అగ్నిపురాణమ్

శుభే దినే శ్రీధరఞ్చ శ్రియముచ్చైఃశ్రవాశ్చ తం । హయరాజం సమభ్యర్చ్య సావిత్రైర్జుహుయాద్ఘృతం ।। ౨౯౦.

శుభదినంలో శ్రీధరుని, ఉచ్చైఃశ్రవను, గుర్రాల రాజును పూజించి, సావిత్ర మంత్రాలతో నెయ్యి హోమం చేయాలి.

ద్విజేభ్యో దక్షిణాన్దద్యాదశ్వవృద్ధిస్తథా భవేత్ । అశ్వయుక్ శుక్లపక్షస్య పఞ్చదశ్యాఞ్చ శాన్తికం ।। ౨౯౦.

బ్రాహ్మణులకు దక్షిణలు ఇవ్వాలి. అలా చేస్తే గుర్రానికి అభివృద్ధి కలుగుతుంది. శుక్లపక్ష పండుగ పద్దెనిమిదవ రోజున గుర్రానికి శాంతి కర్మ చేయాలి.

బహిః కుర్య్యాద్విశేషేణ నాసత్యౌ వరుణం యజేత్ । సముల్లిఖ్య తతో దేవీం శాఖాభిః పరివారయేత్ ।। ౨౯౦.

బయట ప్రత్యేకంగా నాసత్యులు, వరుణుని పూజించాలి. తర్వాత దేవిని గుర్తు చేసి, కొమ్మలతో చుట్టూ వ్రేళ్లాలి.

ఘటాన్సర్వ్వరసైః పూర్ణాన్ దిక్షు దద్యాత్సవస్త్రకాన్ । యవాజ్యం జుహుయాత్ ప్రార్చ్య యజేదశ్వాంశ్చ సాశ్వినాన్ ।। ౨౯౦.

ప్రతి దిక్కులో అన్ని రకాల ద్రవాలతో నిండిన గడలను, వస్త్రాలతో కప్పి పెట్టాలి. యవాలు, నెయ్యి హోమం చేసి, గుర్రాలను, అశ్వినులను పూజించాలి.

విప్రేభ్యో దక్షిణాన్దద్యాన్నైమిత్తికమతః శ్రృణు । మకరాదౌ హయానాఞ్చ పద్మైర్విష్ణుం శ్రియం యజేత్ ।। ౨౯౦.

బ్రాహ్మణులకు దక్షిణలు ఇవ్వాలి. ఇప్పుడు నైమిత్తిక శాంతి విధానాన్ని విను. మకరరాశి ప్రారంభంలో గుర్రాల కోసం పద్మాలతో విష్ణువును, శ్రీదేవిని పూజించాలి.

బ్రహ్మాణం శఙ్కరం సోమమాదిత్యఞ్చ తథాశ్వినౌ । రేవన్తముచ్చైఃశ్రవసన్దిక్పాలాంశ్చ దలేష్వపి ।। ౨౯౦.

బ్రహ్మ, శంకరుడు, సోముడు, ఆదిత్యుడు, అశ్వినులు, రేవంతుడు, ఉచ్చైఃశ్రవ, దిక్పాలకులు — వీరందరినీ విభాగాలలో పిలవాలి.

ప్రత్యేకం పూర్ణంకుమ్భైశ్చ వేద్యాన్తత్సౌమ్యతః స్థలే । తిలాక్షతాజ్యసిద్ధార్థాన్ దేవతానాం శతం శతం ।। ౨౯౦.

ప్రతి దిక్కులో, వేదిక చివర, మృదువుగా నేలపై, ప్రతి దేవతకి నిండిన కుండలతో, నువ్వులు, అక్షతలు, నెయ్యి, అవిసె గింజలు వంద వందగా సమర్పించాలి.

ఉపోషితేన కర్త్తవ్యం కర్మ్మ చాశ్వరుజాపహం ।। ౨౯౦.

ఈ గుర్రపు వ్యాధులు పోయే కర్మను ఉపవాసంగా ఉండి చేయాలి.

శాలిహోత్ర ఉవాచ గజశాన్తిం ప్రవక్ష్యామి గజరోగవిమర్ద్దనీమ్ । విష్ణుం శ్రియఞ్చ పఞ్చమ్యాం నాగమైరావతం యజేత్ ।। ౨౯౧.

శాలిహోత్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు గజశాంతి విధానాన్ని, అంటే ఏనుగుల వ్యాధులు పోగొట్టే విధిని చెప్పుతాను. పంచమి రోజున విష్ణువు, శ్రీదేవి, ఎర్రావత నాగుని పూజించాలి.

బ్రహ్మాణం శఙ్కరం విష్ణుం శక్రం వైశ్రవణం యమం । చద్రార్కౌ వరుణం వాయుమగ్నిం పృథ్వీం తథా చ ఖం ।। ౨౯౧.

బ్రహ్మ, శంకరుడు, విష్ణువు, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, యముడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, వరుణుడు, వాయువు, అగ్ని, భూమి, ఖం — వీరందరినీ పూజించాలి.

శేషం శైలాన్ కుఞ్జరాంశ్చ యే తేఽష్టౌ దేవయోనయః । విరూపాక్షం మహాపద్మం భద్రం సుమనసన్తథా ।। ౨౯౧.

శేషుడు, పర్వతాలు, ఏనుగులు — వీరే ఎనిమిది దైవ వంశాలు: విరూపాక్షుడు, మహాపద్మ, భద్ర, సుమనసుడు,

కుముదైరావణః పద్మః పుష్పదన్తోఽథ వామనః । సుప్రతీకోఞ్జనో నాగా అష్టౌ హోమోఽథ దక్షిణామ్ ।। ౨౯౧.

కుముదుడు, ఎర్రావతుడు, పద్మ, పుష్పదంతుడు, వామనుడు, సుప్రతీకుడు, అంజనుడు — ఈ ఎనిమిది నాగులకు హోమాలు, దక్షిణలు సమర్పించాలి.

గజాః శాన్త్యుదకాసిక్తా వృద్ధౌ నైమిత్తికం శ్రృణు । గజానాం మకరాదౌ చ ఐశాన్యాం నగరాద్బహిః ।। ౨౯౧.

ఏనుగులకు శాంతిజలంతో స్నానం చేయిస్తే అవి అభివృద్ధి చెందుతాయి. ఇప్పుడు మకర మొదలైన ఏనుగుల కోసం నగరానికి బయట, ఈశాన్య దిశలో చేసే ప్రత్యేక కర్మను విను.

స్థణ్డిలే కమలే మధ్యే విష్ణుం లక్ష్మీఞ్చ కేశరే । బ్రహ్మాణం భాస్కరం పృథ్వీం యజేత్ స్కన్దం హ్యనన్తకం ।। ౨౯౧.

స్థండిలంపై, కమల మధ్యలో, కేశరంలో విష్ణువు, లక్ష్మిని పూజించాలి. బ్రహ్మ, సూర్యుడు, భూమి, స్కందుడు, అనంతుడిని కూడా పూజించాలి.

ఖం శివం సోమమిన్ద్రాదీంస్తదస్త్రాణి దలే క్రమాత్ । వజ్రం శక్తిఞ్చ దణ్డఞ్చ తోమరం పాశకం గదాం ।। ౨౯౧.

ఖం, శివుడు, సోముడు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు, వారి ఆయుధాలను విడివిడిగా — వజ్రం, శక్తి, దండం, తోమరం, పాశం, గదా — ఇలా విభాగాల వారీగా అమర్చాలి.

శూలం పద్మం బహిర్వృన్తే చక్రే సూర్య్యన్తథాశ్వినౌ । వసూనష్టౌ తథా సాధ్యాన్ యామ్యేఽథ నైర్ఋతే దలే ।। ౨౯౧.

బయటి కాండంలో శూలం, పద్మం ఉంచాలి; చక్రం, సూర్యుడు, అశ్వినులు; ఎనిమిది వసువులు, సాధ్యులు — ఇవన్నీ దక్షిణ, నైరుతి విభాగాల్లో ఉంచాలి.

దేవానాఙ్గిరసశ్చాశ్విభృగవో మరుతోఽనిలే । విశ్వేదేవాంస్తథా దక్షే రుద్రా రౌద్రేఽథ మణ్డలే ।। ౨౯౧.

దేవతలు, ఆంగిరసులు, అశ్వినులు, భృగువులు, మరుతులు, వాయువు, విశ్వదేవతలు, దక్షుడు, రుద్రులు — రుద్ర విభాగంలో వలయంగా పూజించాలి.

తతో వృత్తయా రేఖయా తు దేవాన్ వై బాహ్యతో యజేత్ । సూత్రకారానృషీన్ వాణీం పూర్వ్వాదౌ సరితో గిరీన్ ।। ౨౯౧.

తర్వాత వృత్తాకార రేఖతో బయట దేవతలను పూజించాలి. సూత్రకారులు, ఋషులు, వాణిని తూర్పు మొదలుకొని నదులు, పర్వతాలతో కలిసి పూజించాలి.

మహాభూతాని కోణేషు ఐశాన్యాదిషు సంయజేత్ । పద్మం చక్రం గదాం శంఖం చతురస్రన్తు మణ్డలం ।। ౨౯౧.

ఈశాన్య మొదలైన మూలల్లో మహాభూతాలను పూజించాలి. పద్మం, చక్రం, గదా, శంఖం, చతురస్రం, వృత్తం కూడా ఉంచాలి.

చతుర్ద్వారం తతః కుమ్భాః అగ్న్యాదౌ చ పతాకికాః। చత్వారస్తోరణా ద్వారి నాగానైరావతాదికాన్ ।। ౨౯౧.

నాలుగు ద్వారాల్లో కుండలు పెట్టాలి. అగ్ని మొదలైన ప్రదేశాల్లో జెండాలు, నాలుగు ద్వారాల్లో తోరణాలు, ఎర్రావతుడు మొదలైన ఏనుగులను ఉంచాలి.

పూర్వ్వాదౌ చౌషధీభిశ్చ దేవానాం భాజనం పృథక్ । పృథక్శతాహుతీశ్చాజ్యైర్గజానర్చ్య ప్రదక్షిణం ।। ౨౯౧.

తూర్పు వైపున ఔషధాలతో దేవతలకు వేర్వేరు పాత్రలు ఉంచాలి. వేర్వేరు నెయ్యి హోమాలు వంద వందగా సమర్పించాలి. ఏనుగులను ప్రదక్షిణంగా పూజించాలి.

నాగం వహ్నిం దేవతాదీన్ బాహ్యైర్జగ్ముః స్వకం గృహమ్ । ద్విజేభ్యో దక్షిణాం దద్యాత్ హస్తివైద్యాదికాంస్తథా ।। ౨౯౧.

నాగుడు, అగ్ని, ఇతర దేవతలను పూజించిన తర్వాత వారు తమ తమ స్థానాలకు వెళ్ళిపోతారు. బ్రాహ్మణులకు, హస్తవైద్యులకు, ఇతరులకు దక్షిణలు ఇవ్వాలి.

కరిణీన్తు సమారుహ్య వదేత్ కర్ణన్తు కాలవిత్ । నాగారాజేఽమృతే శాన్తిం కృత్వాఽముష్మిన్ జపన్మనుమ్ ।। ౨౯౧.౧౫ శ్రీగజస్త్వం కృతో రాజ్ఞా భవానస్య గజాగ్రణీః । ప్రభుర్మాల్యాగ్రభక్తైస్త్వాం పూజయిష్యతి పార్థివః ।। ౨౯౧.

ఏనుగు మీద ఎక్కి, సమయాన్ని తెలిసినవాడు ఆమె చెవిలో ఇలా చెప్పాలి: 'నాగరాజుకు అమృత శాంతి చేసి, ఈ మంత్రాన్ని జపించి, ఓ శుభ్రమైన ఏనుగు! నిన్ను రాజు ప్రధానంగా చేశాడు. రాజు నిన్ను పూలమాలలతో, శ్రేష్ఠమైన భోజనాలతో గౌరవిస్తాడు.'

లోకస్తదాజ్ఞయా పూజాం కరిష్యతి తదా తవ । పాలనీయస్త్వయా రాజా యుద్ధేఽధ్వని తథా గృహే ।। ౨౯౧.

ఆ ఆజ్ఞతో ప్రజలు నీకు పూజలు చేస్తారు. నువ్వు రాజును యుద్ధంలో, ప్రయాణంలో, ఇంట్లో కూడా రక్షించాలి.

తిర్య్యగ్భావం సముత్‌సృజ్య దివ్యం భావమనుస్మర । దేవాసురే పురా యుద్ధే శ్రీగజస్త్రిదశైః కృతః ।। ౨౯౧.

జంతు స్వభావాన్ని వదిలి, నీ దివ్య స్వరూపాన్ని గుర్తు పెట్టుకో. పూర్వం దేవతలు, దానవుల యుద్ధంలో, శుభమైన ఏనుగు దేవతలచే సృష్టించబడింది.

ఐరావణసుతః శ్రీమానరిష్టో నామ వారణః । శ్రీగజానాన్తు తత్ తేజః సర్వ్వమేవోపతిష్ఠతే ।। ౨౯౧.

ఐరావతుని కుమారుడైన అరిష్టుడు అనే ప్రసిద్ధ ఏనుగు. ఆ శుభమైన ఏనుగుల శక్తి అంతా ఇప్పుడు నీలో ఉంది.

తత్తేజస్తవ నాగేన్ద్ర దివ్యభావసమన్వితం । ఉపతిష్ఠతు భద్రన్తే రక్ష రాజానమాహవే ।। ౨౯౧.

ఏనుగుల అధిపతీ! నీ దివ్య స్వరూపంతో కూడిన ఆ శక్తి నీకు మేలు కలిగించాలి. నువ్వు రాజును యుద్ధంలో రక్షించు.

ఇత్యేవమభిషిక్తైనమారోహేత శుభే నృపః । తస్యానుగమనం కుర్యుః సశస్త్రనవసద్‌గజాః ।। ౨౯౧.

ఈ విధంగా అభిషేకం చేయించుకున్న రాజు శుభమైన ఏనుగుపై ఎక్కాలి. ఆయుధాలతో ఉన్న సైనికులు, అలంకరించబడిన కొత్త ఏనుగులు అతన్ని అనుసరించాలి.

శాలాస్వసౌ స్థణ్డిలేఽబ్జే దికపాలాదీన్ యజేద్వహిః । కేశరేషు బలం నాగం భువఞ్చైవ సరస్వతీం ।। ౨౯౧.

శాలలో, బలిపీఠంపై, పద్మంపై, దిక్పాలకులను ఇతర దేవతలను బయట పూజించాలి. కేశరాల్లో, సైన్యంలో, ఏనుగులో, భూమిలో, సరస్వతిని కూడా పూజించాలి.