అగ్నిపురాణమ్

తీబ్రైర్న్న చ పరైర్ద్దణ్డైరదేశే న చ తాడయేత్ । కీలాస్థిసంకులే చైవ విషమే కణ్టకాన్వితే ।। ౨౮౮.

తీవ్రంగా లేదా అధికంగా కొట్టకూడదు. అనుచితమైన చోట కూడా కొట్టరాదు. మేకలు, ఎముకలు ఎక్కువగా ఉన్న చోట, గడ్డికట్టిన, ముల్లు ఉన్న ప్రాంతాల్లో కూడా కొట్టకూడదు.

వాలుకాపఙ్కసంచ్ఛన్నే గర్త్తాగర్త్తప్రదూషితే । అచిత్తజ్ఞో వినోపాయైర్వాహనం కురుతే తు యః ।। ౨౮౮.

మట్టికాని, మట్టితో, ఇసుకతో నిండిన చోట, గుంతలు, లోతులు ఉన్న దారిలో జాగ్రత్త లేకుండా, సరైన పద్ధతులు పాటించకుండా ఎవరైనా గుర్రాన్ని నడిపితే, వారు జ్ఞానం లేనివారు.

స వాహ్యతే హయేనైవ పృష్ఠస్థః కటికాం వినా । ఛన్దం విజ్ఞాపయేత్ కోపి సుకృతీ ధీమతాం వరః ।। ౨౮౮.

కట్టివేయని గుర్రంపై, నేరుగా దాని వెనుక భాగంలో కూర్చుని ప్రయాణించేవాడు, ముందు గుర్రానికి తన ఉద్దేశాన్ని తెలియజేయాలి. మంచి బుద్ధి ఉన్నవాడు, ధర్మవంతుడు అలా చేస్తాడు.

అబ్యాసాదబియోగాచ్చ వినాశాస్త్రం స్వవాహకః । స్నాతస్య ప్రాఙ్ముఖస్యాథ దేవాన్ వపుషి యోజయేత్ ।। ౨౮౮.

అభ్యాసం లేకపోవడం వల్ల లేదా విడిపోవడం వల్ల గుర్రం తన శిక్షణను మర్చిపోతుంది. స్నానం చేసి, తూర్పు దిశగా నిలబడి, ఆ గుర్రాన్ని దేవతలకు అర్పించాలి.

ప్రణవాదినమోన్తేన స్వవీజేన యథాక్రమమ్ । బ్రహ్మా చిత్తే వలే విష్ణుర్వైనతేయః పరాక్రమే ।। ౨౮౮.

ప్రణవ మంత్రాన్ని చివర్లో ఉచ్చరించి, తాను తెలిసిన మంత్రాన్ని క్రమంగా జపించాలి. మనస్సులో బ్రహ్మ, బలంలో విష్ణువు, పరాక్రమంలో గరుడుడు ఉండేలా భావించాలి.

పార్శ్వే రుద్రా గురుర్బుద్ధౌ విశ్వేదేవాశ్చ మర్మసు । దృగావర్త్తే దృశీన్ద్వర్కౌ కర్ణయోరశ్వినౌ తథా ।। ౨౮౮.

పక్కలలో రుద్రులు, బుద్ధిలో గురువు, మర్మాల్లో విశ్వదేవతలు, కళ్లలో చంద్రుడు, సూర్యుడు, చెవుల్లో అశ్వినీదేవతలు ఉండేలా భావించాలి.

జఠరేఽగ్నిః స్వధా స్వేదే వాగ్జిహ్వాయాం జవేఽనిలః । పృష్ఠతో నాకపృష్ఠస్తు ఖురాగ్రే సర్వపర్వతా ।। ౨౮౮.

జఠరంలో అగ్ని, చెమటలో స్వధా, నాలుకలో వాక్కు, వేగంలో వాయువు, వెనుక భాగంలో ఆకాశపు పైభాగం, కాళ్ల గోళ్ల చివరలో అన్ని పర్వతాలు ఉండేలా భావించాలి.

తారాశ్చ రోమకూపేషు హృది చాన్ద్రమసీ కలా । తేజస్యగ్నీరతిః శ్రోణ్యాం లలాటే చ జగత్పతిః ।। ౨౮౮.

చర్మ రోమకూపాల్లో నక్షత్రాలు, హృదయంలో చంద్రకాంతి, నడుములో అగ్ని ఆనందం, నుదుటిపై జగత్పతి ఉండేలా భావించాలి.

గ్రహాశ్చ హేషితే చైవ తథైవోరసి వాసుకిః । ఉపోషితోఽర్చ్చయేత్ సాదీ హయం దక్షశ్రుతౌ జపేత్ ।। ౨౮౮.

హెచ్చినప్పుడు గ్రహాలు, ఛాతీలో వాసుకి ఉండేలా భావించాలి. ఉపవాసం చేసిన తర్వాత గుర్రాన్ని పూజించి, దక్ష మంత్రాన్ని దాని చెవిలో జపించాలి.

హయ గన్ధర్వరాజస్త్వం శ్రృణుష్వ వచనం మమ । గన్ధర్వకులకజాతస్త్వం మాభూస్త్వం కులదూషకః ।। ౨౮౮.

ఓ గుర్రా! నీవు గంధర్వ రాజవు. నా మాట విను. నీవు గంధర్వ వంశంలో పుట్టినవాడవు. నీ వంశానికి అపకీర్తి తేవద్దు.

ద్విజానాం సత్యవాక్యేన సోమస్య గరుడస్య చ । రుద్రస్య వరుణస్యైవ పవనస్య బలేన చ ।। ౨౮౮.

ద్విజుల సత్యవాక్యంతో, సోమ, గరుడుడు, రుద్రుడు, వరుణుడు, వాయువు వీరి బలంతో,

హుతాశనస్య దీప్త్యా చ స్మర జాతి తురఙ్గమ । స్మర రాజేన్ద్రపుత్రస్త్వం సత్యవాక్యమనుస్మర ।। ౨౮౮.

అగ్ని తేజస్సుతో, ఓ గుర్రా! నీ జన్మను గుర్తు పెట్టుకో. నీవు రాజపుత్రుడవని, నీ వంశ సత్యాన్ని స్మరించు.

సమర త్వం వారుణీం కన్యాం స్మర త్వం కౌస్తుభం మణిం । క్షీరోదసాగరే చైవ మథ్యమానే సురాసురైః ।। ౨౮౮.

వారుణి కుమార్తెను గుర్తు పెట్టుకో. కౌస్తుభ మణిని గుర్తు పెట్టుకో. దేవతలు, దానవులు పాల సముద్రాన్ని మథించినప్పుడు అది వెలిసింది.

తత్ర దేవకులే జాతః స్వవాక్యం పరిపాలయ । కులే జాతస్త్వమశ్వానాం మిత్రం మే భవ శాశ్వతమ్ ।। ౨౮౮.

దేవతల ఇంట్లో పుట్టినవాడవు, నీ మాటను నిలబెట్టుకో. గుర్రాల వంశంలో పుట్టినవాడవు, నాకు శాశ్వత మిత్రుడవు కావాలి.

శ్రృణు మిత్ర త్వమేతచ్చ సిద్ధో మే భవ వాహన । విజయం రక్ష మాఞ్చైవ సమరే సిద్ధిమావహ ।। ౨౮౮.

స్నేహితా! ఇది కూడా విను. నీవు నాకు సిద్ధమైన వాహనమవు. నా విజయాన్ని రక్షించు, యుద్ధంలో నాకు జయం తేవు.

తవ పృష్ఠం సమారుహ్య హతా దైత్యాః సురైః పురా । అధునా త్వాం సమారుహ్య జేష్యామి రిపువాహినీం ।। ౨౮౮.

నీకెక్కి దేవతలు పూర్వంలో దానవులను సంహరించారు. ఇప్పుడు నేను నిన్ను ఎక్కి శత్రు సైన్యాన్ని జయిస్తాను.

పర్య్యానయేద్ధయం సాదీ వాహయేద్ యుద్ధతో జయః ।। ౨౮౮.

గుర్రాన్ని తిప్పాలి. యుద్ధంలో దానిపై ప్రయాణిస్తే విజయం లభిస్తుంది.

సఞ్జాతాః స్వశరీరేణ దోషాః ప్రాయేణ వాజినాం । హన్యన్తేఽతిప్రయత్నేన గుణాః సాదివరైః పునః।। ౨౮౮.

గుర్రాల శరీరంలో సహజంగా వచ్చే లోపాలు, ఎక్కువ శ్రమతో తొలగించవచ్చు. కానీ, సహజంగా ఉన్న మంచితనాలు, నిర్లక్ష్యంతో మళ్లీ పోతాయి.

సహజా ఇవ దృశ్యన్తే గుణాః సాదివరోద్భవాః । నాశయన్తి గుణానన్యే సాదినః సహజానపి ।। ౨౮౮.

శిక్షణ వల్ల వచ్చిన మంచితనాలు సహజంగా ఉన్నట్లే కనిపిస్తాయి. శిక్షణ లేని ఇతర గుర్రాలు, సహజంగా ఉన్న మంచితనాలనూ పోగొట్టగలవు.

గుణానేకో విజానాతి వేత్తి దోషాంస్తథాఽపరః । ధన్యో ధీమాన్ హయం వేత్తి నోభయం వేత్తి మన్దధీః ।। ౨౮౮.

కొంతమంది గుర్రాల్లో ఉన్న మంచితనాలను తెలుసుకుంటారు, మరికొందరు లోపాలను గుర్తిస్తారు. తెలివైన, అదృష్టవంతుడు గుర్రాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకుంటాడు. మూర్ఖుడు మాత్రం రెండింటినీ తెలియదు.

అకర్మ్మజ్ఞోఽనుపాయజ్ఞో వేగాసక్తోఽతికోపనః । ఘనదణ్డరతిచ్ఛిద్రే యః సమోపి న వ్శస్యతే ।। ౨౮౮.

పనులు తెలియని, మార్గాలు తెలియని, వేగానికి మక్కువైన, ఎక్కువ కోపపడే, గట్టిగా శిక్షించడంలో ఆనందించే వాడు — అతను సమానమైనా, ప్రశంసించదగినవాడు కాదు.

ఉపాయజ్ఞోఽథ చిత్తజ్ఞో విశుద్ధో దోపనాశనః । గుణార్జ్జనపరో నిత్యం సర్వ్వకర్మ్మవిశారదః ।। ౨౮౮.

మార్గాలు తెలిసినవాడు, మనసు అర్థం చేసుకునేవాడు, పరిశుద్ధుడు, లోపాలను తొలగించేవాడు, ఎప్పుడూ మంచితనాన్ని సంపాదించడంలో నిమగ్నుడవాడు, అన్ని పనుల్లో నైపుణ్యం కలవాడు —

ప్రగ్రహేణ గృహీత్వాఽథ చిత్తజ్ఞో విశుద్ధో దోషనాశనః । గుణార్జ్జనపరో నిత్యం సర్వ్వకర్మ్మవిశారదః ।। ౨౮౮.

గుర్రాన్ని అదుపులో పెట్టి, దాని మనసు అర్థం చేసుకుని, పరిశుద్ధుడై, లోపాలను తొలగించి, ఎప్పుడూ మంచితనాన్ని సంపాదించడంలో నిమగ్నుడై, అన్ని పనుల్లో నైపుణ్యం కలవాడు —

ఆరుహ్య సహసా నైవ తాड़నీయో హయోత్తమః । తాड़నాద్ భయమాప్నోతి భయాన్మోహశ్చ జాయతే ।। ౨౮౮.

ఉత్తమమైన గుర్రాన్ని అకస్మాత్తుగా ఎక్కించకూడదు. అలా ఎక్కిస్తే భయం కలుగుతుంది, ఆ భయంతో మోహం పుడుతుంది.

ప్రాతః సాదీ ప్లుతేనైవ వల్గాముద్ధృత్య చాలయేత్ । మన్దం మన్దం వినా నాలం ధృతవల్గో దినాన్తరే ।। ౨౮౮.

ఉదయాన్నే గుర్రాన్ని దూకేలా చేసి, పగ్గాన్ని పైకి ఎత్తి కదిలించాలి. ఇంకొక రోజు, పగ్గాన్ని బలంగా పట్టుకుని, నెమ్మదిగా కదిలించాలి. ఎప్పుడూ పగ్గం లేకుండా కదిలించకూడదు.

ప్రోక్తమాశ్వసనం సామభేదోఽశ్వేన నియోజ్యతే । కషాదితాड़నం దణ్డో దానం కాలసహిష్ణుతా ।। ౨౮౮.

గుర్రాన్ని శిక్షణ ఇవ్వడంలో ఉపాయాలు: సాంత్వన, చీల్చడం, కొరడా ఉపయోగించడం, శిక్ష, బహుమతి, కాలాన్ని సహించడమని వివరించబడింది.

పూర్వ్వపూర్వ్వవిశుద్ధౌ తు విదధ్యాదుత్తరోత్తరమ్ । జిహ్వాతలే వినాయోగం విదధ్యాద్వాహనే హయే ।। ౨౮౮.

ప్రతి purification తర్వాత తరువాతదాన్ని చేయాలి. నాలుక ఉపయోగించకపోతే, ఆ విధానాన్ని గుర్రం శిక్షణలో ఉపయోగించాలి.

గుణేతరశతాం వల్గాం సృక్కణ్యా సహ గాహయేత్ । విస్మార్య్య వాహనం కుర్య్యాచ్ఛిథిలానాం శనైః శనైః ।। ౨౮౮.

పగ్గం, కడవతో కలిపి, గుర్రాన్ని వందసార్లు వలయంగా తిప్పాలి. అలసత్వంగా ఉన్నవాటికి శిక్షణను నెమ్మదిగా, మెల్లగా ఇవ్వాలి.

హయం జిహ్వాఙ్గమాహీనే జిహ్వాగ్రన్థిం విమోచయేత్ । గాటతాం మోచయేత్తావద్యావత్ స్తోభం న ముఞ్చతి ।। ౨౮౮.

గుర్రానికి నాలుక కదలిక లేకపోతే, నాలుక చివర ఉన్న ముడిని వదిలించాలి. అది ఇక నిరోధించకపోయే వరకు గట్టితనాన్ని తగ్గించాలి.