అగ్నిపురాణమ్

ద్విజానాం సత్యవాక్యేన సోమస్య గరుడస్య చ । రుద్రస్య వరుణస్యైవ పవనస్య బలేన చ ।। ౨౮౮.

ద్విజుల సత్యవాక్యంతో, సోమ, గరుడుడు, రుద్రుడు, వరుణుడు, వాయువు వీరి బలంతో,

హుతాశనస్య దీప్త్యా చ స్మర జాతి తురఙ్గమ । స్మర రాజేన్ద్రపుత్రస్త్వం సత్యవాక్యమనుస్మర ।। ౨౮౮.

అగ్ని తేజస్సుతో, ఓ గుర్రా! నీ జన్మను గుర్తు పెట్టుకో. నీవు రాజపుత్రుడవని, నీ వంశ సత్యాన్ని స్మరించు.

సమర త్వం వారుణీం కన్యాం స్మర త్వం కౌస్తుభం మణిం । క్షీరోదసాగరే చైవ మథ్యమానే సురాసురైః ।। ౨౮౮.

వారుణి కుమార్తెను గుర్తు పెట్టుకో. కౌస్తుభ మణిని గుర్తు పెట్టుకో. దేవతలు, దానవులు పాల సముద్రాన్ని మథించినప్పుడు అది వెలిసింది.

తత్ర దేవకులే జాతః స్వవాక్యం పరిపాలయ । కులే జాతస్త్వమశ్వానాం మిత్రం మే భవ శాశ్వతమ్ ।। ౨౮౮.

దేవతల ఇంట్లో పుట్టినవాడవు, నీ మాటను నిలబెట్టుకో. గుర్రాల వంశంలో పుట్టినవాడవు, నాకు శాశ్వత మిత్రుడవు కావాలి.

శ్రృణు మిత్ర త్వమేతచ్చ సిద్ధో మే భవ వాహన । విజయం రక్ష మాఞ్చైవ సమరే సిద్ధిమావహ ।। ౨౮౮.

స్నేహితా! ఇది కూడా విను. నీవు నాకు సిద్ధమైన వాహనమవు. నా విజయాన్ని రక్షించు, యుద్ధంలో నాకు జయం తేవు.

తవ పృష్ఠం సమారుహ్య హతా దైత్యాః సురైః పురా । అధునా త్వాం సమారుహ్య జేష్యామి రిపువాహినీం ।। ౨౮౮.

నీకెక్కి దేవతలు పూర్వంలో దానవులను సంహరించారు. ఇప్పుడు నేను నిన్ను ఎక్కి శత్రు సైన్యాన్ని జయిస్తాను.

పర్య్యానయేద్ధయం సాదీ వాహయేద్ యుద్ధతో జయః ।। ౨౮౮.

గుర్రాన్ని తిప్పాలి. యుద్ధంలో దానిపై ప్రయాణిస్తే విజయం లభిస్తుంది.

సఞ్జాతాః స్వశరీరేణ దోషాః ప్రాయేణ వాజినాం । హన్యన్తేఽతిప్రయత్నేన గుణాః సాదివరైః పునః।। ౨౮౮.

గుర్రాల శరీరంలో సహజంగా వచ్చే లోపాలు, ఎక్కువ శ్రమతో తొలగించవచ్చు. కానీ, సహజంగా ఉన్న మంచితనాలు, నిర్లక్ష్యంతో మళ్లీ పోతాయి.

సహజా ఇవ దృశ్యన్తే గుణాః సాదివరోద్భవాః । నాశయన్తి గుణానన్యే సాదినః సహజానపి ।। ౨౮౮.

శిక్షణ వల్ల వచ్చిన మంచితనాలు సహజంగా ఉన్నట్లే కనిపిస్తాయి. శిక్షణ లేని ఇతర గుర్రాలు, సహజంగా ఉన్న మంచితనాలనూ పోగొట్టగలవు.

గుణానేకో విజానాతి వేత్తి దోషాంస్తథాఽపరః । ధన్యో ధీమాన్ హయం వేత్తి నోభయం వేత్తి మన్దధీః ।। ౨౮౮.

కొంతమంది గుర్రాల్లో ఉన్న మంచితనాలను తెలుసుకుంటారు, మరికొందరు లోపాలను గుర్తిస్తారు. తెలివైన, అదృష్టవంతుడు గుర్రాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకుంటాడు. మూర్ఖుడు మాత్రం రెండింటినీ తెలియదు.

అకర్మ్మజ్ఞోఽనుపాయజ్ఞో వేగాసక్తోఽతికోపనః । ఘనదణ్డరతిచ్ఛిద్రే యః సమోపి న వ్శస్యతే ।। ౨౮౮.

పనులు తెలియని, మార్గాలు తెలియని, వేగానికి మక్కువైన, ఎక్కువ కోపపడే, గట్టిగా శిక్షించడంలో ఆనందించే వాడు — అతను సమానమైనా, ప్రశంసించదగినవాడు కాదు.

ఉపాయజ్ఞోఽథ చిత్తజ్ఞో విశుద్ధో దోపనాశనః । గుణార్జ్జనపరో నిత్యం సర్వ్వకర్మ్మవిశారదః ।। ౨౮౮.

మార్గాలు తెలిసినవాడు, మనసు అర్థం చేసుకునేవాడు, పరిశుద్ధుడు, లోపాలను తొలగించేవాడు, ఎప్పుడూ మంచితనాన్ని సంపాదించడంలో నిమగ్నుడవాడు, అన్ని పనుల్లో నైపుణ్యం కలవాడు —

ప్రగ్రహేణ గృహీత్వాఽథ చిత్తజ్ఞో విశుద్ధో దోషనాశనః । గుణార్జ్జనపరో నిత్యం సర్వ్వకర్మ్మవిశారదః ।। ౨౮౮.

గుర్రాన్ని అదుపులో పెట్టి, దాని మనసు అర్థం చేసుకుని, పరిశుద్ధుడై, లోపాలను తొలగించి, ఎప్పుడూ మంచితనాన్ని సంపాదించడంలో నిమగ్నుడై, అన్ని పనుల్లో నైపుణ్యం కలవాడు —

ఆరుహ్య సహసా నైవ తాड़నీయో హయోత్తమః । తాड़నాద్ భయమాప్నోతి భయాన్మోహశ్చ జాయతే ।। ౨౮౮.

ఉత్తమమైన గుర్రాన్ని అకస్మాత్తుగా ఎక్కించకూడదు. అలా ఎక్కిస్తే భయం కలుగుతుంది, ఆ భయంతో మోహం పుడుతుంది.

ప్రాతః సాదీ ప్లుతేనైవ వల్గాముద్ధృత్య చాలయేత్ । మన్దం మన్దం వినా నాలం ధృతవల్గో దినాన్తరే ।। ౨౮౮.

ఉదయాన్నే గుర్రాన్ని దూకేలా చేసి, పగ్గాన్ని పైకి ఎత్తి కదిలించాలి. ఇంకొక రోజు, పగ్గాన్ని బలంగా పట్టుకుని, నెమ్మదిగా కదిలించాలి. ఎప్పుడూ పగ్గం లేకుండా కదిలించకూడదు.

ప్రోక్తమాశ్వసనం సామభేదోఽశ్వేన నియోజ్యతే । కషాదితాड़నం దణ్డో దానం కాలసహిష్ణుతా ।। ౨౮౮.

గుర్రాన్ని శిక్షణ ఇవ్వడంలో ఉపాయాలు: సాంత్వన, చీల్చడం, కొరడా ఉపయోగించడం, శిక్ష, బహుమతి, కాలాన్ని సహించడమని వివరించబడింది.

పూర్వ్వపూర్వ్వవిశుద్ధౌ తు విదధ్యాదుత్తరోత్తరమ్ । జిహ్వాతలే వినాయోగం విదధ్యాద్వాహనే హయే ।। ౨౮౮.

ప్రతి purification తర్వాత తరువాతదాన్ని చేయాలి. నాలుక ఉపయోగించకపోతే, ఆ విధానాన్ని గుర్రం శిక్షణలో ఉపయోగించాలి.

గుణేతరశతాం వల్గాం సృక్కణ్యా సహ గాహయేత్ । విస్మార్య్య వాహనం కుర్య్యాచ్ఛిథిలానాం శనైః శనైః ।। ౨౮౮.

పగ్గం, కడవతో కలిపి, గుర్రాన్ని వందసార్లు వలయంగా తిప్పాలి. అలసత్వంగా ఉన్నవాటికి శిక్షణను నెమ్మదిగా, మెల్లగా ఇవ్వాలి.

హయం జిహ్వాఙ్గమాహీనే జిహ్వాగ్రన్థిం విమోచయేత్ । గాటతాం మోచయేత్తావద్యావత్ స్తోభం న ముఞ్చతి ।। ౨౮౮.

గుర్రానికి నాలుక కదలిక లేకపోతే, నాలుక చివర ఉన్న ముడిని వదిలించాలి. అది ఇక నిరోధించకపోయే వరకు గట్టితనాన్ని తగ్గించాలి.

కుర్య్యాచ్ఛ్రతమురస్త్రాణమవిలాలఞ్చ ముఞ్చతి । ఊద్ర్ధ్వాననః స్వభావాద్యస్తస్యోరస్త్రాణమశ్లథమ్ ।। ౨౮౮.

గుర్రానికి ఛాతీ పట్టీ వేయాలి. అది విడిపోతే, ఇక వేయకూడదు. సహజంగా తల పైకి ఎత్తే గుర్రానికి ఛాతీ పట్టీ సరిగ్గా సరిపోదు.

విధాయ వాహయేద్దుష్ట్యా లీలయా సాదిసత్తమః । తస్య సవ్యేన పూర్వేణ సంయుక్తం సవ్యవల్గయా ।। ౨౮౮.

అన్నీ సరిచేసిన తర్వాత, ఉత్తమంగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాన్ని నైపుణ్యంతో నడిపించాలి. దాని ఎడమ పగ్గాన్ని ముందువైపుతో కలిపి, ఎడమ పగ్గంతో నడిపించాలి.

యః కుర్య్యాత్పశ్చిమం పాదం గృహీతస్తేన దక్షిణః । క్రమేణానేన యో సేవాం కురుతే వామవల్గయా ।। ౨౮౮.

ఎవడు వెనుక కాలు పట్టుకుంటాడో, అతని చేతిలో కుడికాలు ఉంటుంది. ఈ క్రమంలో, ఎడమ పగ్గంతో సేవ చేయాలి.

పాదౌ తేనాపి పాదః స్యాద్గృహీతో వామ ఏవ హి । అగ్నే చేచ్చరణే త్యక్తే జాయతే సుదృఢాసనం ।। ౨౮౮.

ఆ విధానంతో కాలు పట్టుకోవచ్చు, అది ఎప్పుడూ ఎడమ కాలే. కాలును వదిలిపెడితే, బలమైన కూర్చోవడం కలుగుతుంది.

యౌ హృతౌ దుష్కరే చైవ మోటకే నాటకాయనం । సవ్యహీనం ఖలీకారో హననే గుణనే తథా ।। ౨౮౮.

ఎవరిని అదుపు చేయడం కష్టం, లేదా కడవ ఆటలో, ప్రదర్శనలో ఉన్నవారు, ఎడమ పగ్గం లేకపోతే, కొట్టడంలోనూ, లెక్కించడంలోనూ అశాంతిగా మారతారు.

స్వబావం హి తురఙ్గస్య ముఖవ్యావర్త్తనం పునః । న చైవేత్థం తురఙ్గాణాం పాదగ్రహణహేతవః ।। ౨౮౮.

గుర్రానికి సహజంగా నోటిని తిప్పడం ఉంటుంది. కానీ, గుర్రాల కాలును పట్టుకోవడానికి కారణాలు అలా ఉండవు.

విశ్వస్తం హయమాలోక్య గాढ़మాపీడ్య చాసనం । రోకయిత్వా ముఖే పాదం గ్రాహ్యతో లోకనం హితం ।। ౨౮౮.

ఆశ్రయంతో గుర్రాన్ని చూచి, కుదిరినట్టు కుర్చీపై బలంగా కూర్చొని, నోటిని పాదంతో నియంత్రించి, దాని నడిపించేందుకు పట్టీలను గట్టిగా పట్టుకోవాలి.

గాढ़మాపీడ్య రాగాభ్యాం వల్గామాకృష్య గృహ్యతే । తద్వన్ధనాద్ యుగ్మపాదం తద్వద్వక్కనముచ్యతే ।। ౨౮౮.

తొడలతో బలంగా ఒత్తి, ప్రేమతో పట్టీలను లాగితే గుర్రాన్ని అదుపులోకి తేవచ్చు. అలా కట్టినప్పుడు రెండు పాదాలూ, అలాగే నోటిని కూడా మనకు అనుకూలంగా నియంత్రించవచ్చు.

సంయోజ్య వల్గయా పాదాన్ వల్గామామోచ్య వాఞ్ఛితమ్ । వాహ్యపార్ష్ణిప్రయోగాత్తు యత్ర తత్తాड़నం మతమ్ ।। ౨౮౮.

పట్టీలతో పాదాలను కలిపి, అవసరమైనప్పుడు విడిచిపెట్టి, బయట మడమను ఉపయోగించి ఎక్కడ అవసరమైతే అక్కడ దారిమార్చడం ఇదే పద్ధతి అని భావించాలి.

ప్రలయావిప్లవే జ్ఞాత్వా క్రమేణానేన బుద్ధిమాన్ । మోటనేన చతుర్థేన విధిరేష విధీయతే ।। ౨౮౮.

వినాశం, కలకలం తెలిసినవాడు, ఈ క్రమాన్ని అనుసరించాలి. నాలుగవ పద్ధతితో ఈ విధానం స్థిరంగా అమలవుతుంది.