అగ్నిపురాణమ్

త్రిఫలా పిప్పలీ శుణ్ఠీ సేవితా త్రిశతావ్దకృత్ । శతావర్య్యాః పూర్వయోగః సహస్రాయుర్బలాతికృత్ ।। ౨౮౬.

త్రిఫలా, పిప్పలి, పొడి శొంఠి కలిపి సేవిస్తే, మూడు వందల సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభిస్తుంది. మునుపు చెప్పిన శతావరీ విధానం వెయ్యేళ్ళ ఆయుష్షు, అపారమైన బలం ఇస్తుంది.

చిత్రకేన తథా పూర్వస్తథా శుణ్ఠీవిడఙ్గతః । లోహేన భృఙ్గరాజేన బలయా నిమ్బపఞ్చకైః ।। ౨౮౬.

చిత్రకంతో, మునుపు చెప్పిన విధంగా, శొంఠి, విడంగతో కలిపి; ఇనుము, భృంగరాజం, బల, నింబ వృక్షం ఐదు భాగాలతో కలిపి తయారు చేయాలి.

ఖదిరేణ చ నిర్గుణ్డ్యా కణ్టకార్య్యాథ వాసకాత్ । వర్షాభువా తద్రసైర్వా భావితో వటికాకృతః ।। ౨౮౬.

ఖదిరం, నిర్గుండీ, కంటకారి, వాసకతో కలిపి లేదా వర్షాభువా రసాలతో తయారుచేసి, వటికలుగా తయారు చేయాలి.

చూర్ణఙ్‌ఘృతైర్వా మధునా గుడాద్యైర్వారిణా తథా । ఓం హ్రూం స ఇతి మన్త్రేణ మన్త్రితో యోగరాజకః ।। ౨౮౬.

పొడులను నెయ్యి, తేనె, బెల్లం లేదా నీటితో కలిపి, 'ఓం హ్రూṁ స' అనే మంత్రంతో యోగరాజకాన్ని అభిషేకించాలి.

మృతసఞ్జీవనీకల్పో రోగమృత్యుఞ్జయో భవేత్ । సురాసురైశ్చ మునిభిః సేవితాః కల్పసాగరాః ।। ౨౮౬.

ఇది చనిపోయినవారిని బ్రతికించగలదు, వ్యాధి మరణాలను జయిస్తుంది; ఇలాంటి అద్భుతమైన చికిత్సలను దేవతలు, రాక్షసులు, మునులు అందరూ ఆచరించారు.

గజాయుర్వేదం ప్రోవాచ పాలకాప్యోఽఙ్గరాజకం ।। ౨౮౬.

పాలకాప్యుడు ఏనుగుల ఆయుర్వేదాన్ని మరియు అంగరాజకాన్ని బోధించాడు.

పాలకాప్య ఉవాచ గజలక్షఅమ చికిత్సాఞ్చ లోమపాద వదామి తే । దీర్ఘహస్తా మహోచ్ఛ్‌వాసాః ప్రశస్తాస్తే సహిష్ణవః ।। ౨౮౭.

పాలకాప్యుడు ఇలా అన్నాడు: లోమపాదా! ఏనుగుల లక్షణాలు, వాటి చికిత్స గురించి నీకు చెబుతాను. పొడవైన సొంకు, లోతైన ఊపిరి ఉన్నవాళ్లు మంచి లక్షణాలు కలిగి, సహనంగా ఉంటారు.

వింశత్యష్టాదశనఖాః శీతకాలమదాశ్చ యే । దక్షిణఞ్చోన్నతన్దన్తం వృంహితం జలదోపమం ।। ౨౮౭.

ఇరవై లేదా పదెనిమిది నఖాలు ఉన్నవారు, చల్లని కాలంలో చురుకుగా ఉండేవారు, కుడి దంతం పైకి లేచినవారు, బలమైన శరీరంతో మేఘంలా కనిపించే వారు—

హస్తిన్యః పార్శ్వగర్భిణ్యో యే చ మూఢా మతఙ్గజాః । వర్ణం సత్వం బలం రూపం కాన్తిః సంహననఞ్జవః ।। ౨౮౭.

గర్భవతి ఏనుగులు, అలాగే మూర్ఖతగా ఉన్న ఏనుగులు—వాటికి రంగు, స్వభావం, బలం, రూపం, కాంతి, నిర్మాణం, వేగం ముఖ్యమైనవి.

సప్తస్థితో గజశ్వేదృక్ సఙ్‌గ్రామేరీఞ్జయేత్స చ । కుఞ్జరాః పరమా శోభా శివిరస్య బలస్య చ ।। ౨౮౭.

ఏనుగు శరీరంలో ఏడుచోట్ల చెమట వస్తే, అది యుద్ధంలో గెలుస్తుంది. ఏనుగులు సైన్యంలో అత్యున్నత గౌరవం, బలానికి గుర్తు.

ఆయత్తం కుఞ్జరైశ్చైవ విజయం పృథివీక్షితాం । పాకలేషు చ సర్వేషు కర్త్తవ్యమనువాసనం ।। ౨౮౭.

భూమిపై విజయం ఏనుగులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అన్ని ఏర్పాట్లలో సరైన సంరక్షణ తప్పనిసరి.

ఘృతతైలపరీపాకం స్థానం వాతవివర్జితం । స్కన్ధేషు చ క్రియా కార్య్యా తథా పాలకవన్నృపాః ।। ౨౮౭.

నెయ్యి, నూనెతో తయారు చేసిన స్థలం, గాలి రాహిత్యంగా ఉండాలి. భుజాలపై అవసరమైన చర్యలు, సంరక్షకులు, రాజులు పాటించాలి.

గోమూత్రం పాణ్డురోగేషు రజనీభ్యాం ఘృతన్ద్విజ । ఆనాహే తైలసిక్తస్య నిషేకస్తస్య శస్యతే ।। ౨౮౭.

పాండురోగాలకు పసుపుతో కలిపిన ఆవుపిసినీరు మంచిది, ద్విజా! వాయువుతో వచ్చే వాయువులకు నూనెను చల్లి పట్టించాలి.

లవణైః పఞ్చభిర్మ్మిశ్రా ప్రతిపానాయ వారుణీ । విడఙ్గత్రిఫలావ్యోషసైన్ధవైః కవలాన్ కృతాన్ ।। ౨౮౭.

ఐదు రకాల ఉప్పులతో కలిపిన వారుణీని తాగడానికి ఇవ్వాలి. ముక్కు శుభ్రం చేసేందుకు విడంగ, త్రిఫల, వ్యోష, సైంధవాలతో చేసిన గోళీలను ఉపయోగించాలి.

మృర్చ్ఛాసు భోజయేన్నాగం క్షౌద్రన్తోయఞ్చ పాయయేత్ । అబ్యఙ్గ శిరసః శులే నస్యఞ్చైవ ప్రశస్యతే ।। ౨౮౭.

చేతులు లొటిపోతే ఏనుగుకు తేనె కలిపిన నీరు తినిపించాలి. తలనొప్పికి మర్దన, నాస్యం చేయడం మంచిది.

నాగానాం స్నేహపుటకః పాదరోగానుపక్రమేత్ । పశ్చాత్ కల్కకషాయేణ శోధనఞ్చ విధీయతే ।। ౨౮౭.

ఏనుగులకు నూనెతో పూతలు పాద వ్యాధులకు ఉపశమనం ఇస్తాయి. తరువాత కలిపిన ముద్ద, కషాయంతో శుద్ధి చేయాలి.

శిఖితిత్తిరిలావానాం పిప్పలీమరిచాన్వితైః । రసైః సమ్భోజ్యేన్నాగం వేపథుర్యస్య జాయతే ।। ౨౮౭.

వణుకు వచ్చే ఏనుగులకు, నెమలి, టిట్టిరి, లావా పక్షుల రసాలను పిప్పలి, మిరియాలతో కలిపి తినిపించాలి.

బాలవిల్వం తథా లోధ్రం ధాతకీ సితయా సహ । అతీసారవినాశాయ పిణ్డీం భుఞ్జీత కుఞ్జరః ।। ౨౮౭.

బాలవిల్వం, లోధ్రం, ధాతకీ, పంచదార కలిపి చేసిన ముద్దను, అతిసారాన్ని తగ్గించేందుకు ఏనుగు తినాలి.

నస్యం కరగ్రహే దేయం ఘృతం లవణసంయుతమ్ । మాగధీనాగరాజాజీయవాగూర్ముస్తసాధితా ।। ౨౮౭.

సొంకులో పట్టుకు పోయినప్పుడు ఉప్పు కలిపిన నెయ్యిని నాస్యంగా ఇవ్వాలి. మాగధీ, నాగరాజ, అజీ, వాగూర, ముస్తాలతో గంజిని తయారు చేయాలి.

ఉత్కర్ణకే తు దాతవ్యా వారహఞ్చ తథా రసమ్ । దశమూలకులత్థామ్లకాకమాచీవిపాచితమ్ ।। ౨౮౭.

చెవి వ్యాధికి, దశమూల, కులత్త, పుల్లటి కాకమాచీ, విపాచితంతో చేసిన రసం, నీరు ఇవ్వాలి.

తైలమూషణసంయుక్తం గలగ్రహగదాపహమ్ । అష్టభిర్లవణైః పిష్టైః ప్రసన్నాః పాయయేద్ఘృతమ్ ।। ౨౮౭.

నూనెను వేడి కలిపి ఇవ్వడం గొంతు వ్యాధులకు ఉపశమనం ఇస్తుంది. ఎనిమిది రకాల ఉప్పులతో కలిపిన నెయ్యిని తాగించాలి.

మూత్రభఙ్గేఽథ వా వీజం క్కథితం త్రపూషస్య చ । త్వగ్దోషేషు పివేన్నిమ్బం వృషం వా క్కథితం ద్విపః ।। ౨౮౭.

మూత్ర విఘాతం లేదా వీర్య సమస్యలకు ఎర్రండ దానిమ్మ విత్తనాలు ఉపయోగించాలి. చర్మ వ్యాధులకు వేపను తీసుకోవాలి. వీర్య వృద్ధికి ఏనుగు శుభదాయకంగా చెప్పబడింది.

గవాం మూత్రం విड़ఙ్గాని కృమికోష్ఠేషు శస్యతే । శ్రృఙ్గవేరకణాద్రాక్షాశర్కరాభిః శ్రృతం పయః ।। ౨౮౭.

పేగుల్లో పురుగులు ఉన్నప్పుడు ఆవు మూత్రం, విరంగాను ఉపయోగించాలి. అల్లం, ద్రాక్ష, చక్కెరతో పాలను మరిగించి తాగితే కూడా మంచిది.

క్షతక్షయకరం పానం తథా మాంసరసః శుభః । ముద్‌గోదనం వ్యోషయుతమరుచౌ తు ప్రశస్యతే ।। ౨౮౭.

గాయాలు, క్షయం వంటి వ్యాధులకు మద్యపానాలు, మాంసరసం మంచివి. ఆకలి లేకపోతే ముద్గపప్పుతో అన్నాన్ని మసాలా దినుసులతో కలిపి తినడం ఉత్తమం.

త్రివృద్వ్యోషాగ్నిదన్త్యర్కశ్యామాక్షీరే భపిప్పలీ । ఏతైర్గుల్మహరః స్నేహః కృతశ్చైవ తథాపరః ।। ౨౮౭.

త్రివృత్, మసాలాలు, అగ్నిదంతి, అర్క, శ్యామ, పాలు, పిప్పలి కలిపి నూనె తయారు చేస్తారు. ఇది గర్భశయ వ్యాధులకు ఉపయోగపడుతుంది. ఇలాంటివే మరికొన్ని నూనెలు కూడా తయారు చేయాలి.

భేదనద్రావణాభ్యఙ్గస్నేహపానానువాసనైః । సర్వానేవ సముత్పన్నాన్ విద్రవాన్ సముపాహరేత్ ।। ౨౮౭.

విసర్జకాలు, ద్రవీకరణ మందులు, మర్దన, నూనె పానీయాలు, వాస్తులు వాడి అన్ని రకాల ద్రవ సంబంధ వ్యాధులను నయం చేయాలి.

యష్టికం ముద్‌గసూపేన శారదేన తథా పివేత్ । బాలవిల్వైస్తథా లేపః కటురోగేషు శస్యతే ।। ౨౮౭.

శరదృతువులో ముద్గపప్పు సూపుతో యష్టికను కలిపి తాగాలి. బాగా తీవ్రమైన వ్యాధులకు చిన్న బిల్వ పండ్లతో లేపం వేయడం మంచిది.

విడఙ్గేన్ద్రయవౌ హిఙ్గు సరలం రజనీద్వయమ్ । పూర్వాహ్ణే పాయయేత్ పిణ్డాత్ పిణ్డాన్ సర్వశూలోపశాన్తయే ।। ౨౮౭.

విడంగ, ఇంద్రయవ, హింగు, సరళ, రెండు రకాల పసుపు—ఇవి అన్నీ కలిపి పొడిగా చేసి ఉదయాన్నే తినిపిస్తే అన్ని రకాల పొట్ట నొప్పులు తగ్గుతాయి.

ప్రధానభోజనే తేషాం యష్టికబ్రీహిశాలయః । మధ్యమౌ యవగోధూమౌ యవగోధూమౌ శేషా దన్తిని చాధమాః ।। ౨౮౭.

ప్రధాన భోజనానికి యష్టిక, బ్రీహి, శాలి అన్నాలు తినాలి. మధ్యాహ్న భోజనానికి యవ, గోధుమలు తినాలి. మిగతావారికి యవ, గోధుమలు, దంతిని తక్కువగా పరిగణించాలి.