అగ్నిపురాణమ్

తథా భుక్తవతాన్దేయా అతిపానే తు వారుణీ । దీవనీయైః సమధురైర్మృద్వీకాశర్కరాయుతైః ।। ౨౮౯.

తినినవారికి ఎక్కువగా దాహం ఉంటే వారుణీ ఇవ్వాలి. దానిలో మృదువైన తీపి పదార్థాలు, ద్రాక్ష, పంచదార కలిపి ఇవ్వాలి.

సపిప్పలీకైః శరది ప్రతిపానం సపద్మకైః । విड़ఙ్గాపిప్పలీధాన్యశతాహ్వాలోధ్రసైనధవైః ।। ౨౮౯.

శరదృతువులో పిప్పలితో, పద్మబీజాలతో కలిపి తాగించాలి. అలాగే విడంగ, పిప్పలి, ధనియాలు, శతాహ్వ, లోధ్ర, సైంధవ లవణంతో కలిపి ఇవ్వాలి.

సచిత్రకైస్తురఙ్గాణం ప్రతిపానం హిమాగమే । లోధ్రపిరియఙ్గుకాముస్తాపిప్పలీవిశ్వభేషజై ।। ౨౮౯.

చిత్రకంతో శీతాకాలం ప్రారంభంలో గుర్రాలకు తాగించాలి. లోధ్ర, ప్రియంగు, కాముస్త, పిప్పలి, విశ్వౌషధాలతో కలిపి ఇవ్వాలి.

సక్షౌద్రైః ప్రతిపానం స్యాద్వసన్తే కఫనాశనమ్ । ప్రియఙ్గుపిప్పలీలోధ్రయష్ట్యాక్షైః సమహౌషధైః ।। ౨౮౯.

వసంతంలో తేనెతో కలిపి తాగిస్తే కఫం తగ్గుతుంది. ప్రియంగు, పిప్పలి, లోధ్ర, యష్టిమధుకతో ఇతర ఔషధాలు కలిపి ఇవ్వాలి.

నిదాఘే సగుड़ా దేయా మదిరా ప్రతిపానకే । లోధ్రకాష్ఠం సలవణం పిప్పల్యో విశ్వభేషజమ్ ।। ౨౮౯.

గ్రీష్మంలో బెల్లంతో కలిపిన మద్యం ఇవ్వాలి. లోధ్ర కషాయం, లవణం, పిప్పలి విశ్వౌషధంగా ఉపయోగపడతాయి.

ప్రావృడ్‌భిన్నపురీషాశ్చ పివేయుర్వాజినో ఘృతమ్ । పివేయుర్వాజినస్తైలం కఫవాయ్వధికాస్తు యే ।। ౨౮౯.

వర్షాకాలంలో మలబద్ధకం ఉన్న గుర్రాలకు నెయ్యి తాగించాలి. కఫం, వాయువు అధికంగా ఉన్నవారికి నూనె తాగించాలి.

ప్రావృడ్‌భిన్నపురీషాశ్చ పివేయుర్వాజినో ఘృతమ్ । పివేయుర్వాజినస్తైలం కఫవాయ్వధికాస్తు యే ।। ౨౮౯.

వర్షాకాలంలో మలబద్ధకం ఉన్న గుర్రాలకు నెయ్యి తాగించాలి. కఫం, వాయువు అధికంగా ఉన్నవారికి నూనె తాగించాలి.

స్రేహవ్యాపద్భ్వో యేషాం కార్య్యం తేషాం విరూక్షణమ్ । త్ర్యహం యవాగూ రూక్షా స్యాద్ భోజనం తక్రసంయుతమ్ ।। ౨౮౯.

ఎవరికి స్నేహద్రవ్యాల చికిత్స అవసరమో, వారికి మూడు రోజులు పొడి ఆహారం ఇవ్వాలి. ఆ రోజుల్లో పెసలు కలిపిన యవపిండితో చేసిన గంజి తినిపించాలి.

శరన్నిదాఘ్యోః సర్పిస్తైలం శీతవసన్తయోః । వర్షాసు శిశిరే చైవ వస్తౌ యమకమిష్యతే ।। ౨౮౯.

శరదృతువులో, ఎండాకాలంలో నెయ్యి, నూనె ఇవ్వాలి. వసంతం, చలికాలం, వర్షాకాలంలో మాత్రం రెండింతలు ఇవ్వడం మంచిది.

గుర్వభిష్యన్దిభక్తాని వ్యాయామం స్నానమాతపమ్ । వాయువర్జఞ్చ వాహస్య స్నేహపీతస్య వర్జితమ్ ।। ౨౮౯.

స్నేహపదార్థాలు తిన్నవారు భారమైన, కొవ్వు ఎక్కువగా ఉన్న ఆహారం, వ్యాయామం, స్నానం, ఎండలో తిరగడం, గాలి తగలడం ఇవన్నీ నివారించాలి.

స్నానం పానం శకృత్క్రూష్ఠమశ్వానాం సలిలాగమే । అత్యర్థం దుర్ద్దినే కాలే పానమేకం ప్రశస్యతే ।। ౨౮౯.

గుర్రాలకు స్నానం, తాగుట, మలవిసర్జన వంటివి నీరు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు చేయాలి. చాలా కష్టమైన రోజుల్లో మాత్రం తాగుట ఒక్కటే చేయించాలి.

యుక్తశీతాతపే కాలే ద్విఃపానం స్నపనం సకృత్ । గ్రీష్మే త్రిస్నానపానం స్యాచ్చిరం తస్యావగాహనమ్ ।। ౨౮౯.

వాతావరణం చల్లగా, ఎండగా ఉన్నప్పుడు రెండు సార్లు తాగించాలి, ఒకసారి స్నానం చేయించాలి. వేసవిలో మూడు సార్లు స్నానం, తాగుట చేయించాలి. అలాగే ఎక్కువసేపు నీటిలో ఉంచాలి.

నిస్తుషాణాం ప్రదాతవ్యా యవానాం చతురాఢకీ । చణకవ్రీహిమౌద్‌గాని కలాయం వాపి దాపయేత్ ।। ౨౮౯.

పొట్టు లేని వారికి నాలుగు ఆఢకాలు యవలు ఇవ్వాలి. అలాగే శనగలు, బియ్యం, పెసలు లేదా మినుములు కూడా ఇవ్వవచ్చు.

అహోరాత్రేణ చార్ద్ధస్య యవసస్య తులా దశ । అష్టౌ శుష్కస్య దాతవ్యాశ్చతస్రోఽథ వుషస్య వా ।। ౨౮౯.

ఒక రోజు, రాత్రి కలిపి అర భాగానికి పది తులాలు యవలు ఇవ్వాలి. ఎండిన యవలు ఎనిమిది తులాలు లేదా పొట్టు తీసిన యవలు నాలుగు తులాలు ఇవ్వాలి.

దూర్వా పిత్తం యవః కాసం వుషశ్చ శ్లేష్మసఞ్చయమ్ । నాశయత్యర్జునః శ్వాసం తథా మానో బలక్షయమ్ ।। ౨౮౯.

దుర్వా గడ్డి పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. యవలు దగ్గును తగ్గిస్తాయి. పొట్టు తీసిన యవలు శ్లేష్మాన్ని తొలగిస్తాయి. అర్జున చెట్టు శ్వాసకోశ సమస్యను తగ్గిస్తుంది. అలాగే మానా బలహీనతను పోగొడుతుంది.

వాతికాః పైత్తికాశ్చైవ శ్లేష్మజాః సాన్నిపాతికాః । న రోగాః పీడయిష్యన్తి దూర్వాహారన్తురఙ్గమమ్ ।। ౨౮౯.

వాత, పిత్త, శ్లేష్మం, మిశ్రమ రోగాలు ఇవేవీ దుర్వా గడ్డి తినే గుర్రాన్ని బాధించవు.

ద్వౌ రజ్జుబన్ధౌ దుష్టానాం పక్షయోరుభయోరపి । పశ్చాద్ధనుస్చ కర్త్తర్వ్యో దూరకీలవ్యపాశ్రయః ।। ౨౮౯.

రోగగ్రస్త గుర్రాల రెండు ప్రక్కలకు రెండు కట్టెలు కట్టాలి. తర్వాత దూరంగా ఉండే కట్టెలకు మద్దతుగా ఒక విల్లు వేశాలి.

వాసేయుస్త్వాస్తృతే స్థానే కృతధూపనభూమయః । యత్నోపన్యస్తయవసాః సప్రదీపాః సురక్షితా ।। ౨౮౯.

గుర్రాలను పనివాళ్లు శుభ్రంగా చేసిన స్థలంలో ఉంచాలి. అక్కడ ధూపం వేసి మంచిగా పరుపు వేసి, యవలను జాగ్రత్తగా పెట్టి, దీపాలు వెలిగించి, సురక్షితంగా ఉంచాలి.

కృకవాక్కజకపయో ధార్య్యాశ్చాశ్వగృహే మృగాః ।। ౨౮౯.

గుర్రాల గదిలో కోడిపుంజులు, కోతులు, ఆవులు, జింకలు కూడా ఉంచాలి.

శాలిహోత్ర ఉవాచ అశ్వశాన్తిం ప్రవక్ష్యామి వాజిరోగవిమర్ద్దనీం । నిత్యాం నైమిత్తికీం కామ్యాం త్రివిధాం శ్రృణు సుశ్రుత ।। ౨౯౦.

శాలిహోత్రుడు ఇలా అన్నాడు: గుర్రాల శాంతి విధానాన్ని వివరించబోతున్నాను. ఇది గుర్రాల రోగాలను తొలగిస్తుంది. ఇది మూడు విధాలుగా ఉంటుంది—నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య. విను సుశ్రుతా.

శుభే దినే శ్రీధరఞ్చ శ్రియముచ్చైఃశ్రవాశ్చ తం । హయరాజం సమభ్యర్చ్య సావిత్రైర్జుహుయాద్ఘృతం ।। ౨౯౦.

శుభదినంలో శ్రీధరుని, ఉచ్చైఃశ్రవను, గుర్రాల రాజును పూజించి, సావిత్ర మంత్రాలతో నెయ్యి హోమం చేయాలి.

ద్విజేభ్యో దక్షిణాన్దద్యాదశ్వవృద్ధిస్తథా భవేత్ । అశ్వయుక్ శుక్లపక్షస్య పఞ్చదశ్యాఞ్చ శాన్తికం ।। ౨౯౦.

బ్రాహ్మణులకు దక్షిణలు ఇవ్వాలి. అలా చేస్తే గుర్రానికి అభివృద్ధి కలుగుతుంది. శుక్లపక్ష పండుగ పద్దెనిమిదవ రోజున గుర్రానికి శాంతి కర్మ చేయాలి.

బహిః కుర్య్యాద్విశేషేణ నాసత్యౌ వరుణం యజేత్ । సముల్లిఖ్య తతో దేవీం శాఖాభిః పరివారయేత్ ।। ౨౯౦.

బయట ప్రత్యేకంగా నాసత్యులు, వరుణుని పూజించాలి. తర్వాత దేవిని గుర్తు చేసి, కొమ్మలతో చుట్టూ వ్రేళ్లాలి.

ఘటాన్సర్వ్వరసైః పూర్ణాన్ దిక్షు దద్యాత్సవస్త్రకాన్ । యవాజ్యం జుహుయాత్ ప్రార్చ్య యజేదశ్వాంశ్చ సాశ్వినాన్ ।। ౨౯౦.

ప్రతి దిక్కులో అన్ని రకాల ద్రవాలతో నిండిన గడలను, వస్త్రాలతో కప్పి పెట్టాలి. యవాలు, నెయ్యి హోమం చేసి, గుర్రాలను, అశ్వినులను పూజించాలి.

విప్రేభ్యో దక్షిణాన్దద్యాన్నైమిత్తికమతః శ్రృణు । మకరాదౌ హయానాఞ్చ పద్మైర్విష్ణుం శ్రియం యజేత్ ।। ౨౯౦.

బ్రాహ్మణులకు దక్షిణలు ఇవ్వాలి. ఇప్పుడు నైమిత్తిక శాంతి విధానాన్ని విను. మకరరాశి ప్రారంభంలో గుర్రాల కోసం పద్మాలతో విష్ణువును, శ్రీదేవిని పూజించాలి.

బ్రహ్మాణం శఙ్కరం సోమమాదిత్యఞ్చ తథాశ్వినౌ । రేవన్తముచ్చైఃశ్రవసన్దిక్పాలాంశ్చ దలేష్వపి ।। ౨౯౦.

బ్రహ్మ, శంకరుడు, సోముడు, ఆదిత్యుడు, అశ్వినులు, రేవంతుడు, ఉచ్చైఃశ్రవ, దిక్పాలకులు — వీరందరినీ విభాగాలలో పిలవాలి.

ప్రత్యేకం పూర్ణంకుమ్భైశ్చ వేద్యాన్తత్సౌమ్యతః స్థలే । తిలాక్షతాజ్యసిద్ధార్థాన్ దేవతానాం శతం శతం ।। ౨౯౦.

ప్రతి దిక్కులో, వేదిక చివర, మృదువుగా నేలపై, ప్రతి దేవతకి నిండిన కుండలతో, నువ్వులు, అక్షతలు, నెయ్యి, అవిసె గింజలు వంద వందగా సమర్పించాలి.

ఉపోషితేన కర్త్తవ్యం కర్మ్మ చాశ్వరుజాపహం ।। ౨౯౦.

ఈ గుర్రపు వ్యాధులు పోయే కర్మను ఉపవాసంగా ఉండి చేయాలి.

శాలిహోత్ర ఉవాచ గజశాన్తిం ప్రవక్ష్యామి గజరోగవిమర్ద్దనీమ్ । విష్ణుం శ్రియఞ్చ పఞ్చమ్యాం నాగమైరావతం యజేత్ ।। ౨౯౧.

శాలిహోత్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు గజశాంతి విధానాన్ని, అంటే ఏనుగుల వ్యాధులు పోగొట్టే విధిని చెప్పుతాను. పంచమి రోజున విష్ణువు, శ్రీదేవి, ఎర్రావత నాగుని పూజించాలి.