అగ్నిపురాణమ్

సర్వరోగహరాః సర్వయోగాగ్ర్యాః సుశ్రుతేన హి ।। ౨౮౫.

ఈ అన్ని యోగాలు సుశ్రుతుడు ప్రశంసించినవి, ఇవి శ్రేష్ఠమైనవి, అన్ని వ్యాధులను పోగొడతాయి.

ధన్వన్తరిరువాచ కల్పాన్మృత్యుఞ్చయాన్వక్ష్యే హ్యాయుర్ద్దాన్రోగమర్ద్దనాన్ । త్రిశతీ రోగహా సేవ్యా మధ్వాజ్యత్రిఫలామృతా ।। ౨౮౬.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: మరణాన్ని జయించేందుకు, దీర్ఘాయుష్షు కోసం, వ్యాధులను పోగొట్టేందుకు నేను విధానాలను చెప్పబోతున్నాను. త్రిశతీ యోగం, తేనె, నెయ్యి, త్రిఫలా, అమృతతో వాడితే వ్యాధులు పోతాయి.

పలం పలార్ద్ధం కర్షం వా త్రిఫలాం సకలాం తథా । విల్వతైలస్య నస్యఞ్చ మాసం పఞ్చశతీ కవి ।। ౨౮౬.

ఒక పళం లేదా అర పళం లేదా ఒక కర్షం త్రిఫలాను మొత్తం తీసుకుని, బిల్వ తైలాన్ని నాసికలో వేసుకోవాలి. ఐదు నెలలు ఇలా చేయాలి, మునివరా.

రీగాపమృత్యుబలిజత్ తిలం భల్లాతకం తథా । పఞ్చాఙ్గం వాకుచీచూర్ణం షణ్మాసం శకదిరోదకైః ।। ౨౮౬.

అకాల మరణాన్ని జయించేందుకు నువ్వులు, భల్లాతకం, వాకుచీ యొక్క ఐదు భాగాల పొడిని ఆరు నెలలు చెక్కరకర్ర రసంతో వాడాలి.

క్కాథైః కుష్ఠఞ్జయేత్ సేవ్యం చూర్ణం లీలకురుణ్టజమ్ । క్షీరేణ మధునా వాపి శతాయుః ఖణ్డదుగ్ధభుక్ ।। ౨౮౬.

కషాయాలతో కుష్టురోగాన్ని జయించాలి. లీలా, కురుంటజం పొడిని పాలతో లేదా తేనెతో, లేదా మజ్జిగ తాగే వారు వాడితే వంద సంవత్సరాలు ఆయుష్షు పొందుతారు.

మధ్వాజ్యశుణ్ఠీం సంసేవ్య పలం ప్రాతః స మృత్యుజిత్ । బలీపలితజిజ్జీవేన్మాణ్డూకీ చూర్ణదుగ్ధపాః ।। ౨౮౬.

తేనె, నెయ్యి, పొడి శొంఠి కలిపి ఒక పళం పరిమాణంలో ప్రతి ఉదయం సేవిస్తే, ఆ మనిషి మరణాన్ని జయిస్తాడు. మాండూకీ అనే ఔషధాన్ని పాలు కలిపి పొడి రూపంలో తాగితే, బలవంతుడై, వెంట్రుకలు తెల్లబడకుండా, దీర్ఘాయువు పొందుతాడు.

ఉచ్చటామధునా కర్ష పయఃపా మృత్యుజిన్నరః । మధ్వాజ్యైః పయసా వాపి నిర్గుణ్డీ రోగమృత్యుజిత్ ।। ౨౮౬.

ఉచ్చటా అనే ఔషధాన్ని తేనె, పాలు కలిపి ఒక కర్ష పరిమాణంలో తాగితే, ఆ మనిషి మరణాన్ని జయిస్తాడు. అలాగే తేనె, నెయ్యి లేదా పాలు కలిపి నిర్గుండీ తీసుకుంటే, వ్యాధులు, మరణం రెండింటినీ జయించవచ్చు.

పలాశతైలం కర్షైకం షణ్మాసం మధునా పివేత్ । దుగ్ధభోజీ పఞ్చశతీ సహస్రాయుర్భ్వేన్నరః ।। ౨౮౬.

పలాశ తైలాన్ని ఒక కర్ష పరిమాణంలో తేనెతో కలిపి ఆరు నెలలు తాగుతూ, ఆహారంగా పాలు తీసుకుంటే, ఆ మనిషి ఐదు వందల సంవత్సరాలు జీవించి, వెయ్యేళ్ళ ఆయుష్షు పొందుతాడు.

జ్యోతిష్మతీపత్రరసం పయసా త్రిఫలాం పివేత్ । మధునాజ్యన్తతస్తద్వత్ శతావర్య్యా రజః పలం ।। ౨౮౬.

జ్యోతిష్మతీ ఆకుల రసం పాలు కలిపి తాగాలి. తర్వాత త్రిఫలాను కూడా పాలు కలిపి తాగాలి. అలాగే తేనె, నెయ్యి కలిపి, శతావరీ పొడిని ఒక పళం పరిమాణంలో సేవించాలి.

క్షౌద్రాజ్యైః పయసా వాపి నిర్గుణ్‌డీ రోగమృత్యుజిత్ । రుదన్తికాకజ్యమధుభుక్ దుగ్ధభోజీ చ మృత్యుజిత్ ।। ౨౮౬.

తేనె, నెయ్యి లేదా పాలు కలిపి నిర్గుండీ తీసుకుంటే, వ్యాధులు, మరణాన్ని జయించవచ్చు. రుదంతికా గుళికను తేనెతో తినుతూ, ఆహారంగా పాలు తీసుకుంటే, మరణాన్ని జయించవచ్చు.

కర్షం భృఙ్గరసేనాపి రోగజీచ్చామరో భవేత్ । రుదన్తికాజ్యమధుభుక్ దుగ్ధభోజీ చ మృత్యుజిత్ ।। ౨౮౬.

భృంగరాజపు రసం ఒక కర్ష పరిమాణంలో తాగితే, వ్యాధులు, వెంట్రుకలు తెల్లబడటం పోతాయి. రుదంతికా గుళికను తేనెతో తినుతూ, పాలు ఆహారంగా తీసుకుంటే, మరణాన్ని జయించవచ్చు.

కర్షచూర్ణం హరీతక్యా భావితం భృఙ్గరాడ్రసైః । ఘృతేన మధునా సేవ్య త్రిశతాయుశ్చ రోగజిత్ ।। ౨౮౬.

భృంగరాజపు రసం కలిపిన హరీతకీ పొడిని ఒక కర్ష పరిమాణంలో, నెయ్యి, తేనెతో కలిపి సేవిస్తే, మూడు వందల సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభించి, వ్యాధులను జయించవచ్చు.

వారాహికా భృఙ్గరసం లోహచూర్ణం శతావరీ । సాజ్యం కర్షం పఞ్చశతీ కార్త్తచూర్ణం శతావరీ ।। ౨౮౬.

వారాహికా, భృంగరాజపు రసం, ఇనుప పొడి, శతావరీ, నెయ్యి కలిపి ఒక కర్ష పరిమాణంలో తీసుకుంటే, ఐదు వందల సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభిస్తుంది. శతావరీ పొడిని ఇలానే తయారు చేసి సేవించాలి.

భావితం భృఙ్గరాజేన మధ్వాజ్యన్త్రిశతీ భవేత్ । తామ్రం మృతం మృతతుల్యం గన్ధకఞ్చ కుమారికా ।। ౨౮౬.

భృంగరాజం, తేనె, నెయ్యి కలిపి తయారుచేస్తే, మూడు వందల సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభిస్తుంది. తామ్రాన్ని శుద్ధి చేసి, గంధకాన్ని కుమారికాతో కలిపి ఉపయోగించాలి.

రసైవిమృజ్య ద్వే గుఞ్జే సాజ్యం పఞ్చశతాబ్దవాన్ । అశ్వగన్ధా పలం తైలం సాజ్యంఖణ్డం శతాబ్దవాన్ ।। ౨౮౬.

పారదంతో రుద్దిన రెండు గుంజలు నెయ్యితో కలిపి తీసుకుంటే, ఐదు వందల సంవత్సరాలు జీవించవచ్చు. అశ్వగంధ తైలాన్ని ఒక పళం నెయ్యి, పంచదారతో కలిపి తీసుకుంటే, వంద సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభిస్తుంది.

పలమ్పునర్న్నవాచూర్ణం మధ్వాజ్యపయసా పివన్ । అశోకచూర్ణస్య పలం మధ్వాజ్యం పయసార్త్తిన్త్ ।। ౨౮౬.

పునర్నవా పొడిని ఒక పళం తేనె, నెయ్యి, పాలు కలిపి తాగాలి. అలాగే అశోక పొడిని ఒక పళం తేనె, నెయ్యి, పాలు కలిపి తాగాలి.

తిలస్య తైలం సమధు నస్యాత్ కృష్ణకచః శతీ । కర్షమక్షం సమధ్వాజ్యం శతాయుః పయసా పివన్ ।। ౨౮౬.

నువ్వుల నూనెను తేనెతో కలిపి నాసికలో వేసుకుంటే, వంద సంవత్సరాల పాటు కేశాలు నలుపుగా ఉంటాయి. అక్షను ఒక కర్ష పరిమాణంలో తేనె, నెయ్యి కలిపి పాలు తాగితే, వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షు లభిస్తుంది.

అభయం సగుడఞ్జగ్ధ్వా ఘృతేన మధురాదిభిః । దుగ్ధాన్నభుక్ కృష్ణకేశోఽరోగీ పఞ్చశతాబ్దవాన్ ।। ౨౮౬.

హరీతకిని బెల్లంతో, నెయ్యి, తీపి పదార్థాలతో కలిపి తినాలి. ఆహారంగా పాలు, అన్నం తీసుకుంటే, కేశాలు నలుపుగా ఉండి, వ్యాధులు లేకుండా, ఐదు వందల సంవత్సరాలు జీవించవచ్చు.

పలఙ్కుష్మాణ్డికాచూర్ణం మధ్వాజ్యపయసా పివన్ । మాసం దుగ్ధాన్నభోజీ చ సహస్రాయువింశోగవాన్ ।। ౨౮౬.

కుష్మాండికా పొడిని ఒక పళం తేనె, నెయ్యి, పాలు కలిపి నెలరోజులు తాగుతూ, పాలు, అన్నం ఆహారంగా తీసుకుంటే, వెయ్యేళ్ళ ఆయుష్షుతో, బలవంతుడవుతాడు.

శాలూకచూర్ణం భృఙ్గాజ్యం సమధ్వాజ్యం శతాబ్దకృతం । కటుతుమ్బీతైలనస్యం కర్షం శతద్వయాబ్దవాన్ ।। ౨౮౬.

శాలూక పొడిని భృంగరాజ నెయ్యి, తేనెతో కలిపి వంద సంవత్సరాల పాటు సేవిస్తే, ఆయుష్షు లభిస్తుంది. కటుటుంబి నూనెను ఒక కర్ష పరిమాణంలో నాసికలో వేసుకుంటే, రెండు వందల సంవత్సరాల ఆయుష్షు లభిస్తుంది.

త్రిఫలా పిప్పలీ శుణ్ఠీ సేవితా త్రిశతావ్దకృత్ । శతావర్య్యాః పూర్వయోగః సహస్రాయుర్బలాతికృత్ ।। ౨౮౬.

త్రిఫలా, పిప్పలి, పొడి శొంఠి కలిపి సేవిస్తే, మూడు వందల సంవత్సరాలు ఆయుష్షు లభిస్తుంది. మునుపు చెప్పిన శతావరీ విధానం వెయ్యేళ్ళ ఆయుష్షు, అపారమైన బలం ఇస్తుంది.

చిత్రకేన తథా పూర్వస్తథా శుణ్ఠీవిడఙ్గతః । లోహేన భృఙ్గరాజేన బలయా నిమ్బపఞ్చకైః ।। ౨౮౬.

చిత్రకంతో, మునుపు చెప్పిన విధంగా, శొంఠి, విడంగతో కలిపి; ఇనుము, భృంగరాజం, బల, నింబ వృక్షం ఐదు భాగాలతో కలిపి తయారు చేయాలి.

ఖదిరేణ చ నిర్గుణ్డ్యా కణ్టకార్య్యాథ వాసకాత్ । వర్షాభువా తద్రసైర్వా భావితో వటికాకృతః ।। ౨౮౬.

ఖదిరం, నిర్గుండీ, కంటకారి, వాసకతో కలిపి లేదా వర్షాభువా రసాలతో తయారుచేసి, వటికలుగా తయారు చేయాలి.

చూర్ణఙ్‌ఘృతైర్వా మధునా గుడాద్యైర్వారిణా తథా । ఓం హ్రూం స ఇతి మన్త్రేణ మన్త్రితో యోగరాజకః ।। ౨౮౬.

పొడులను నెయ్యి, తేనె, బెల్లం లేదా నీటితో కలిపి, 'ఓం హ్రూṁ స' అనే మంత్రంతో యోగరాజకాన్ని అభిషేకించాలి.

మృతసఞ్జీవనీకల్పో రోగమృత్యుఞ్జయో భవేత్ । సురాసురైశ్చ మునిభిః సేవితాః కల్పసాగరాః ।। ౨౮౬.

ఇది చనిపోయినవారిని బ్రతికించగలదు, వ్యాధి మరణాలను జయిస్తుంది; ఇలాంటి అద్భుతమైన చికిత్సలను దేవతలు, రాక్షసులు, మునులు అందరూ ఆచరించారు.

గజాయుర్వేదం ప్రోవాచ పాలకాప్యోఽఙ్గరాజకం ।। ౨౮౬.

పాలకాప్యుడు ఏనుగుల ఆయుర్వేదాన్ని మరియు అంగరాజకాన్ని బోధించాడు.

పాలకాప్య ఉవాచ గజలక్షఅమ చికిత్సాఞ్చ లోమపాద వదామి తే । దీర్ఘహస్తా మహోచ్ఛ్‌వాసాః ప్రశస్తాస్తే సహిష్ణవః ।। ౨౮౭.

పాలకాప్యుడు ఇలా అన్నాడు: లోమపాదా! ఏనుగుల లక్షణాలు, వాటి చికిత్స గురించి నీకు చెబుతాను. పొడవైన సొంకు, లోతైన ఊపిరి ఉన్నవాళ్లు మంచి లక్షణాలు కలిగి, సహనంగా ఉంటారు.

వింశత్యష్టాదశనఖాః శీతకాలమదాశ్చ యే । దక్షిణఞ్చోన్నతన్దన్తం వృంహితం జలదోపమం ।। ౨౮౭.

ఇరవై లేదా పదెనిమిది నఖాలు ఉన్నవారు, చల్లని కాలంలో చురుకుగా ఉండేవారు, కుడి దంతం పైకి లేచినవారు, బలమైన శరీరంతో మేఘంలా కనిపించే వారు—

హస్తిన్యః పార్శ్వగర్భిణ్యో యే చ మూఢా మతఙ్గజాః । వర్ణం సత్వం బలం రూపం కాన్తిః సంహననఞ్జవః ।। ౨౮౭.

గర్భవతి ఏనుగులు, అలాగే మూర్ఖతగా ఉన్న ఏనుగులు—వాటికి రంగు, స్వభావం, బలం, రూపం, కాంతి, నిర్మాణం, వేగం ముఖ్యమైనవి.