చతుర్ద్వారం తతః కుమ్భాః అగ్న్యాదౌ చ పతాకికాః। చత్వారస్తోరణా ద్వారి నాగానైరావతాదికాన్ ।। ౨౯౧.
నాలుగు ద్వారాల్లో కుండలు పెట్టాలి. అగ్ని మొదలైన ప్రదేశాల్లో జెండాలు, నాలుగు ద్వారాల్లో తోరణాలు, ఎర్రావతుడు మొదలైన ఏనుగులను ఉంచాలి.
పూర్వ్వాదౌ చౌషధీభిశ్చ దేవానాం భాజనం పృథక్ । పృథక్శతాహుతీశ్చాజ్యైర్గజానర్చ్య ప్రదక్షిణం ।। ౨౯౧.
తూర్పు వైపున ఔషధాలతో దేవతలకు వేర్వేరు పాత్రలు ఉంచాలి. వేర్వేరు నెయ్యి హోమాలు వంద వందగా సమర్పించాలి. ఏనుగులను ప్రదక్షిణంగా పూజించాలి.
నాగం వహ్నిం దేవతాదీన్ బాహ్యైర్జగ్ముః స్వకం గృహమ్ । ద్విజేభ్యో దక్షిణాం దద్యాత్ హస్తివైద్యాదికాంస్తథా ।। ౨౯౧.
నాగుడు, అగ్ని, ఇతర దేవతలను పూజించిన తర్వాత వారు తమ తమ స్థానాలకు వెళ్ళిపోతారు. బ్రాహ్మణులకు, హస్తవైద్యులకు, ఇతరులకు దక్షిణలు ఇవ్వాలి.
కరిణీన్తు సమారుహ్య వదేత్ కర్ణన్తు కాలవిత్ । నాగారాజేఽమృతే శాన్తిం కృత్వాఽముష్మిన్ జపన్మనుమ్ ।। ౨౯౧.౧౫ శ్రీగజస్త్వం కృతో రాజ్ఞా భవానస్య గజాగ్రణీః । ప్రభుర్మాల్యాగ్రభక్తైస్త్వాం పూజయిష్యతి పార్థివః ।। ౨౯౧.
ఏనుగు మీద ఎక్కి, సమయాన్ని తెలిసినవాడు ఆమె చెవిలో ఇలా చెప్పాలి: 'నాగరాజుకు అమృత శాంతి చేసి, ఈ మంత్రాన్ని జపించి, ఓ శుభ్రమైన ఏనుగు! నిన్ను రాజు ప్రధానంగా చేశాడు. రాజు నిన్ను పూలమాలలతో, శ్రేష్ఠమైన భోజనాలతో గౌరవిస్తాడు.'
లోకస్తదాజ్ఞయా పూజాం కరిష్యతి తదా తవ । పాలనీయస్త్వయా రాజా యుద్ధేఽధ్వని తథా గృహే ।। ౨౯౧.
ఆ ఆజ్ఞతో ప్రజలు నీకు పూజలు చేస్తారు. నువ్వు రాజును యుద్ధంలో, ప్రయాణంలో, ఇంట్లో కూడా రక్షించాలి.
తిర్య్యగ్భావం సముత్సృజ్య దివ్యం భావమనుస్మర । దేవాసురే పురా యుద్ధే శ్రీగజస్త్రిదశైః కృతః ।। ౨౯౧.
జంతు స్వభావాన్ని వదిలి, నీ దివ్య స్వరూపాన్ని గుర్తు పెట్టుకో. పూర్వం దేవతలు, దానవుల యుద్ధంలో, శుభమైన ఏనుగు దేవతలచే సృష్టించబడింది.
ఐరావణసుతః శ్రీమానరిష్టో నామ వారణః । శ్రీగజానాన్తు తత్ తేజః సర్వ్వమేవోపతిష్ఠతే ।। ౨౯౧.
ఐరావతుని కుమారుడైన అరిష్టుడు అనే ప్రసిద్ధ ఏనుగు. ఆ శుభమైన ఏనుగుల శక్తి అంతా ఇప్పుడు నీలో ఉంది.
తత్తేజస్తవ నాగేన్ద్ర దివ్యభావసమన్వితం । ఉపతిష్ఠతు భద్రన్తే రక్ష రాజానమాహవే ।। ౨౯౧.
ఏనుగుల అధిపతీ! నీ దివ్య స్వరూపంతో కూడిన ఆ శక్తి నీకు మేలు కలిగించాలి. నువ్వు రాజును యుద్ధంలో రక్షించు.
ఇత్యేవమభిషిక్తైనమారోహేత శుభే నృపః । తస్యానుగమనం కుర్యుః సశస్త్రనవసద్గజాః ।। ౨౯౧.
ఈ విధంగా అభిషేకం చేయించుకున్న రాజు శుభమైన ఏనుగుపై ఎక్కాలి. ఆయుధాలతో ఉన్న సైనికులు, అలంకరించబడిన కొత్త ఏనుగులు అతన్ని అనుసరించాలి.
శాలాస్వసౌ స్థణ్డిలేఽబ్జే దికపాలాదీన్ యజేద్వహిః । కేశరేషు బలం నాగం భువఞ్చైవ సరస్వతీం ।। ౨౯౧.
శాలలో, బలిపీఠంపై, పద్మంపై, దిక్పాలకులను ఇతర దేవతలను బయట పూజించాలి. కేశరాల్లో, సైన్యంలో, ఏనుగులో, భూమిలో, సరస్వతిని కూడా పూజించాలి.
మధ్యేషు డిణ్డిమం ప్రార్చ్య గన్ధమాల్యానులేపనైః । హుత్వా దేయస్తు కలశో రసపూర్ణో ద్విజాయ చ ।। ౨౯౧.
మధ్యలో ఢింఢిమాన్ని సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పమాలలు, లేపనాలతో పూజించాలి. హోమం చేసిన తర్వాత, రసంతో నిండిన కలశాన్ని బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వాలి.
గజాధ్యక్షం హస్తిపం చ గణితజ్ఞఞ్చ పూజయేత్ । గజాధ్యక్షాయ తన్దద్యాత్ డిణ్డిమం సోపి వాదయేత్ ।। ౨౯౧.
ఏనుగుల అధికారి, ఏనుగు సంరక్షకుడు, గణితజ్ఞుడిని పూజించాలి. ఢింఢిమాన్ని ఏనుగుల అధికారికి ఇవ్వాలి, అతడే దానిని మ్రోగించాలి.
శుభగమ్భీరశబ్దైః స్యాజ్జఘనస్థోఽభివాదయేత్ ।। ౨౯౧.
శుభమైన, గంభీరమైన ధ్వనులతో వెనక నుండి నమస్కరించాలి.
ధన్వన్తరిరువాచ గోవిప్రపాలనం కార్య్యం రాజ్ఞా గోశాన్తిమావదే । గావః పవిత్రా మాఙ్గల్యా గోషు లోకాః ప్రతిష్ఠితాః ।। ౨౯౨.
ధన్వంతరి చెప్పాడు: రాజు గోవులను, బ్రాహ్మణులను రక్షించాలి. గోశాలలో శాంతిని కలిగించాలి. గోవులు పవిత్రమైనవి, మంగళకరమైనవి. లోకాలు గోవుల్లోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
శకృన్మూత్రం పరం తాసామలక్షమీనాశనం పరం । గవాం కణ్డూయనం వారి శ్రృహ్గస్యాఘౌఘమర్ద్దనమ్ ।। ౨౯౨.
గోవుల మలమూత్రాలు అత్యుత్తమమైనవి, దురదృష్టాన్ని తొలగించేవి. గోవులు తమను తాము గోకరచినప్పుడు వచ్చే నీరు పాపాలను తొలగిస్తుంది.
రోచనా విషరక్షోఘ్నీ గ్రాసదః స్వర్గగో గవాం । యద్గృహే దుఃఖితా గావః స యాతి నరకన్నరః ।। ౨౯౨.
రోచన విషాన్ని, రాక్షసులను నాశనం చేస్తుంది, అన్నాన్ని ఇస్తుంది, గోవులకు స్వర్గాన్ని కలిగిస్తుంది. ఏ ఇంట్లో గోవులు బాధపడితే, ఆ మనిషి నరకానికి పోతాడు.
పరగోగ్రాసదః స్వర్గీ గోహితో బ్రహ్మలోకభాక్ । గోదానాత్కీర్త్తనాద్రక్షాం కృత్వా చోద్ధరతే కులమ్ ।। ౨౯౨.
ఇతరుల గోవులకు ఆహారం పెట్టేవాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు. గోవులను సంరక్షించేవాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు. గోదానం, గోస్తుతి, గోరక్షణ వల్ల వంశాన్ని పైకి తీసుకెళ్తాడు.
గవాం శ్వాసాత్ పవిత్రా భూస్పర్శనాత్కిల్విషక్షయః । గోమృత్రం గోమయం క్షీరం దధి సర్పిః కుశోదకమ్ ।। ౨౯౨.
గోవుల ఊపిరితో పవిత్రత కలుగుతుంది. భూమిని తాకితే పాపాలు పోతాయి. గోమూత్రం, గోమయం, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, కుశతో తాకిన నీరు—
ఏకరాత్రోపవాసశ్చ శ్వపాకమపి శోధయేత్ । సర్వ్వాశుభవినాశాయ పురాచరితమీశ్వరైః ।। ౨౯౨.
ఒక రాత్రి ఉపవాసం చేసినా, అది కుక్కను తిన్నవాడినీ పవిత్రుడిని చేస్తుంది. ఈ అన్నిటినీ దేవతలు పాపాలను తొలగించడానికి చేసేవారు.
ప్రత్యేకఞ్చ త్ర్యహాభ్యస్తం మహాసాన్తపనం స్మృతం । సర్వకామప్రదఞ్చైతత్ సర్వ్వాశుభవీమర్ద్దనమ్ ।। ౨౯౨.
ప్రతి ఒక్కరూ మూడు రోజులు ఇలా ఆచరించితే, అది మహాసాంతపనంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది అన్ని కోరికలను తీర్చుతుంది, అన్ని దురదృష్టాలను తొలగిస్తుంది.
కృచ్ఛ్రాతికృచ్ఛ్రం పయసా దివసానేకవింశతిం । నిర్మ్మలాః సర్వ్వకామాప్త్యా స్యుర్గగాః స్యుర్న్నరోత్తమాః ।। ౨౯౨.
ఇరవై ఒక రోజులు పాలు మాత్రమే తీసుకుంటూ కఠినమైన ఆచరణ చేస్తే, పాపాలు పోయి, అన్ని కోరికలు నెరవేరి, ఉత్తములు దేవతలవలె అవుతారు.
త్ర్యహముష్ణం పివేన్మూత్రం త్ర్యహముష్ణం ఘృతం పివేత్ । త్ర్యహముష్ణం పయః పీత్వాః వాయుభక్షః పరం త్ర్యహమ్ ।। ౨౯౨.
మూడు రోజులు వేడినీటి మూత్రాన్ని తాగాలి. మూడు రోజులు వేడినెయ్యిని తాగాలి. మూడు రోజులు వేడిపాలను తాగిన తర్వాత, మరో మూడు రోజులు గాలి మాత్రమే తీసుకుంటూ ఉండాలి.
తప్తకృచ్ఛ్రవ్రతం సర్వ్వపాపఘ్నం బ్రహ్మలోకదం । శీతైస్తు శీతకృచ్ఛ్రం స్యాద్బ్రహ్మోక్తం బ్రహ్మలోకదం ।। ౨౯౨.
బాగా వేడి చేసే కృచ్ఛ్ర వ్రతం అన్ని పాపాలను తొలగించి బ్రహ్మలోకాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అలాగే, చలిలో చేసే శీతకృచ్ఛ్ర వ్రతం కూడా బ్రహ్మ చెప్పిన ప్రకారం బ్రహ్మలోకాన్ని ఇస్తుంది.
గోమూత్రేణాచరేత్స్నానం వృత్తిం కుర్య్యాచ్చ గోరసైః । గోభిర్వ్రజేచ్చ భుక్తాసు భుఞ్జీతాథ చ గోవ్రతీ ।। ౨౯౨.
గోమూత్రంతో స్నానం చేయాలి, ఆవు ఉత్పత్తులతో జీవనం సాగించాలి. ఆవులతో కలిసి ప్రయాణించాలి, అవి తిన్న తర్వాతనే తినాలి. ఇలా గోవ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
మాసేనైకేన నిష్పాపో గోలోకీ స్వర్గగో భవేత్ । విద్యాఞ్చ గోమతీం జప్త్వా గోలోకం పరమం వ్రజేత్ ।। ౨౯౨.
ఒక నెలలోనే పాపాలు తొలగిపోయి గోలొకాన్ని, స్వర్గాన్ని పొందుతారు. గోమతీ మంత్రాన్ని జపిస్తే పరమ గోలొకాన్ని చేరుతారు.
గౌతైర్న్నృత్యేరప్సరోభివింమానే తత్ర మోదతే । గావః సురభయో నిత్యం గావో గుగ్గులగన్ధికాః ।। ౨౯౨.
అక్కడ ఆప్సరసలతో కలిసి ఆవులతో నృత్యం చేస్తూ, విమానాలలో ఆనందంగా విహరిస్తారు. అక్కడ ఆవులు ఎప్పుడూ సుగంధంగా, గుగ్గిల వాసనతో ఉంటాయి.
గావః ప్రతిష్ఠా భూతానాం గావః స్వస్త్యయనం పరం । అన్నమేవ పరం గావో దేవానాం హవిరుత్తమమ్ ।। ౨౯౨.
ఆవులు సమస్త ప్రాణుల ఆధారం, అత్యుత్తమ మంగళకరమైనవి. ఆవులే పరమమైన ఆహారం, దేవతలకు ఉత్తమమైన హవిస్సు.
పావనం సర్వ్వభూతానాం క్షరన్తి చ వదన్తి చ । హవిషా మన్త్రపూతేన తర్పయన్త్వమరాన్దివి ।। ౨౯౨.
ఆవులు అన్ని ప్రాణులను పవిత్రం చేస్తాయి, అందరూ అలా చెప్పుకుంటారు. మంత్రపుటమైన హవిస్సుతో ఆవులు స్వర్గంలో అమరులను తృప్తిపరచాలి.
ఋషీణామగ్నిహోత్రేషు గావో హోమేషు యోజితాః । సర్వ్వేషామేవ భూతానాం గావః శరణముత్తమం ।। ౨౯౨.
ఋషుల యజ్ఞాల్లో ఆవులను ఉపయోగిస్తారు. అన్ని ప్రాణులకు ఆవులే అత్యుత్తమ ఆశ్రయం.
గావః పచిత్రం పరమం గావో మాఙ్గల్యముత్తమం । గావః స్వర్గస్య సోపానం గావో ధన్యాః సనాతనాః ।। ౨౯౨.
ఆవులు అత్యంత వైవిధ్యమైనవి, మంగళానికి శ్రేష్ఠమైనవి. ఆవులే స్వర్గానికి మెట్లు, అవి శాశ్వతంగా ధన్యమైనవి.