అగ్నిపురాణమ్

విధాయ వాహయేద్దుష్ట్యా లీలయా సాదిసత్తమః । తస్య సవ్యేన పూర్వేణ సంయుక్తం సవ్యవల్గయా ।। ౨౮౮.

అన్నీ సరిచేసిన తర్వాత, ఉత్తమంగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాన్ని నైపుణ్యంతో నడిపించాలి. దాని ఎడమ పగ్గాన్ని ముందువైపుతో కలిపి, ఎడమ పగ్గంతో నడిపించాలి.

యః కుర్య్యాత్పశ్చిమం పాదం గృహీతస్తేన దక్షిణః । క్రమేణానేన యో సేవాం కురుతే వామవల్గయా ।। ౨౮౮.

ఎవడు వెనుక కాలు పట్టుకుంటాడో, అతని చేతిలో కుడికాలు ఉంటుంది. ఈ క్రమంలో, ఎడమ పగ్గంతో సేవ చేయాలి.

పాదౌ తేనాపి పాదః స్యాద్గృహీతో వామ ఏవ హి । అగ్నే చేచ్చరణే త్యక్తే జాయతే సుదృఢాసనం ।। ౨౮౮.

ఆ విధానంతో కాలు పట్టుకోవచ్చు, అది ఎప్పుడూ ఎడమ కాలే. కాలును వదిలిపెడితే, బలమైన కూర్చోవడం కలుగుతుంది.

యౌ హృతౌ దుష్కరే చైవ మోటకే నాటకాయనం । సవ్యహీనం ఖలీకారో హననే గుణనే తథా ।। ౨౮౮.

ఎవరిని అదుపు చేయడం కష్టం, లేదా కడవ ఆటలో, ప్రదర్శనలో ఉన్నవారు, ఎడమ పగ్గం లేకపోతే, కొట్టడంలోనూ, లెక్కించడంలోనూ అశాంతిగా మారతారు.

స్వబావం హి తురఙ్గస్య ముఖవ్యావర్త్తనం పునః । న చైవేత్థం తురఙ్గాణాం పాదగ్రహణహేతవః ।। ౨౮౮.

గుర్రానికి సహజంగా నోటిని తిప్పడం ఉంటుంది. కానీ, గుర్రాల కాలును పట్టుకోవడానికి కారణాలు అలా ఉండవు.

విశ్వస్తం హయమాలోక్య గాढ़మాపీడ్య చాసనం । రోకయిత్వా ముఖే పాదం గ్రాహ్యతో లోకనం హితం ।। ౨౮౮.

ఆశ్రయంతో గుర్రాన్ని చూచి, కుదిరినట్టు కుర్చీపై బలంగా కూర్చొని, నోటిని పాదంతో నియంత్రించి, దాని నడిపించేందుకు పట్టీలను గట్టిగా పట్టుకోవాలి.

గాढ़మాపీడ్య రాగాభ్యాం వల్గామాకృష్య గృహ్యతే । తద్వన్ధనాద్ యుగ్మపాదం తద్వద్వక్కనముచ్యతే ।। ౨౮౮.

తొడలతో బలంగా ఒత్తి, ప్రేమతో పట్టీలను లాగితే గుర్రాన్ని అదుపులోకి తేవచ్చు. అలా కట్టినప్పుడు రెండు పాదాలూ, అలాగే నోటిని కూడా మనకు అనుకూలంగా నియంత్రించవచ్చు.

సంయోజ్య వల్గయా పాదాన్ వల్గామామోచ్య వాఞ్ఛితమ్ । వాహ్యపార్ష్ణిప్రయోగాత్తు యత్ర తత్తాड़నం మతమ్ ।। ౨౮౮.

పట్టీలతో పాదాలను కలిపి, అవసరమైనప్పుడు విడిచిపెట్టి, బయట మడమను ఉపయోగించి ఎక్కడ అవసరమైతే అక్కడ దారిమార్చడం ఇదే పద్ధతి అని భావించాలి.

ప్రలయావిప్లవే జ్ఞాత్వా క్రమేణానేన బుద్ధిమాన్ । మోటనేన చతుర్థేన విధిరేష విధీయతే ।। ౨౮౮.

వినాశం, కలకలం తెలిసినవాడు, ఈ క్రమాన్ని అనుసరించాలి. నాలుగవ పద్ధతితో ఈ విధానం స్థిరంగా అమలవుతుంది.

నాధత్తేఽధశ్చ యః పాదం యోఽస్వో లఘుని మణ్డలే । మోటనోద్వక్కనాభ్యాన్తు గ్రాహయేత్ పాదమీశితం ।। ౨౮౮.

ఎవరైనా కిందకు పాదాన్ని పెట్టకుండా, whose గుర్రం తేలికగా నడుస్తుందో, వంకర తిప్పడం, నోటిని నియంత్రించడం ద్వారా కావలసినట్టు పాదాన్ని నడిపించాలి.

వటయిత్వాసనే గాటం మన్దమాదాయ యో బ్రజేత్ । గ్రాహ్యతే సంగ్రహాద్యత్ర తత్సంగ్రహణముచ్యతే ।। ౨౮౮.

కుర్చీలో బలంగా కూర్చుని, మెల్లగా ముందుకు పోతూ, ఎక్కడ నియంత్రణ సాధిస్తామో, అదే సమీకరణం అని అంటారు.

హత్వా పార్శ్వే ప్రహారేణ స్థానస్థో వ్యగ్రమానసమ్ । వల్గామాకృష్య పాదేన గ్రాహ్యకణ్టకపాయనమ్ ।। ౨౮౮.

పక్కన కొట్టి, స్థిరంగా నిలబడి, మనసు ఏకాగ్రతతో, పాదంతో పట్టీలను లాగి, మెడను, తలను గట్టిగా పట్టుకోవాలి.

ఉత్థితో యోఽఙిగ్నణానేన పార్ష్ణిపాదాత్తురహ్గమః । గృహ్యతే యత్ ఖలీకృత్య ఖలీకారః స చేష్యతే ।। ౨౮౮.

మడమ, పాదంతో గుర్రం పైకి లేచినప్పుడు, దాన్ని వశపరిచి, వశపరచడం అనే చర్యను చేయాలి.

గతిత్రయేపి యః పాదమాదత్తే నైవ వాఞ్ఛితః । హత్వా తు యత్ర దణ్డేన గ్రాహ్యతే గహనం హి తత్ ।। ౨౮౮.

మూడు నడకల్లో కూడా గుర్రం కావలసినట్టు పాదాన్ని ఎత్తకపోతే, దండుతో కొట్టి, లోతుగా పట్టుకోవాలి. అదే విధానం.

ఖలీకృత్య చుష్కేణ తురఙ్గో వల్గయాన్యయా । ఉచ్ఛ్వాస్య గ్రాహ్యతేఽన్యత్ర తత్స్యాదుచ్ఛ్వాసనం పునః ।। ౨౮౮.

మడమతో, మరో పట్టీతో గుర్రాన్ని వశపరిచి, వేరే చోట ఊపిరి తీసేలా చేసి, దాన్ని మళ్లీ ఊపిరి తీసే చర్య అంటారు.

స్వభావం వహిరస్యన్తం తస్యాం దిశి పదాయనం । నియోజ్య గ్రాహయేత్తత్తు ముఖవ్యావర్త్తనం మతమ్ ।। ౨౮౮.

దాని సహజమైన కదలికను బయటకు తిప్పి, ఆ దిశలో పాదాన్ని పెట్టి, దాన్ని నడిపించాలి. దీనిని నోటిని తిప్పడం అంటారు.

గ్రాహయిత్వా తతః పాదం త్రివిధాసు యథాక్రమమ్ । సాధయేత్ పఞ్చధారాసు క్రమశో మణ్డలాదిషు ।। ౨౮౮.

మూడు విధాలుగా పాదాన్ని నడిపించి, తగిన క్రమంలో, అయిదు ప్రవాహాలను, వలయం మొదలైన వాటిలో క్రమంగా సాధించాలి.

ఆజనోర్ద్ధాననం వాహం శిథిలం వాహయేత్ సుధీః । అఙ్గేషు లాఘవం యావత్తావత్తం వాహయేద్ధయం ।। ౨౮౮.

తెలివైనవాడు తొడను పైకి లేపి లేదా సడలించి, అవయవాలలో తేలికను ఎంతకాలం సాధ్యమో అంతవరకు గుర్రాన్ని నడిపించాలి.

మృదుః స్కన్ధే లఘుర్వక్త్రే శిథిలః సర్వసన్ధిషు । యదా స సాదినో వశ్యః సఙ్గృహ్ణీయాత్తదా హయం ।। ౨౮౮.

గుర్రం భుజంలో మృదువుగా, నోటిలో తేలికగా, అన్ని సంధుల్లో సడలినప్పుడు, స్వారిపై వశంగా ఉన్నప్పుడు, అప్పుడు దాన్ని పట్టుకోవాలి.

న త్యజేత్ పశ్చిమం పాదం యదా సాధుర్భవేత్తదా । తదాకృష్టిర్వ్విధాతవ్యా పాణిభ్యామిహ వల్గయా ।। ౨౮౮.

వెనుక పాదాన్ని వదలకూడదు; గుర్రం వశమైతే, అప్పుడు చేతులతో పట్టీలను లాగాలి.

తత్ర త్రికో యథా తిష్ఠేదుద్గ్రీవోశ్వః సమాననః । ధరాయాం పశ్చిమౌ పాదౌ అన్తరీశే యదాశ్రయౌ ।। ౨౮౮.

అక్కడ త్రిభుజం లాగా నిలబడగా, మెడ పైకి లేచి, ముఖం సమంగా ఉండగా, వెనుక పాదాలు నేలపై, లోపలివి ఆధారంగా ఉన్నప్పుడు.

తదా సన్ధారణం కుర్య్యాద్గాఠవాహఞ్చ ముష్టినా । సహసైవం సమాకృష్టో యస్తురఙ్గో న తిష్ఠతి ।। ౨౮౮.

అప్పుడు స్థితిని నిలబెట్టాలి, బలమైన గుర్రాన్ని ముట్టుతో గట్టిగా పట్టుకోవాలి. అలా ఒక్కసారిగా లాగితే, గుర్రం నిలబడకపోతే.

శరీరం విక్షిపన్తఞ్చ సాధయేన్మణ్డలభ్రమైః । క్షిపేత్ స్కన్ధఞ్చ యో వాహం స చ స్థాప్యో హి వల్గయా ।। ౨౮౮.

శరీరాన్ని ఊపే గుర్రాన్ని వలయంగా తిప్పుతూ శిక్షించాలి; భుజాన్ని ఎత్తితే, పట్టీలతో స్థిరంగా ఉంచాలి.

గోమయం లవణం మూత్రం క్కథితం మృత్సమన్వితమ్ । అఙ్గలేపో మక్షికాదిదంశశ్రమవినాశనః ।। ౨౮౮.

ఆవు పేడ, ఉప్పు, మూత్రం, మట్టి ఇవన్నీ కలిపి తయారుచేసిన లేపనం శరీరానికి రాయితే ఈగలు మొదలైనవి కుట్టినప్పుడు కలిగే అలసటను పోగొడుతుంది.

మధ్యే భద్రాదిజాతీనాం మణ్డో దేయో హి సాదినా । దర్శనం భోతతీక్షస్య నిరుత్సాహః క్షుధా హయః ।। ౨౮౮.

భద్రా మొదలైన జాతుల గుర్రాలలో మధ్యలో ఉండగా, ఆహారంతో పాటు మాంజం ఇవ్వాలి. ఆకలి ఉండి ఉత్సాహం లేని గుర్రం అలానే కనిపిస్తుంది.

యథా వశ్యస్తథా శిక్షా వినశ్యన్త్యతివాహితాః । అవాహితా న సిధ్యన్తి తుఙ్గవక్త్రాంశ్చ వాహయేత్ ।। ౨౮౮.

గుర్రాన్ని దాని స్వభావానికి తగినట్టు శిక్షణ ఇవ్వాలి. అతిగా నడిపితే నాశనం అవుతుంది, అసలు నడిపించకపోతే ఫలితం ఉండదు. ఎత్తుగా నోరు ఉన్న గుర్రాలను నడిపించాలి.

సమ్పీడ్య జానుయుగ్మేన స్థిరముష్టిస్తురఙ్గమం । గోమూత్రాకుటిలా వేణఈ పద్మమణ్డలమాలికా ।। ౨౮౮.

రెండు మోకాలితో బలంగా నొక్కి, గట్టి ముద్దితో గుర్రాన్ని అదుపులో పెట్టాలి. ఆవు మూత్రం, వంకర తాడు, పద్మాకార మాల కూడా ఉపయోగపడతాయి.

సంక్షిప్తఞ్చైవ విక్షిప్తం కుఞ్చితఞ్చ యథాచితమ్ ।। ౨౮౮.

కుదించటం, చాపటం, వంచటం, కావలసినట్టు అమర్చటం ఇవన్నీ చేయవచ్చు.

వల్గితావల్గితౌ చైవ షోఢా చేత్థముదాహృతమ్ । విథీధనుఃశతం యావదశీతిర్న్నవతిస్తథా ।। ౨౮౮.

ఎగరటం, తిరిగి ఎగరటం ఇలా ఆరు విధాలుగా చెప్పబడింది. వీధిలో వంద విల్లు, ఎనభై, తొంభై విల్లు దూరం వరకు ఇవి చేయవచ్చు.