అగ్నిపురాణమ్

కర్షం భృఙ్గరసేనాపి రోగజీచ్చామరో భవేత్ । రుదన్తికాజ్యమధుభుక్ దుగ్ధభోజీ చ మృత్యుజిత్ ।। ౨౮౬.

భృంగరాజపు రసం ఒక కర్ష పరిమాణంలో తాగితే, వ్యాధులు, వెంట్రుకలు తెల్లబడటం పోతాయి. రుదంతికా గుళికను తేనెతో తినుతూ, పాలు ఆహారంగా తీసుకుంటే, మరణాన్ని జయించవచ్చు.

కర్షచూర్ణం హరీతక్యా భావితం భృఙ్గరాడ్రసైః । ఘృతేన మధునా సేవ్య త్రిశతాయుశ్చ రోగజిత్ ।। ౨౮౬.

భృంగరాజపు రసం కలిపిన హరీతకీ పొడిని ఒక కర్ష పరిమాణంలో, నెయ్యి, తేనెతో కలిపి సేవిస్తే, మూడు వందల సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభించి, వ్యాధులను జయించవచ్చు.

వారాహికా భృఙ్గరసం లోహచూర్ణం శతావరీ । సాజ్యం కర్షం పఞ్చశతీ కార్త్తచూర్ణం శతావరీ ।। ౨౮౬.

వారాహికా, భృంగరాజపు రసం, ఇనుప పొడి, శతావరీ, నెయ్యి కలిపి ఒక కర్ష పరిమాణంలో తీసుకుంటే, ఐదు వందల సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభిస్తుంది. శతావరీ పొడిని ఇలానే తయారు చేసి సేవించాలి.

భావితం భృఙ్గరాజేన మధ్వాజ్యన్త్రిశతీ భవేత్ । తామ్రం మృతం మృతతుల్యం గన్ధకఞ్చ కుమారికా ।। ౨౮౬.

భృంగరాజం, తేనె, నెయ్యి కలిపి తయారుచేస్తే, మూడు వందల సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభిస్తుంది. తామ్రాన్ని శుద్ధి చేసి, గంధకాన్ని కుమారికాతో కలిపి ఉపయోగించాలి.

రసైవిమృజ్య ద్వే గుఞ్జే సాజ్యం పఞ్చశతాబ్దవాన్ । అశ్వగన్ధా పలం తైలం సాజ్యంఖణ్డం శతాబ్దవాన్ ।। ౨౮౬.

పారదంతో రుద్దిన రెండు గుంజలు నెయ్యితో కలిపి తీసుకుంటే, ఐదు వందల సంవత్సరాలు జీవించవచ్చు. అశ్వగంధ తైలాన్ని ఒక పళం నెయ్యి, పంచదారతో కలిపి తీసుకుంటే, వంద సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభిస్తుంది.

పలమ్పునర్న్నవాచూర్ణం మధ్వాజ్యపయసా పివన్ । అశోకచూర్ణస్య పలం మధ్వాజ్యం పయసార్త్తిన్త్ ।। ౨౮౬.

పునర్నవా పొడిని ఒక పళం తేనె, నెయ్యి, పాలు కలిపి తాగాలి. అలాగే అశోక పొడిని ఒక పళం తేనె, నెయ్యి, పాలు కలిపి తాగాలి.

తిలస్య తైలం సమధు నస్యాత్ కృష్ణకచః శతీ । కర్షమక్షం సమధ్వాజ్యం శతాయుః పయసా పివన్ ।। ౨౮౬.

నువ్వుల నూనెను తేనెతో కలిపి నాసికలో వేసుకుంటే, వంద సంవత్సరాల పాటు కేశాలు నలుపుగా ఉంటాయి. అక్షను ఒక కర్ష పరిమాణంలో తేనె, నెయ్యి కలిపి పాలు తాగితే, వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షు లభిస్తుంది.

అభయం సగుడఞ్జగ్ధ్వా ఘృతేన మధురాదిభిః । దుగ్ధాన్నభుక్ కృష్ణకేశోఽరోగీ పఞ్చశతాబ్దవాన్ ।। ౨౮౬.

హరీతకిని బెల్లంతో, నెయ్యి, తీపి పదార్థాలతో కలిపి తినాలి. ఆహారంగా పాలు, అన్నం తీసుకుంటే, కేశాలు నలుపుగా ఉండి, వ్యాధులు లేకుండా, ఐదు వందల సంవత్సరాలు జీవించవచ్చు.

పలఙ్కుష్మాణ్డికాచూర్ణం మధ్వాజ్యపయసా పివన్ । మాసం దుగ్ధాన్నభోజీ చ సహస్రాయువింశోగవాన్ ।। ౨౮౬.

కుష్మాండికా పొడిని ఒక పళం తేనె, నెయ్యి, పాలు కలిపి నెలరోజులు తాగుతూ, పాలు, అన్నం ఆహారంగా తీసుకుంటే, వెయ్యేళ్ళ ఆయుష్షుతో, బలవంతుడవుతాడు.

శాలూకచూర్ణం భృఙ్గాజ్యం సమధ్వాజ్యం శతాబ్దకృతం । కటుతుమ్బీతైలనస్యం కర్షం శతద్వయాబ్దవాన్ ।। ౨౮౬.

శాలూక పొడిని భృంగరాజ నెయ్యి, తేనెతో కలిపి వంద సంవత్సరాల పాటు సేవిస్తే, ఆయుష్షు లభిస్తుంది. కటుటుంబి నూనెను ఒక కర్ష పరిమాణంలో నాసికలో వేసుకుంటే, రెండు వందల సంవత్సరాల ఆయుష్షు లభిస్తుంది.

త్రిఫలా పిప్పలీ శుణ్ఠీ సేవితా త్రిశతావ్దకృత్ । శతావర్య్యాః పూర్వయోగః సహస్రాయుర్బలాతికృత్ ।। ౨౮౬.

త్రిఫలా, పిప్పలి, పొడి శొంఠి కలిపి సేవిస్తే, మూడు వందల సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభిస్తుంది. మునుపు చెప్పిన శతావరీ విధానం వెయ్యేళ్ళ ఆయుష్షు, అపారమైన బలం ఇస్తుంది.

చిత్రకేన తథా పూర్వస్తథా శుణ్ఠీవిడఙ్గతః । లోహేన భృఙ్గరాజేన బలయా నిమ్బపఞ్చకైః ।। ౨౮౬.

చిత్రకంతో, మునుపు చెప్పిన విధంగా, శొంఠి, విడంగతో కలిపి; ఇనుము, భృంగరాజం, బల, నింబ వృక్షం ఐదు భాగాలతో కలిపి తయారు చేయాలి.

ఖదిరేణ చ నిర్గుణ్డ్యా కణ్టకార్య్యాథ వాసకాత్ । వర్షాభువా తద్రసైర్వా భావితో వటికాకృతః ।। ౨౮౬.

ఖదిరం, నిర్గుండీ, కంటకారి, వాసకతో కలిపి లేదా వర్షాభువా రసాలతో తయారుచేసి, వటికలుగా తయారు చేయాలి.

చూర్ణఙ్‌ఘృతైర్వా మధునా గుడాద్యైర్వారిణా తథా । ఓం హ్రూం స ఇతి మన్త్రేణ మన్త్రితో యోగరాజకః ।। ౨౮౬.

పొడులను నెయ్యి, తేనె, బెల్లం లేదా నీటితో కలిపి, 'ఓం హ్రూṁ స' అనే మంత్రంతో యోగరాజకాన్ని అభిషేకించాలి.

మృతసఞ్జీవనీకల్పో రోగమృత్యుఞ్జయో భవేత్ । సురాసురైశ్చ మునిభిః సేవితాః కల్పసాగరాః ।। ౨౮౬.

ఇది చనిపోయినవారిని బ్రతికించగలదు, వ్యాధి మరణాలను జయిస్తుంది; ఇలాంటి అద్భుతమైన చికిత్సలను దేవతలు, రాక్షసులు, మునులు అందరూ ఆచరించారు.

గజాయుర్వేదం ప్రోవాచ పాలకాప్యోఽఙ్గరాజకం ।। ౨౮౬.

పాలకాప్యుడు ఏనుగుల ఆయుర్వేదాన్ని మరియు అంగరాజకాన్ని బోధించాడు.

పాలకాప్య ఉవాచ గజలక్షఅమ చికిత్సాఞ్చ లోమపాద వదామి తే । దీర్ఘహస్తా మహోచ్ఛ్‌వాసాః ప్రశస్తాస్తే సహిష్ణవః ।। ౨౮౭.

పాలకాప్యుడు ఇలా అన్నాడు: లోమపాదా! ఏనుగుల లక్షణాలు, వాటి చికిత్స గురించి నీకు చెబుతాను. పొడవైన సొంకు, లోతైన ఊపిరి ఉన్నవాళ్లు మంచి లక్షణాలు కలిగి, సహనంగా ఉంటారు.

వింశత్యష్టాదశనఖాః శీతకాలమదాశ్చ యే । దక్షిణఞ్చోన్నతన్దన్తం వృంహితం జలదోపమం ।। ౨౮౭.

ఇరవై లేదా పదెనిమిది నఖాలు ఉన్నవారు, చల్లని కాలంలో చురుకుగా ఉండేవారు, కుడి దంతం పైకి లేచినవారు, బలమైన శరీరంతో మేఘంలా కనిపించే వారు—

హస్తిన్యః పార్శ్వగర్భిణ్యో యే చ మూఢా మతఙ్గజాః । వర్ణం సత్వం బలం రూపం కాన్తిః సంహననఞ్జవః ।। ౨౮౭.

గర్భవతి ఏనుగులు, అలాగే మూర్ఖతగా ఉన్న ఏనుగులు—వాటికి రంగు, స్వభావం, బలం, రూపం, కాంతి, నిర్మాణం, వేగం ముఖ్యమైనవి.

సప్తస్థితో గజశ్వేదృక్ సఙ్‌గ్రామేరీఞ్జయేత్స చ । కుఞ్జరాః పరమా శోభా శివిరస్య బలస్య చ ।। ౨౮౭.

ఏనుగు శరీరంలో ఏడుచోట్ల చెమట వస్తే, అది యుద్ధంలో గెలుస్తుంది. ఏనుగులు సైన్యంలో అత్యున్నత గౌరవం, బలానికి గుర్తు.

ఆయత్తం కుఞ్జరైశ్చైవ విజయం పృథివీక్షితాం । పాకలేషు చ సర్వేషు కర్త్తవ్యమనువాసనం ।। ౨౮౭.

భూమిపై విజయం ఏనుగులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అన్ని ఏర్పాట్లలో సరైన సంరక్షణ తప్పనిసరి.

ఘృతతైలపరీపాకం స్థానం వాతవివర్జితం । స్కన్ధేషు చ క్రియా కార్య్యా తథా పాలకవన్నృపాః ।। ౨౮౭.

నెయ్యి, నూనెతో తయారు చేసిన స్థలం, గాలి రాహిత్యంగా ఉండాలి. భుజాలపై అవసరమైన చర్యలు, సంరక్షకులు, రాజులు పాటించాలి.

గోమూత్రం పాణ్డురోగేషు రజనీభ్యాం ఘృతన్ద్విజ । ఆనాహే తైలసిక్తస్య నిషేకస్తస్య శస్యతే ।। ౨౮౭.

పాండురోగాలకు పసుపుతో కలిపిన ఆవుపిసినీరు మంచిది, ద్విజా! వాయువుతో వచ్చే వాయువులకు నూనెను చల్లి పట్టించాలి.

లవణైః పఞ్చభిర్మ్మిశ్రా ప్రతిపానాయ వారుణీ । విడఙ్గత్రిఫలావ్యోషసైన్ధవైః కవలాన్ కృతాన్ ।। ౨౮౭.

ఐదు రకాల ఉప్పులతో కలిపిన వారుణీని తాగడానికి ఇవ్వాలి. ముక్కు శుభ్రం చేసేందుకు విడంగ, త్రిఫల, వ్యోష, సైంధవాలతో చేసిన గోళీలను ఉపయోగించాలి.

మృర్చ్ఛాసు భోజయేన్నాగం క్షౌద్రన్తోయఞ్చ పాయయేత్ । అబ్యఙ్గ శిరసః శులే నస్యఞ్చైవ ప్రశస్యతే ।। ౨౮౭.

చేతులు లొటిపోతే ఏనుగుకు తేనె కలిపిన నీరు తినిపించాలి. తలనొప్పికి మర్దన, నాస్యం చేయడం మంచిది.

నాగానాం స్నేహపుటకః పాదరోగానుపక్రమేత్ । పశ్చాత్ కల్కకషాయేణ శోధనఞ్చ విధీయతే ।। ౨౮౭.

ఏనుగులకు నూనెతో పూతలు పాద వ్యాధులకు ఉపశమనం ఇస్తాయి. తరువాత కలిపిన ముద్ద, కషాయంతో శుద్ధి చేయాలి.

శిఖితిత్తిరిలావానాం పిప్పలీమరిచాన్వితైః । రసైః సమ్భోజ్యేన్నాగం వేపథుర్యస్య జాయతే ।। ౨౮౭.

వణుకు వచ్చే ఏనుగులకు, నెమలి, టిట్టిరి, లావా పక్షుల రసాలను పిప్పలి, మిరియాలతో కలిపి తినిపించాలి.

బాలవిల్వం తథా లోధ్రం ధాతకీ సితయా సహ । అతీసారవినాశాయ పిణ్డీం భుఞ్జీత కుఞ్జరః ।। ౨౮౭.

బాలవిల్వం, లోధ్రం, ధాతకీ, పంచదార కలిపి చేసిన ముద్దను, అతిసారాన్ని తగ్గించేందుకు ఏనుగు తినాలి.

నస్యం కరగ్రహే దేయం ఘృతం లవణసంయుతమ్ । మాగధీనాగరాజాజీయవాగూర్ముస్తసాధితా ।। ౨౮౭.

సొంకులో పట్టుకు పోయినప్పుడు ఉప్పు కలిపిన నెయ్యిని నాస్యంగా ఇవ్వాలి. మాగధీ, నాగరాజ, అజీ, వాగూర, ముస్తాలతో గంజిని తయారు చేయాలి.