెంటనే పళ్లొస్తాయి. ముప్పై రెండు లేదా పందొమ్మిది రోజులకు, వారిలో నలుగురికి విషపూరిత దంతాలు వస్తాయి.

కరాలీ మకరీ కాలరాత్రీ చ యమదూతికా । ఏతాస్తీః సవిషా దంష్ట్రా వామదక్షిణపార్శ్వగాః ।। ౨౯౪.

కరాళి, మకరీ, కాలరాత్రి, యమదూతిక — వీరు విషపూరిత దంతాలతో, ఎడమ, కుడి వైపులా ఉంటారు.

షణ్మాసాన్ముచ్యతే కృత్తిం జీవేత్షష్టిసమాద్వయం । నాగాః సూర్య్యాదివారేశాః సప్త ఉక్తా దివా నిశి ।। ౨౯౪.

ఆరు నెలలకు పాము తన చర్మాన్ని వదులుతుంది, అరవై రెండు సంవత్సరాలు జీవిస్తుంది. సూర్యుడు మొదలైన వారాలలో ఏడుగురు నాగులు, పగలు, రాత్రి ఉంటారని చెబుతారు.

స్వేషాం షట్ ప్రతివారేషు కులికః సర్వ్వసన్ధిషు । శఙ్ఖేన వా మహావ్జేన సహ తస్యోదయోఽథవా ।। ౨౯౪.

ప్రతి వారంలో వారి వారి ఆరుగురు, ప్రతి సంధిలో కులికుడు ఉంటాడు. శంఖంతో లేదా గొప్ప నాగుతో కలిసి, లేదా వేరే విధంగా ఆయన ఉద్భవిస్తాడు.

ద్వయోర్వ్వా నాड़ికామన్త్రమన్త్రకం కులికోదయః । దుష్టః స కాలః సర్వ్వత్ర సర్పదంశే విశేషతః ।। ౨౯౪.

లేదా ఇద్దరిలో, కొబ్బరి మంత్రం లేదా మంత్రంతో కులికుడు ఉద్భవిస్తాడు. ఆ సమయం ఎక్కడైనా, ముఖ్యంగా పాము కాటులో, అనుకూలంగా ఉండదు.

కృత్తికా భరణీ స్వాతీ మూలం పూర్వ్వత్రయాశ్వినీ । విశాఖార్ద్రా మఘాశ్లేషా శ్రవణరోహిణో ।। ౨౯౪.

కృత్తిక, భరణి, స్వాతి, మూల, మొదటి మూడు, అశ్విని, విశాఖ, ఆర్ద్ర, మఘ, శ్లేష, శ్రవణ, రోహిణి.

హస్తా మన్దకుజౌ వారౌ పఞ్చమీ చాష్టమీ తిథిః । షష్ఠీ రిక్తా శివా నిన్ద్యా పఞ్చమీ చ చతుర్ద్దశీ ।। ౨౯౪.

హస్త, మండ, కుజ, వారం, పంచమి, అష్టమి తిథులు, షష్ఠి, రిక్త, శుభ, నిందిత, పంచమి, చతుర్దశి.

సన్ధ్యాచతుష్టయం దుష్టం దగ్ధయోగాశ్చ రాశయః । ఏకద్విబహవో దంశా దష్టవిద్ధఞ్చ ఖణ్డితమ్ ।। ౨౯౪.

నాలుగు సంధ్యలు దుష్టమైనవి, అలాగే దగ్ధయోగాలు, రాశులు కూడా. ఒక్కటి, రెండు, లేదా ఎక్కువ కాట్లు, కాటుకు గురైనవారు, గాయపడినవారు.

అదంశమవగుప్తం స్యాద్దంశమేవం చతుర్విధమ్ । త్రయో ద్‌వ్యేకక్షతా దంశా వేదనా రుధిరోల్వణా ।। ౨౯౪.

కాటు లేకుండా రక్షించబడినవారు, నాలుగు విధాలుగా కాటుకుగురైనవారు. ముగ్గురు, ఇద్దరు, ఒకరు గాయపడిన కాట్లు, బాధ, ఎక్కువ రక్తస్రావం కలిగినవి.

నక్తన్త్వేకాఙ్‌ఘ్రికూర్మ్మాబా దంశాశ్చ యమచోదితాః । దీహీపిపీలికాస్పర్శీ కణ్ఠశోథరుజాన్వితః ।। ౨౯౪.

రాత్రిపూట, ఒక కాలు, తాబేలు ఆకారపు కాట్లు, యముడు ప్రేరేపించినవి. చీమలు తాకినట్లుగా, గొంతు వాపు, నొప్పి కలిగినవి.

సతోదో గ్రన్థితో దంశః సవిషో న్యస్తనిర్వ్విషః । దేవాలయే శూన్యగృహే వల్మీకోద్యానకోటరే ।। ౨౯౪.

తడి లేదా పొడిగా ఉండే, విషమున్న లేదా విషం లేని కాటు దేవాలయం, ఖాళీ ఇల్లు, పుట్ట, తోటలోని చెట్టు గవ్వల్లో కనిపిస్తే అర్థం.

రథ్యాసన్ధౌ శ్మశానే చ నద్యాఞ్చ సిన్ధుసఙ్గమే । ద్వీపే చతుష్పథే సౌధే గృహేఽబ్జే పర్వ్వతాగ్రతః ।। ౨౯౪.

రహదారి మలుపు వద్ద, శ్మశానంలో, నదుల సంగమంలో, దీవిలో, నాలుగు దారుల కూడలిలో, గొప్ప భవనంలో, ఇంట్లో, తామరపువులో, పర్వత శిఖరంపై కనిపిస్తే అర్థం.

విలద్వారే జీర్ణకూపే జీర్ణవేశ్మని కుడ్యకే । శిగ్రుశ్లేష్మాతకాక్షేషు జమ్బూ డుమ్బరణేషు చ ।। ౨౯౪.

తూలుతున్న తలుపు దగ్గర, పాడైన బావిలో, పాడైన ఇంట్లో, గోడపై, మునగ, శ్లేష్మాతక, నల్లుస, జామ, అత్తి చెట్ల మధ్య కనిపిస్తే అర్థం.

వటే చ జీర్ణప్రాకారే ఖాస్యహృత్‌కక్షజత్రుణి । తాలౌ శఙ్ఖే గలే మూద్‌ర్ధ్ని చివుకే నాభిపాదయోః ।। ౨౯౪.

మర్రి చెట్టు దగ్గర, పాడైన ప్రాకారంపై, నోరు, హృదయం, మడిమ, భుజం, చేతిపొడవు, శంఖం, గొంతు, తల, చెంప, నాభి, కాళ్ల వద్ద కనిపిస్తే అర్థం.