అగ్నిపురాణమ్

దాతవ్యా భగ్నసన్ధానే ప్రియఙ్గుర్లవణాన్వితా । తైలం వాతహరం పిత్తే మధుయష్టీవిపాచితం ।। ౨౯౨.

ముడిపడిన ఎముకలు జోడించడానికి ఉప్పుతో కలిపిన ప్రియంగు ఇవ్వాలి. వాతాన్ని తగ్గించే నూనెను, పిత్తానికి యష్టిమధుకతో మరిగించిన నూనెను వాడాలి.

కఫే వ్యోషఞ్చ సమధు సపుష్టకరజోఽస్రజే । తైలాజ్యం హరితాలఞ్చ భగ్నక్షతిశ్రృతన్దదేత్ ।। ౨౯౨.

కఫం ఉన్నప్పుడు త్రికటు పొడి, తేనె, పుష్టికరమైన పదార్థపు పొడి కలిపి ఇవ్వాలి. అలాగే నూనె, నెయ్యి, హరిదాలం కూడా ఎముకలు విరిగినప్పుడు, గాయాలు, అలసట ఉన్నప్పుడు ఉపయోగించాలి.

మాషాస్తిలాః సగోధూమాః పశుక్షీరం ఘృతం తథా । ఏషాం పిణ్డీ సలవణా వత్సానాం పుష్టిదా త్వియం ।। ౨౯౨.

మినుములు, నువ్వులు, గోధుమలు, ఆవు పాలు, నెయ్యి — ఇవన్నీ ఉప్పుతో కలిపి ఉండగా తయారు చేసి, దూడలకు పోషణ కలిగిస్తాయి.

బలప్రదా విషాణాం స్యాద్ గ్రహనాశాయ ధూపకః । దేవదారు వచా మాంసీ గుగ్గులుహిఙ్గుసర్షపాః ।। ౨౯౨.

బలమైన జంతువుల కొమ్ములతో చేసిన ధూపం పట్టుదల వ్యాధులను తొలగించడంలో ఉపయోగపడుతుంది. దేవదారు, వచ, మాంసీ, గుగ్గిలు, ఇంగువ, ఆవాలును కూడా వాడాలి.

గ్రహాదిగదనాశాయ ఏష ధుపో గవాం హితః । ఘష్టా చైవ గవాం కార్యా ధూపేనానేన ధూపితా ।। ౨౯౨.

ఈ ధూపం, గ్రహాదుల వల్ల వచ్చే వ్యాధులను పోగొట్టేందుకు ఆవులకు మంచిది. ఆవులను బాగా మర్దన చేసి, ఆ ధూపంతో ధూపించాలి.

అశ్వగన్ధాతిలైః శుక్లం తేన గౌః క్షీరిణీ భవేత్ । రసాయనఞ్చ పిన్యాకం మత్తో యో ధార్య్యతే గృహే ।। ౨౯౨.

అశ్వగంధ నూనెను ఉపయోగిస్తే ఆవు పాలు ఇస్తుంది. నూనె తీసిన తరువాత మిగిలిన పొడి ఇంట్లో ఉంచితే, అది బలాన్ని పెంచుతుంది.

గవాం పురీషే పఞ్చమ్యాం నిత్యం శాన్త్యై శ్రియం యజేత్ । వాసుదేవఞ్చ గన్ధాద్యైరపరా శాన్తిరుచ్యతే ।। ౨౯౨.

ఐదవ రోజున ఆవు పేడతో ప్రతిరోజూ శాంతికోసం హోమం చేయాలి. వాసుదేవునికి సుగంధ ద్రవ్యాలతో చేసే మరో శాంతి విధానమూ ఉంది.

అశ్వయుక్‌శుక్లపక్షస్య పఞ్చదశ్యాం యజేద్ధరిం । హరిరుద్రమజం సూర్య్యం శ్రియమగ్నిం ఘృతేన చ ।। ౨౯౨.

అశ్వయుజ మాసంలో శుక్లపక్ష పౌర్ణమి రోజున హరిని పూజించాలి. హరి, రుద్రుడు, జన్మలేని వాడు, సూర్యుడు, శ్రీదేవి, అగ్ని — వీరిని నెయ్యితో పూజించాలి.

దధి సమ్ప్రాశ్య గాః పూజ్య కార్య్యం వహ్నిప్రదక్షిణం । వృషాణాం యోజయేద్ యుద్ధం గీతవాద్యరవైర్వహిః ।। ౨౯౨.

పెరుగు సమర్పించి ఆవులను పూజించిన తరువాత, అగ్నిని ప్రదక్షిణ చేయాలి. వృషభాలను బయట పాటలు, వాద్యాల మధ్య పోరాడించాలి.

గవాన్తు లవణన్దేయం బ్రాహ్మణానాఞ్చ దక్షిణా । నైమిత్తికే మాకరాదౌ యజేద్విష్ణుం సహ శ్రియా ।। ౨౯౨.

ఆవులకు ఉప్పు ఇవ్వాలి, బ్రాహ్మణులకు దక్షిణా సమర్పించాలి. మాకరాది ప్రత్యేక యాగాలలో విష్ణువును శ్రీదేవితో కలిసి పూజించాలి.

స్థణఅడిలేవ్జే మధ్యగతే కదిక్షు కేశరగాన్ సురాన్ । సుభద్రాజో రవిః పూజ్యో బహురూపో బలిర్వహిః ।। ౨౯౨.

గోశాలలో మధ్యలో, దిక్కుల వద్ద కేశరతో కూడిన దేవతలను పూజించాలి. శుభ్రుడైన రాజు, సూర్యుడు, బహురూపుడైన బలవంతుడిని బయట పూజించాలి.

ఖం విశ్వరూపా సిద్ధిస్చ ఋద్ధిః శాన్తిశ్చ రోహిణీ । దిగ్ధేనవో హి పూర్వాద్యాః కృశరైశ్చన్ద్ర ఈశ్వరః ।। ౨౯౨.

ఆకాశం, విశ్వరూపుడు, సిద్ధి, ఐశ్వర్యం, శాంతి, రోహిణి — ఇవన్నీ దిక్కుల ఆవులు. తూర్పు మొదలైన దిక్కులు ఆవుల్లా, చంద్రుడు క్షీణంగా ఉన్న ప్రభువు.

దిక్‌పాలాః పద్మపత్రేషు కుమ్భేష్వగ్నౌ చ హోమయేత్ । క్షీరవృక్షస్య సమిధః సర్షపాక్షతతణ్డులాన్ ।। ౨౯౨.

దిక్పాలకులకు కమలదళాలపై, కుంభాల్లో, అగ్నిలో హోమం చేయాలి. పాల చెట్టు దారలు, ఆవాలు, అక్కితండులు, తండులు సమర్పించాలి.

శతం శతం సువర్ణఞ్చ కాంస్యాదికం ద్విజే దదేత్ । గావః పూజ్యా విమోక్తవ్యాః శాన్త్యై క్షీరాదిసంయుతాః ।। ౨౯౨.

వంద వంద బంగారం, కంచు మొదలైన వస్తువులు బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వాలి. ఆవులను పూజించి, పాలు మొదలైన దానాలతో శాంతికోసం విడిచిపెట్టాలి.

శాలిహోత్రః సుశ్రుతాయ హయాయుర్వేదముక్తవాన్ । పాలకాప్యోఽఙ్గరాజాయ గజాయుర్వేదమబ్రవీత్ ।। ౨౯౨.

శాలిహోత్రుడు సుశ్రుతునికి గుర్రాల ఆయుర్వేదాన్ని బోధించాడు. పాలకాప్యుడు అంగదేశ రాజుకు ఏనుగుల ఆయుర్వేదాన్ని చెప్పాడు.

అగ్నిరువాచ నాగాదయోఽథ భావాదిదశస్థానాని కర్మ్మ చ । సూతకం దష్టచేష్టేతి సప్తలక్షణముచ్యతే ।। ౨౯౪.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: నాగులు మొదలైనవి, శకునాలు, పది స్థానాలు, కర్మలు, అపవిత్రత, కాటు లక్షణాలు — ఇవే ఏడు లక్షణాలు అని చెబుతారు.

శేషవాసుకితక్షాఖ్యాః కర్కటోఽబ్జో మహామ్బుజః । శఙ్ఖపాలశ్చ కులిక ఇత్యాష్టౌ నాగవర్య్యకాః ।। ౨౯౪.

శేషుడు, వాసుకి, తక్షకుడు, కర్కోటకుడు, అబ్జుడు, మహామ్బుజుడు, శంఖపాలుడు, కులికుడు — వీరే ఎనిమిది ప్రముఖ నాగులు.

దశాష్టపఞ్చత్రిగుణశతమూర్ద్ధాన్వితౌ క్రమాత్ । విప్రౌ నృపో విశౌ శూద్రౌ ద్వౌ ద్వౌ నాగేషు కీర్త్తితౌ ।। ౨౯౪.

పదిని, ఎనిమిదిని, ఐదును, మూడును, వందను — ఇలా తలల సంఖ్య వరుసగా ఉంటుంది. బ్రాహ్మణుడు, రాజు, సామాన్యుడు, శూద్రుడు — వీరిలో ప్రతి ఒక్కరికి రెండు రెండు నాగులు ఉంటారు.

తదన్వయాః పఞ్చశతం తేభ్యో జాతా అసంఖ్యకాః । ఫణిమణ్డలిరాజీలవాతపిత్తకఫాత్మకాః ।। ౨౯౪.

వీరి సంతానంగా ఐదు వందలు పుట్టారు, ఇంకా లెక్కకు మించినవారు ఉన్నారు. వీరు పాము వలయాల రూపంలో, గీతలతో, వాయు, పిత్త, కఫ స్వభావాలతో ఉంటారు.

వ్యన్తరా దోషమిశ్రాస్తే సర్పా దర్వ్వీకరాః సమృతాః । రథాఙ్గలాఙ్గలచ్ఛత్రస్వస్తికాఙ్కుశధారిణః ।। ౨౯౪.

మధ్యస్థమైన, దోషాలతో కలిసిన పాములను దర్వీకరాలు అంటారు. వీరి శరీరంపై రథచక్రాలు, చేతులు, గొడుగులు, స్వస్తికాలు, అంకుశాల గుర్తులు ఉంటాయి.

గోనసా మన్దగా దీర్ఘా మణ్డలైర్వివిధైస్చితాః । రాజిలాశ్చిత్రితాః స్నిగ్ధాస్తిర్య్యగూద్‌ర్ధ్వఞ్చ వాజిభిః ।। ౨౯౪.

పశువుల మాదిరి ముక్కుతో, నెమ్మదిగా కదిలే, పొడవుగా ఉండే, వలయాలతో అలంకరించబడ్డవారు. గీతలతో, మెరిసే శరీరంతో, అడ్డంగా, నిలువుగా గుర్రాలతో కదిలేవారు.

వ్యన్తరా మిశ్రచిహ్నాశ్చ భూవర్షాగ్నేయవాయవః । చతుర్విధాస్తే షడ్‌వింశభేదాః షోड़శ గోనసాః ।। ౨౯౪.

మధ్యస్థమైన పాములు, కలిసిన లక్షణాలతో, భూమి, వర్షం, అగ్ని, గాలి స్వభావాలవారు. వీరు నలుగురు, ఇరవై ఆరు రకాలుగా, పశుముఖాలతో పదహారు మంది ఉంటారు.

త్రయోదశ చ రాజీలా వ్యన్తరా ఏకవిశతిః । యేఽనుక్తకాలే జాయన్తే సర్పాస్తే వ్యన్తరాః స్మృతాః ।। ౨౯౪.

పదమూడు గీతలుగలవారు, మధ్యస్థుల్లో ఇరవై ఒకరు. చెప్పని కాలంలో పుట్టేవారు మధ్యస్థ పాములుగా భావించబడతారు.

ఆషాఢాదిత్రిమాసైః స్యాద్ గర్భో మాషటతుష్టయే । అణ్డకానాం శతే ద్వే చ తత్వారింశత్ ప్రసూయతే ।। ౨౯౪.

ఆషాఢం మొదలు మూడు నెలల్లో గర్భం ఏర్పడుతుంది, ఆరు ముద్దల కాలంలో. రెండు వందల గుడ్లలో నలభై పాములు పుడతాయి.

సర్పా గ్రసన్తి సూతౌఘాన్ వినా స్త్రీపున్నపుంసకాన్ । ఉన్మీలతేఽక్షి సప్తాహాత్ కృష్ణో మాసాద్భవేద్వహిః ।। ౨౯౪.

పాములు పిల్లలను తినేస్తాయి, కానీ ఆడ, మగ, నపుంసకులను మాత్రం వదిలిపెడతాయి. ఏడురోజులకు కళ్ళు తెరుచుకుంటాయి, నెల రోజులకు బయటకు వస్తాయి.

ద్వాదశాహాత్ సుబోధః స్యాత్ దన్తాః స్యుః సూర్య్యదర్శనాత్ । ద్వాత్రింశద్దినవింశత్యా చతుస్రస్తేషు దంష్ట్రికాః ।। ౨౯౪.

పన్నెండు రోజులకు పాము పూర్తిగా జ్ఞానం పొందుతుంది. సూర్యుని చూసిన వెంటనే పళ్లొస్తాయి. ముప్పై రెండు లేదా పందొమ్మిది రోజులకు, వారిలో నలుగురికి విషపూరిత దంతాలు వస్తాయి.

కరాలీ మకరీ కాలరాత్రీ చ యమదూతికా । ఏతాస్తీః సవిషా దంష్ట్రా వామదక్షిణపార్శ్వగాః ।। ౨౯౪.

కరాళి, మకరీ, కాలరాత్రి, యమదూతిక — వీరు విషపూరిత దంతాలతో, ఎడమ, కుడి వైపులా ఉంటారు.

షణ్మాసాన్ముచ్యతే కృత్తిం జీవేత్షష్టిసమాద్వయం । నాగాః సూర్య్యాదివారేశాః సప్త ఉక్తా దివా నిశి ।। ౨౯౪.

ఆరు నెలలకు పాము తన చర్మాన్ని వదులుతుంది, అరవై రెండు సంవత్సరాలు జీవిస్తుంది. సూర్యుడు మొదలైన వారాలలో ఏడుగురు నాగులు, పగలు, రాత్రి ఉంటారని చెబుతారు.

స్వేషాం షట్ ప్రతివారేషు కులికః సర్వ్వసన్ధిషు । శఙ్ఖేన వా మహావ్జేన సహ తస్యోదయోఽథవా ।। ౨౯౪.

ప్రతి వారంలో వారి వారి ఆరుగురు, ప్రతి సంధిలో కులికుడు ఉంటాడు. శంఖంతో లేదా గొప్ప నాగుతో కలిసి, లేదా వేరే విధంగా ఆయన ఉద్భవిస్తాడు.