అగ్నిపురాణమ్

స్నానం పానం శకృత్క్రూష్ఠమశ్వానాం సలిలాగమే । అత్యర్థం దుర్ద్దినే కాలే పానమేకం ప్రశస్యతే ।। ౨౮౯.

గుర్రాలకు స్నానం, తాగుట, మలవిసర్జన వంటివి నీరు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు చేయాలి. చాలా కష్టమైన రోజుల్లో మాత్రం తాగుట ఒక్కటే చేయించాలి.

యుక్తశీతాతపే కాలే ద్విఃపానం స్నపనం సకృత్ । గ్రీష్మే త్రిస్నానపానం స్యాచ్చిరం తస్యావగాహనమ్ ।। ౨౮౯.

వాతావరణం చల్లగా, ఎండగా ఉన్నప్పుడు రెండు సార్లు తాగించాలి, ఒకసారి స్నానం చేయించాలి. వేసవిలో మూడు సార్లు స్నానం, తాగుట చేయించాలి. అలాగే ఎక్కువసేపు నీటిలో ఉంచాలి.

నిస్తుషాణాం ప్రదాతవ్యా యవానాం చతురాఢకీ । చణకవ్రీహిమౌద్‌గాని కలాయం వాపి దాపయేత్ ।। ౨౮౯.

పొట్టు లేని వారికి నాలుగు ఆఢకాలు యవలు ఇవ్వాలి. అలాగే శనగలు, బియ్యం, పెసలు లేదా మినుములు కూడా ఇవ్వవచ్చు.

అహోరాత్రేణ చార్ద్ధస్య యవసస్య తులా దశ । అష్టౌ శుష్కస్య దాతవ్యాశ్చతస్రోఽథ వుషస్య వా ।। ౨౮౯.

ఒక రోజు, రాత్రి కలిపి అర భాగానికి పది తులాలు యవలు ఇవ్వాలి. ఎండిన యవలు ఎనిమిది తులాలు లేదా పొట్టు తీసిన యవలు నాలుగు తులాలు ఇవ్వాలి.

దూర్వా పిత్తం యవః కాసం వుషశ్చ శ్లేష్మసఞ్చయమ్ । నాశయత్యర్జునః శ్వాసం తథా మానో బలక్షయమ్ ।। ౨౮౯.

దుర్వా గడ్డి పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. యవలు దగ్గును తగ్గిస్తాయి. పొట్టు తీసిన యవలు శ్లేష్మాన్ని తొలగిస్తాయి. అర్జున చెట్టు శ్వాసకోశ సమస్యను తగ్గిస్తుంది. అలాగే మానా బలహీనతను పోగొడుతుంది.

వాతికాః పైత్తికాశ్చైవ శ్లేష్మజాః సాన్నిపాతికాః । న రోగాః పీడయిష్యన్తి దూర్వాహారన్తురఙ్గమమ్ ।। ౨౮౯.

వాత, పిత్త, శ్లేష్మం, మిశ్రమ రోగాలు ఇవేవీ దుర్వా గడ్డి తినే గుర్రాన్ని బాధించవు.

ద్వౌ రజ్జుబన్ధౌ దుష్టానాం పక్షయోరుభయోరపి । పశ్చాద్ధనుస్చ కర్త్తర్వ్యో దూరకీలవ్యపాశ్రయః ।। ౨౮౯.

రోగగ్రస్త గుర్రాల రెండు ప్రక్కలకు రెండు కట్టెలు కట్టాలి. తర్వాత దూరంగా ఉండే కట్టెలకు మద్దతుగా ఒక విల్లు వేశాలి.

వాసేయుస్త్వాస్తృతే స్థానే కృతధూపనభూమయః । యత్నోపన్యస్తయవసాః సప్రదీపాః సురక్షితా ।। ౨౮౯.

గుర్రాలను పనివాళ్లు శుభ్రంగా చేసిన స్థలంలో ఉంచాలి. అక్కడ ధూపం వేసి మంచిగా పరుపు వేసి, యవలను జాగ్రత్తగా పెట్టి, దీపాలు వెలిగించి, సురక్షితంగా ఉంచాలి.

కృకవాక్కజకపయో ధార్య్యాశ్చాశ్వగృహే మృగాః ।। ౨౮౯.

గుర్రాల గదిలో కోడిపుంజులు, కోతులు, ఆవులు, జింకలు కూడా ఉంచాలి.

శాలిహోత్ర ఉవాచ అశ్వశాన్తిం ప్రవక్ష్యామి వాజిరోగవిమర్ద్దనీం । నిత్యాం నైమిత్తికీం కామ్యాం త్రివిధాం శ్రృణు సుశ్రుత ।। ౨౯౦.

శాలిహోత్రుడు ఇలా అన్నాడు: గుర్రాల శాంతి విధానాన్ని వివరించబోతున్నాను. ఇది గుర్రాల రోగాలను తొలగిస్తుంది. ఇది మూడు విధాలుగా ఉంటుంది—నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య. విను సుశ్రుతా.

శుభే దినే శ్రీధరఞ్చ శ్రియముచ్చైఃశ్రవాశ్చ తం । హయరాజం సమభ్యర్చ్య సావిత్రైర్జుహుయాద్ఘృతం ।। ౨౯౦.

శుభదినంలో శ్రీధరుని, ఉచ్చైఃశ్రవను, గుర్రాల రాజును పూజించి, సావిత్ర మంత్రాలతో నెయ్యి హోమం చేయాలి.

ద్విజేభ్యో దక్షిణాన్దద్యాదశ్వవృద్ధిస్తథా భవేత్ । అశ్వయుక్ శుక్లపక్షస్య పఞ్చదశ్యాఞ్చ శాన్తికం ।। ౨౯౦.

బ్రాహ్మణులకు దక్షిణలు ఇవ్వాలి. అలా చేస్తే గుర్రానికి అభివృద్ధి కలుగుతుంది. శుక్లపక్ష పండుగ పద్దెనిమిదవ రోజున గుర్రానికి శాంతి కర్మ చేయాలి.

బహిః కుర్య్యాద్విశేషేణ నాసత్యౌ వరుణం యజేత్ । సముల్లిఖ్య తతో దేవీం శాఖాభిః పరివారయేత్ ।। ౨౯౦.

బయట ప్రత్యేకంగా నాసత్యులు, వరుణుని పూజించాలి. తర్వాత దేవిని గుర్తు చేసి, కొమ్మలతో చుట్టూ వ్రేళ్లాలి.

ఘటాన్సర్వ్వరసైః పూర్ణాన్ దిక్షు దద్యాత్సవస్త్రకాన్ । యవాజ్యం జుహుయాత్ ప్రార్చ్య యజేదశ్వాంశ్చ సాశ్వినాన్ ।। ౨౯౦.

ప్రతి దిక్కులో అన్ని రకాల ద్రవాలతో నిండిన గడలను, వస్త్రాలతో కప్పి పెట్టాలి. యవాలు, నెయ్యి హోమం చేసి, గుర్రాలను, అశ్వినులను పూజించాలి.

విప్రేభ్యో దక్షిణాన్దద్యాన్నైమిత్తికమతః శ్రృణు । మకరాదౌ హయానాఞ్చ పద్మైర్విష్ణుం శ్రియం యజేత్ ।। ౨౯౦.

బ్రాహ్మణులకు దక్షిణలు ఇవ్వాలి. ఇప్పుడు నైమిత్తిక శాంతి విధానాన్ని విను. మకరరాశి ప్రారంభంలో గుర్రాల కోసం పద్మాలతో విష్ణువును, శ్రీదేవిని పూజించాలి.

బ్రహ్మాణం శఙ్కరం సోమమాదిత్యఞ్చ తథాశ్వినౌ । రేవన్తముచ్చైఃశ్రవసన్దిక్పాలాంశ్చ దలేష్వపి ।। ౨౯౦.

బ్రహ్మ, శంకరుడు, సోముడు, ఆదిత్యుడు, అశ్వినులు, రేవంతుడు, ఉచ్చైఃశ్రవ, దిక్పాలకులు — వీరందరినీ విభాగాలలో పిలవాలి.

ప్రత్యేకం పూర్ణంకుమ్భైశ్చ వేద్యాన్తత్సౌమ్యతః స్థలే । తిలాక్షతాజ్యసిద్ధార్థాన్ దేవతానాం శతం శతం ।। ౨౯౦.

ప్రతి దిక్కులో, వేదిక చివర, మృదువుగా నేలపై, ప్రతి దేవతకి నిండిన కుండలతో, నువ్వులు, అక్షతలు, నెయ్యి, అవిసె గింజలు వంద వందగా సమర్పించాలి.

ఉపోషితేన కర్త్తవ్యం కర్మ్మ చాశ్వరుజాపహం ।। ౨౯౦.

ఈ గుర్రపు వ్యాధులు పోయే కర్మను ఉపవాసంగా ఉండి చేయాలి.

శాలిహోత్ర ఉవాచ గజశాన్తిం ప్రవక్ష్యామి గజరోగవిమర్ద్దనీమ్ । విష్ణుం శ్రియఞ్చ పఞ్చమ్యాం నాగమైరావతం యజేత్ ।। ౨౯౧.

శాలిహోత్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు గజశాంతి విధానాన్ని, అంటే ఏనుగుల వ్యాధులు పోగొట్టే విధిని చెప్పుతాను. పంచమి రోజున విష్ణువు, శ్రీదేవి, ఎర్రావత నాగుని పూజించాలి.

బ్రహ్మాణం శఙ్కరం విష్ణుం శక్రం వైశ్రవణం యమం । చద్రార్కౌ వరుణం వాయుమగ్నిం పృథ్వీం తథా చ ఖం ।। ౨౯౧.

బ్రహ్మ, శంకరుడు, విష్ణువు, ఇంద్రుడు, కుబేరుడు, యముడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, వరుణుడు, వాయువు, అగ్ని, భూమి, ఖం — వీరందరినీ పూజించాలి.

శేషం శైలాన్ కుఞ్జరాంశ్చ యే తేఽష్టౌ దేవయోనయః । విరూపాక్షం మహాపద్మం భద్రం సుమనసన్తథా ।। ౨౯౧.

శేషుడు, పర్వతాలు, ఏనుగులు — వీరే ఎనిమిది దైవ వంశాలు: విరూపాక్షుడు, మహాపద్మ, భద్ర, సుమనసుడు,

కుముదైరావణః పద్మః పుష్పదన్తోఽథ వామనః । సుప్రతీకోఞ్జనో నాగా అష్టౌ హోమోఽథ దక్షిణామ్ ।। ౨౯౧.

కుముదుడు, ఎర్రావతుడు, పద్మ, పుష్పదంతుడు, వామనుడు, సుప్రతీకుడు, అంజనుడు — ఈ ఎనిమిది నాగులకు హోమాలు, దక్షిణలు సమర్పించాలి.

గజాః శాన్త్యుదకాసిక్తా వృద్ధౌ నైమిత్తికం శ్రృణు । గజానాం మకరాదౌ చ ఐశాన్యాం నగరాద్బహిః ।। ౨౯౧.

ఏనుగులకు శాంతిజలంతో స్నానం చేయిస్తే అవి అభివృద్ధి చెందుతాయి. ఇప్పుడు మకర మొదలైన ఏనుగుల కోసం నగరానికి బయట, ఈశాన్య దిశలో చేసే ప్రత్యేక కర్మను విను.

స్థణ్డిలే కమలే మధ్యే విష్ణుం లక్ష్మీఞ్చ కేశరే । బ్రహ్మాణం భాస్కరం పృథ్వీం యజేత్ స్కన్దం హ్యనన్తకం ।। ౨౯౧.

స్థండిలంపై, కమల మధ్యలో, కేశరంలో విష్ణువు, లక్ష్మిని పూజించాలి. బ్రహ్మ, సూర్యుడు, భూమి, స్కందుడు, అనంతుడిని కూడా పూజించాలి.

ఖం శివం సోమమిన్ద్రాదీంస్తదస్త్రాణి దలే క్రమాత్ । వజ్రం శక్తిఞ్చ దణ్డఞ్చ తోమరం పాశకం గదాం ।। ౨౯౧.

ఖం, శివుడు, సోముడు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు, వారి ఆయుధాలను విడివిడిగా — వజ్రం, శక్తి, దండం, తోమరం, పాశం, గదా — ఇలా విభాగాల వారీగా అమర్చాలి.

శూలం పద్మం బహిర్వృన్తే చక్రే సూర్య్యన్తథాశ్వినౌ । వసూనష్టౌ తథా సాధ్యాన్ యామ్యేఽథ నైర్ఋతే దలే ।। ౨౯౧.

బయటి కాండంలో శూలం, పద్మం ఉంచాలి; చక్రం, సూర్యుడు, అశ్వినులు; ఎనిమిది వసువులు, సాధ్యులు — ఇవన్నీ దక్షిణ, నైరుతి విభాగాల్లో ఉంచాలి.

దేవానాఙ్గిరసశ్చాశ్విభృగవో మరుతోఽనిలే । విశ్వేదేవాంస్తథా దక్షే రుద్రా రౌద్రేఽథ మణ్డలే ।। ౨౯౧.

దేవతలు, ఆంగిరసులు, అశ్వినులు, భృగువులు, మరుతులు, వాయువు, విశ్వదేవతలు, దక్షుడు, రుద్రులు — రుద్ర విభాగంలో వలయంగా పూజించాలి.

తతో వృత్తయా రేఖయా తు దేవాన్ వై బాహ్యతో యజేత్ । సూత్రకారానృషీన్ వాణీం పూర్వ్వాదౌ సరితో గిరీన్ ।। ౨౯౧.

తర్వాత వృత్తాకార రేఖతో బయట దేవతలను పూజించాలి. సూత్రకారులు, ఋషులు, వాణిని తూర్పు మొదలుకొని నదులు, పర్వతాలతో కలిసి పూజించాలి.

మహాభూతాని కోణేషు ఐశాన్యాదిషు సంయజేత్ । పద్మం చక్రం గదాం శంఖం చతురస్రన్తు మణ్డలం ।। ౨౯౧.

ఈశాన్య మొదలైన మూలల్లో మహాభూతాలను పూజించాలి. పద్మం, చక్రం, గదా, శంఖం, చతురస్రం, వృత్తం కూడా ఉంచాలి.