అగ్నిపురాణమ్

బ్రాహ్మణాశ్చైవ గావశ్చ కులమేకం ద్విధా కృతమ్ । ఏకత్ర మన్త్రాస్తిష్ఠన్తి హవిరేకత్ర తిష్ఠతి ।। ౨౯౨.

బ్రాహ్మణులు, ఆవులు ఒకే వంశం, రెండు భాగాలుగా విభజించబడ్డాయి. ఒకటిలో మంత్రాలు ఉంటాయి, మరొకటిలో హవిస్సు ఉంటుంది.

దేవబ్రాహ్మణగోసాధుసాధ్వీభిః సకలం జగత్ । ధార్య్యతే వై సదా సస్మాత్ సర్వ్వే పూజ్యతమా మతాః ।। ౨౯౨.

దేవతలు, బ్రాహ్మణులు, ఆవులు, సద్గుణులు, సద్గుణవంతులైన మహిళలు – వీరి వల్లే ఈ లోకం నిలబడింది. అందుకే వీరందరూ అత్యంత పూజ్యులు.

పివన్తి యత్ర తత్తీర్థం గహ్గాద్యా గావ ఏవ హి । గవాం మాహాత్మ్యముక్తం హి చికిత్సాఞ్చ తథా శ్రృణు ।। ౨౯౨.

ఎక్కడ ఆవులు నీరు తాగుతాయో, ఆ స్థలం గంగాది తీర్థాల్లా పవిత్రమైనది. ఆవుల మహిమను చెప్పాను, ఇప్పుడు వాటి వైద్యాన్ని విను.

శ్రృఙ్గామయేషు ధేనూనాం తైలం దద్యాత్ ససైన్ధవం । శ్రృఙ్గవేరబలామాంసకల్కసిద్ధం సమాక్షికం ।। ౨౯౨.

ఆవులకు కొమ్ము వ్యాధి వస్తే, అల్లం, బల, మాంసం, తేనె కలిపిన నూనెను, సేందువుపు కలిపి ఇవ్వాలి.

కర్ణశూలేషు సర్వేషు మఞ్జిష్ఠాహిఙ్గుసైన్ధవైః । సిద్ధం తైలం ప్రదాతవ్యం రసోనేనైథ వా పునః ।। ౨౯౨.

కన్ను నొప్పులకు మంజిష్ఠ, హింగు, సేందువుపు కలిపిన నూనెను వేయాలి. లేకపోతే వెల్లుల్లి కలిపిన నూనెను కూడా ఉపయోగించవచ్చు.

విల్వమూలమపామార్గన్ధాతకీ చ సపాటలా । కుటజన్దన్తమూలేషు లేపాత్తచ్ఛూలనాశనం ।। ౨౯౨.

విల్వమూలం, అపామార్గ, ధాతకీ, పాటల, కూటజ, దంతమూలాలు కలిపి లేపం చేస్తే ఆ నొప్పి పోతుంది.

దన్తశూలహరైర్ద్రవ్యైర్ఘృతం రామ విపాచితం । ముఖరోగహరం జ్ఞేయం జిహ్వారోగేషు సైన్ధవం ।। ౨౯౨.

రామా, పళ్ల నొప్పి తగ్గించే పదార్థాలతో నెయ్యి మరిగించి ఇస్తే నోటి వ్యాధులు పోతాయి. నాలుక వ్యాధులకు సేందువుపు మంచిది.

శ్రృఙ్గవేరం హరిద్రే ద్వే త్రిఫలా చ గలగ్రహే । హృచ్ఛూలే వస్తిశులే చ వాతరోగే క్షయే తథా ।। ౨౯౨.

అల్లం, రెండు రకాల పసుపు, త్రిఫలాలు గొంతు వ్యాధులకు ఉపయోగపడతాయి. హృదయ నొప్పి, మూత్రాశయ నొప్పి, వాయు వ్యాధి, క్షయానికి కూడా ఇవి మంచివి.

త్రిఫలా ఘృతమిశ్రా చ గవాం పానే ప్రశస్యతే । అతీసారే హరిద్రే ద్వే పాఠాఞ్చైవ ప్రదాపయేత్ ।। ౨౯౨.

త్రిఫలాను నెయ్యితో కలిపి ఆవులకు తాగిస్తే మంచిది. అతిసారానికి రెండు రకాల పసుపు, పాఠా ఇవ్వాలి.

సర్వేషు కోష్ఠరోగేషు తథా శాఖాగదేషు చ । శ్రృఙ్గవేరఞ్చ భార్గీఞ్చ కాసే శ్వాసే ప్రదాపయేత్ ।। ౨౯౨.

అన్నీ కడుపు వ్యాధులకు, అలాగే చేతులు కాల్లు వంటి అవయవాల్లో వచ్చే రోగాలకు, అల్లం మరియు పిప్పలి కఫం, శ్వాసకోశ వ్యాధులలో ఇవ్వాలి.

దాతవ్యా భగ్నసన్ధానే ప్రియఙ్గుర్లవణాన్వితా । తైలం వాతహరం పిత్తే మధుయష్టీవిపాచితం ।। ౨౯౨.

ముడిపడిన ఎముకలు జోడించడానికి ఉప్పుతో కలిపిన ప్రియంగు ఇవ్వాలి. వాతాన్ని తగ్గించే నూనెను, పిత్తానికి యష్టిమధుకతో మరిగించిన నూనెను వాడాలి.

కఫే వ్యోషఞ్చ సమధు సపుష్టకరజోఽస్రజే । తైలాజ్యం హరితాలఞ్చ భగ్నక్షతిశ్రృతన్దదేత్ ।। ౨౯౨.

కఫం ఉన్నప్పుడు త్రికటు పొడి, తేనె, పుష్టికరమైన పదార్థపు పొడి కలిపి ఇవ్వాలి. అలాగే నూనె, నెయ్యి, హరిదాలం కూడా ఎముకలు విరిగినప్పుడు, గాయాలు, అలసట ఉన్నప్పుడు ఉపయోగించాలి.

మాషాస్తిలాః సగోధూమాః పశుక్షీరం ఘృతం తథా । ఏషాం పిణ్డీ సలవణా వత్సానాం పుష్టిదా త్వియం ।। ౨౯౨.

మినుములు, నువ్వులు, గోధుమలు, ఆవు పాలు, నెయ్యి — ఇవన్నీ ఉప్పుతో కలిపి ఉండగా తయారు చేసి, దూడలకు పోషణ కలిగిస్తాయి.

బలప్రదా విషాణాం స్యాద్ గ్రహనాశాయ ధూపకః । దేవదారు వచా మాంసీ గుగ్గులుహిఙ్గుసర్షపాః ।। ౨౯౨.

బలమైన జంతువుల కొమ్ములతో చేసిన ధూపం పట్టుదల వ్యాధులను తొలగించడంలో ఉపయోగపడుతుంది. దేవదారు, వచ, మాంసీ, గుగ్గిలు, ఇంగువ, ఆవాలును కూడా వాడాలి.

గ్రహాదిగదనాశాయ ఏష ధుపో గవాం హితః । ఘష్టా చైవ గవాం కార్యా ధూపేనానేన ధూపితా ।। ౨౯౨.

ఈ ధూపం, గ్రహాదుల వల్ల వచ్చే వ్యాధులను పోగొట్టేందుకు ఆవులకు మంచిది. ఆవులను బాగా మర్దన చేసి, ఆ ధూపంతో ధూపించాలి.

అశ్వగన్ధాతిలైః శుక్లం తేన గౌః క్షీరిణీ భవేత్ । రసాయనఞ్చ పిన్యాకం మత్తో యో ధార్య్యతే గృహే ।। ౨౯౨.

అశ్వగంధ నూనెను ఉపయోగిస్తే ఆవు పాలు ఇస్తుంది. నూనె తీసిన తరువాత మిగిలిన పొడి ఇంట్లో ఉంచితే, అది బలాన్ని పెంచుతుంది.

గవాం పురీషే పఞ్చమ్యాం నిత్యం శాన్త్యై శ్రియం యజేత్ । వాసుదేవఞ్చ గన్ధాద్యైరపరా శాన్తిరుచ్యతే ।। ౨౯౨.

ఐదవ రోజున ఆవు పేడతో ప్రతిరోజూ శాంతికోసం హోమం చేయాలి. వాసుదేవునికి సుగంధ ద్రవ్యాలతో చేసే మరో శాంతి విధానమూ ఉంది.

అశ్వయుక్‌శుక్లపక్షస్య పఞ్చదశ్యాం యజేద్ధరిం । హరిరుద్రమజం సూర్య్యం శ్రియమగ్నిం ఘృతేన చ ।। ౨౯౨.

అశ్వయుజ మాసంలో శుక్లపక్ష పౌర్ణమి రోజున హరిని పూజించాలి. హరి, రుద్రుడు, జన్మలేని వాడు, సూర్యుడు, శ్రీదేవి, అగ్ని — వీరిని నెయ్యితో పూజించాలి.

దధి సమ్ప్రాశ్య గాః పూజ్య కార్య్యం వహ్నిప్రదక్షిణం । వృషాణాం యోజయేద్ యుద్ధం గీతవాద్యరవైర్వహిః ।। ౨౯౨.

పెరుగు సమర్పించి ఆవులను పూజించిన తరువాత, అగ్నిని ప్రదక్షిణ చేయాలి. వృషభాలను బయట పాటలు, వాద్యాల మధ్య పోరాడించాలి.

గవాన్తు లవణన్దేయం బ్రాహ్మణానాఞ్చ దక్షిణా । నైమిత్తికే మాకరాదౌ యజేద్విష్ణుం సహ శ్రియా ।। ౨౯౨.

ఆవులకు ఉప్పు ఇవ్వాలి, బ్రాహ్మణులకు దక్షిణా సమర్పించాలి. మాకరాది ప్రత్యేక యాగాలలో విష్ణువును శ్రీదేవితో కలిసి పూజించాలి.

స్థణఅడిలేవ్జే మధ్యగతే కదిక్షు కేశరగాన్ సురాన్ । సుభద్రాజో రవిః పూజ్యో బహురూపో బలిర్వహిః ।। ౨౯౨.

గోశాలలో మధ్యలో, దిక్కుల వద్ద కేశరతో కూడిన దేవతలను పూజించాలి. శుభ్రుడైన రాజు, సూర్యుడు, బహురూపుడైన బలవంతుడిని బయట పూజించాలి.

ఖం విశ్వరూపా సిద్ధిస్చ ఋద్ధిః శాన్తిశ్చ రోహిణీ । దిగ్ధేనవో హి పూర్వాద్యాః కృశరైశ్చన్ద్ర ఈశ్వరః ।। ౨౯౨.

ఆకాశం, విశ్వరూపుడు, సిద్ధి, ఐశ్వర్యం, శాంతి, రోహిణి — ఇవన్నీ దిక్కుల ఆవులు. తూర్పు మొదలైన దిక్కులు ఆవుల్లా, చంద్రుడు క్షీణంగా ఉన్న ప్రభువు.

దిక్‌పాలాః పద్మపత్రేషు కుమ్భేష్వగ్నౌ చ హోమయేత్ । క్షీరవృక్షస్య సమిధః సర్షపాక్షతతణ్డులాన్ ।। ౨౯౨.

దిక్పాలకులకు కమలదళాలపై, కుంభాల్లో, అగ్నిలో హోమం చేయాలి. పాల చెట్టు దారలు, ఆవాలు, అక్కితండులు, తండులు సమర్పించాలి.

శతం శతం సువర్ణఞ్చ కాంస్యాదికం ద్విజే దదేత్ । గావః పూజ్యా విమోక్తవ్యాః శాన్త్యై క్షీరాదిసంయుతాః ।। ౨౯౨.

వంద వంద బంగారం, కంచు మొదలైన వస్తువులు బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వాలి. ఆవులను పూజించి, పాలు మొదలైన దానాలతో శాంతికోసం విడిచిపెట్టాలి.

శాలిహోత్రః సుశ్రుతాయ హయాయుర్వేదముక్తవాన్ । పాలకాప్యోఽఙ్గరాజాయ గజాయుర్వేదమబ్రవీత్ ।। ౨౯౨.

శాలిహోత్రుడు సుశ్రుతునికి గుర్రాల ఆయుర్వేదాన్ని బోధించాడు. పాలకాప్యుడు అంగదేశ రాజుకు ఏనుగుల ఆయుర్వేదాన్ని చెప్పాడు.

అగ్నిరువాచ నాగాదయోఽథ భావాదిదశస్థానాని కర్మ్మ చ । సూతకం దష్టచేష్టేతి సప్తలక్షణముచ్యతే ।। ౨౯౪.

అగ్ని ఇలా అన్నాడు: నాగులు మొదలైనవి, శకునాలు, పది స్థానాలు, కర్మలు, అపవిత్రత, కాటు లక్షణాలు — ఇవే ఏడు లక్షణాలు అని చెబుతారు.

శేషవాసుకితక్షాఖ్యాః కర్కటోఽబ్జో మహామ్బుజః । శఙ్ఖపాలశ్చ కులిక ఇత్యాష్టౌ నాగవర్య్యకాః ।। ౨౯౪.

శేషుడు, వాసుకి, తక్షకుడు, కర్కోటకుడు, అబ్జుడు, మహామ్బుజుడు, శంఖపాలుడు, కులికుడు — వీరే ఎనిమిది ప్రముఖ నాగులు.

దశాష్టపఞ్చత్రిగుణశతమూర్ద్ధాన్వితౌ క్రమాత్ । విప్రౌ నృపో విశౌ శూద్రౌ ద్వౌ ద్వౌ నాగేషు కీర్త్తితౌ ।। ౨౯౪.

పదిని, ఎనిమిదిని, ఐదును, మూడును, వందను — ఇలా తలల సంఖ్య వరుసగా ఉంటుంది. బ్రాహ్మణుడు, రాజు, సామాన్యుడు, శూద్రుడు — వీరిలో ప్రతి ఒక్కరికి రెండు రెండు నాగులు ఉంటారు.

తదన్వయాః పఞ్చశతం తేభ్యో జాతా అసంఖ్యకాః । ఫణిమణ్డలిరాజీలవాతపిత్తకఫాత్మకాః ।। ౨౯౪.

వీరి సంతానంగా ఐదు వందలు పుట్టారు, ఇంకా లెక్కకు మించినవారు ఉన్నారు. వీరు పాము వలయాల రూపంలో, గీతలతో, వాయు, పిత్త, కఫ స్వభావాలతో ఉంటారు.