అగ్నిపురాణమ్

హిఙ్గుసౌవర్చ్చలవ్యోషైర్ద్విపలాంశైర్ఘృతాఢకం । చతుర్గుణే గవాం మూత్రే సిద్ధమున్మాదనాశనం ।। ౨౮౫.

హింగు, పసుపు, పిప్పలి సమపాళ్లలో, నాలుగు రెట్లు నెయ్యి, ఆవుపిసినీ కలిపి తయారుచేసిన ఈ మందు పిచ్చి వ్యాధిని పోగొడుతుంది.

శఙ్ఖపుష్పీవచాకుష్ఠైః సిద్ధం బ్రాహ్మీరసైర్యుతం । పురాణఆం హన్త్యపస్మారం సోన్మాదం మేధ్యముత్తమం ।। ౨౮౫.

శంఖపుష్పి, వచ, కుష్ఠ, బ్రాహ్మి రసం కలిపి నెయ్యితో తయారుచేసిన పురాతన ఔషధం అపస్మారాన్ని, పిచ్చిని పోగొట్టి, మెదడుకు మేలు చేస్తుంది.

పఞ్చగవ్యం ఘృతం తద్వత్ కుష్ఠనుచ్చాభ్యాయుతం । పటోలత్రిఫలానిమ్బగుడు వీధావణీవృషైః ।। ౨౮౫.

అలాగే, పంచగవ్య నెయ్యి, కుష్ఠ, పాటోలా, త్రిఫల, నింబగుడ, వీధ, వణీ కలిపి చికిత్సకు వాడతారు.

సకరఞ్జైర్ఘృతం సిద్ధం కుష్ఠనుద్వజ్ర్కం స్మృతం । నిమ్బం పటోలం వ్యాఘ్రీ చ గుడుచీ వాసకం తథా ।। ౨౮౫.

కరంజతో తయారైన నెయ్యి చర్మవ్యాధులకు శక్తివంతమైన మందుగా ప్రసిద్ధి; నిమ్మ, పాటోలా, వ్యాఘ్రి, తిప్పతిక, వాసక కూడా ఇందులో కలిపి వాడతారు.

కుర్య్యాద్దశపలాన్ భాగాన్ ఏకైకస్య సకుట్టితాన్ । జలద్రోణఏ విపక్తవ్యం యావత్‌పాదావశేషితం ।। ౨౮౫.

ప్రతి పదార్థాన్ని పది పళ్ల చొప్పున మెత్తగా నూరి, నీళ్లతో కూడిన పాత్రలో మూడవంతు మిగిలే వరకు మరిగించాలి.

ఘృతప్రస్థమ్ప్చేత్తేన త్రిఫలాగర్భసంయుతం । పఞ్చతిక్తమితి ఖ్యాతం సర్పిః కుష్ఠవినాశనం ।। ౨౮౫.

దీనిలో ఒక ప్రస్థ నెయ్యి, త్రిఫల గుజ్జు కలిపితే, దీనిని పంచతిక్త నెయ్యిగా పిలుస్తారు; ఇది చర్మవ్యాధులను పోగొడుతుంది.

అశీతిం వాతజాన్ రోగాన్ చత్వారింశచ్చ పైత్తికాన్ । వింశతిం శ్లైష్మికాన్ కాసపీనసార్శోవ్రణాదికాన్ ।। ౨౮౫.

ఇది వాతంతో వచ్చే ఎనభై రకాల వ్యాధులు, పిత్తంతో వచ్చే నలభై, కఫంతో వచ్చే ఇరవై, దగ్గు, ముక్కు మూసుకుపోవడం, మూలవ్యాధి, గాయాలు మొదలైన వ్యాధులను నయం చేస్తుంది.

హన్త్యన్యాన్ యోగరాజోషఽయం యథార్కస్తిమిరం ఖలు । త్రిఫలాయాః కషాయేన్ భృఙ్గరాజరసేన చ ।। ౨౮౫.

ఈ యోగరాజు ఇతర వ్యాధులను సూర్యుడు చీకటిని పోగొట్టినట్టు నాశనం చేస్తుంది; త్రిఫల కషాయం, భృంగరాజ రసం కలిపి వాడాలి.

బ్రణప్రక్షాలనఙ్కుర్యాదుపదంశప్రశాన్తయే । పటోలదలచూర్ణేన దాడిమత్వగ్రజోఽథ వా ।। ౨౮౫.

ఉల్సర్లు, ఉపదంశాన్ని శాంతిపర్చేందుకు పాటోలా ఆకుల పొడి లేదా దానిమ్మ, త్వగ్రతో కడగాలి.

గుణ్డయేచ్చ గజేనాపి త్రిఫలాచూర్ణకేన చ । త్రిఫలాయోరజోయష్టిమార్కవోత్పలమారిచై ।। ౨౮౫.

గజేన, త్రిఫల పొడి కలిపి ధూపనం చేయాలి; త్రిఫల దుమ్ము, యష్టిమధు, ఆర్క, నీలకమలం, మిరియాలు కలిపి వాడాలి.

ససైన్ధవైః పచేత్తైలమభ్యహ్గాచ్ఛర్ద్దికాపహం । సక్షీరాన్ మార్కవరసాన్ ద్విప్రస్థమధుకోత్పలైః ।। ౨౮౫.

సెందువుపు కలిపిన నూనెను మరిగించి అభ్యంగం చేయాలి; ఇది వాంతులు తగ్గిస్తుంది. పాలు, ఆర్కరసం, రెండు ప్రస్థలు యష్టిమధు, నీలకమలం కలిపి వాడాలి.

పచేత్తు తైలకుడవం తన్నస్యం పలితాపహం । నిమ్బమ్పటోలం త్రిఫలా గుడూచీ ఖదిరం వృషం ।। ౨౮౫.

నిమ్మ, పటోళ, త్రిఫల, గుడూచీ, ఖదిర, వృష అనే ఔషధాలతో నూనెను ఉడికిస్తే, అది తలలో వచ్చే తెల్ల జుట్టును తొలగిస్తుంది.

భూనిమ్బపాఠాత్రిఫలాగుడూచీరక్తచన్దనం । యోగద్వయం జ్వరం హన్తి కుష్ఠవిస్ఫోటకాదికం ।। ౨౮౫.

భూనిమ్మ, పాఠా, త్రిఫల, గుడూచీ, రక్తచందనం — ఈ రెండు మిశ్రమాలు జ్వరాన్ని, కుష్ఠు, చర్మపు పుండ్లు వంటి వ్యాధులను నశింపజేస్తాయి.

పటోలామృతభూనిమ్బవాసారిష్టకపర్పటైః । ఖదిరాన్తయుతైః క్కాథో విస్ఫోటజ్వరశాన్తికృత్ ।। ౨౮౫.

పటోళ, అమృత, భూనిమ్మ, వాస, అరిష్ట, పర్పట, ఖదిరతో చేసిన కషాయం జ్వరాన్ని, చర్మపు పుండ్లను నివారిస్తుంది.

దశమూలీ చ్ఛిన్నరుహా పథ్యా దారు పునర్నవా । జ్వర్రావద్రధిశోథేషు శిగ్రువిశ్వజితా హితాః ।। ౨౮౫.

దశమూలి, చిన్నరుహ, పథ్య, దారు, పునర్నవ, శిగ్రు, విశ్వజితా కలిపి చేసిన ఔషధాలు జ్వరం, వాపు, నీరు నిలిచే వ్యాధులకు మంచివిగా ఉంటాయి.

మధూకం నిమ్బపత్రాణి లేపః స్యాద్ వ్రణశోధనః । త్రిఫలా ఖదిరో దార్వీ న్యగ్రోధాతిబలాకుశాః ।। ౨౮౫.

మధూక, నిమ్మ ఆకులతో చేసిన లేపనం గాయాలను శుభ్రం చేస్తుంది. త్రిఫల, ఖదిర, దార్వీ, న్యగ్రోధ, అతిబల, కుశ కూడా ఉపయోగపడతాయి.

నిమ్బమూలకపత్రాణాం కషాయాః శోధనే హితాః । కరఞ్జారిష్టనిర్గుణ్డీరసో హన్యాద్ వ్రణక్రిమీన్ ।। ౨౮౫.

నిమ్మ వేర్లు, ఆకులతో చేసిన కషాయాలు శుభ్రతకు ఉపయోగపడతాయి. కరంజ, అరిష్ట, నిర్గుండీ రసం గాయాల్లో ఉండే పురుగులను నాశనం చేస్తుంది.

ధాతకీచన్దనబలాసమహ్గామధుకోత్పలైః । దార్వీమేదోన్వితైర్లేపః ససర్పిర్వ్రణరోపణః ।। ౨౮౫.

ధాతకీ, చందనం, బల, మధూక, ఉత్పల, దార్వీ, నెయ్యి, కొవ్వుతో కలిపి చేసిన లేపనం గాయాలను త్వరగా మానిపిస్తుంది.

గుగ్గులుత్రిఫలావ్యోషసమాంశైర్ఘృతయోగతః । నాడీ దుష్టవణం శూలమ్భగన్దరముఖం హరేత్ ।। ౨౮౫.

గుగ్గిళ్లు, త్రిఫల, వ్యోషం సమానంగా తీసుకుని నెయ్యితో కలిపి వాడితే, నాళాల్లో వచ్చే దుర్వాసన గల గాయాలు, నొప్పి, వాపు తొలగిపోతాయి.

హరితకీం మూత్రసిద్ధాం సతైలలవణాన్వితాం । ప్రాతః ప్రాతశ్చ సేవేత్ కఫవాతామయాపహాం ।। ౨౮౫.

హరితకిని మూత్రం, నూనె, ఉప్పుతో కలిపి ప్రతి ఉదయం తీసుకుంటే, కఫం, వాయువు వల్ల వచ్చే వ్యాధులు పోతాయి.

త్రికకటుత్రిఫలాక్కాథం౯ సక్షారలవణం పివేత్ । కఫవాతాత్మకేష్వేవ వింరేకః కఫవృద్ధినుత్ ।। ౨౮౫.

త్రికటు, త్రిఫలతో చేసిన కషాయాన్ని క్షార ఉప్పుతో కలిపి తాగితే, కఫం, వాయువు కారణంగా వచ్చే వ్యాధుల్లో విరేచనం కఫాన్ని తగ్గిస్తుంది.

పిప్పలీపిప్పలీమూలవచాచిత్రకనాగరైః । క్కాథితం వా పివేత్పేయమామవాతవినాశనం ।। ౨౮౫.

పిప్పలి, పిప్పలి వేరు, వచ, చిత్రక, శుంగతో చేసిన కషాయం లేదా పానీయం తీసుకుంటే, అజీర్ణ వాయువు వల్ల వచ్చే వ్యాధులు పోతాయి.

రాస్నాం గుడుచీమేరణ్డదేవదారుమహౌషధం । పివేత్ సర్వాడ్గికే వాతే సామే సన్ధ్యస్థిమజ్జగే ।। ౨౮౫.

రాస్న, గుడూచీ, ఎర్రండ, దేవదారు, గొప్ప ఔషధాలతో చేసిన కషాయం శరీరంలోని జాయింట్లు, ఎముకలు, మజ్జలో వాయువు వల్ల వచ్చే వ్యాధులను పోగొడుతుంది.

దశమూలకషాయం వా పివేద్వా నాగరామ్భసా । సుణ్ఠీగోక్షురకక్కాథః ప్రాతః ప్రాతర్న్నిషేవితః ।। ౨౮౫.

లేదా దశమూల కషాయం తాగవచ్చు. లేకపోతే శుంఠి, గోక్షురతో చేసిన కషాయం ప్రతి ఉదయం తీసుకోవాలి. నాగరాన్ని నీటిలో కలిపి తాగినా మంచిది.

సామవాతకటీశూలపాచనో రుక్ప్రణాశనః । సమూలపత్రశాఖాయాః ప్రసారణ్యాశ్చ తైలకం ।। ౨౮౫.

ప్రసారణి మొక్క యొక్క వేరు, ఆకులు, కొమ్ములతో చేసిన నూనెను వాడితే, వాయువు వల్ల నడుములో వచ్చే నొప్పి, అజీర్ణ సమస్యలు తగ్గిపోతాయి.

గుడుచ్యాః సురసః కల్కః చూర్ణం వా క్కాథమేవ చ । ప్రభూతకాలమాసేవ్య ముచ్యతే వాతశోణితాత్ । ౨౮౫.

గుడూచీ, సురసాతో చేసిన లేపనం, పొడి లేదా కషాయాన్ని ఎక్కువ కాలం తీసుకుంటే, వాయువు, రక్త సంబంధిత వ్యాధుల నుంచి విముక్తి లభిస్తుంది.

పిప్పలీ వర్ద్ధమానం వా సేవ్యం పథ్యా గుడేన్ వా । పటోలత్రిఫలాతీవ్రకటుకామృతసాధితం ।। ౨౮౫.

పిప్పలి లేదా వర్ధమానాన్ని పథ్య లేదా బెల్లంతో తీసుకోవాలి. పటోళ, త్రిఫల, బాగా తీపి అమృత కూడా ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.

పక్వం పీత్వా జయత్యాశు సదాహం వాతశోణితం । గుగ్గులం కోష్ణశీతే తు గుడుచీ త్రిఫలామ్భ్సా ।। ౨౮౫.

దీనిని ఉడికించి తాగితే వెంటనే దాహం, వాయు-రక్త సంబంధ వ్యాధులు తగ్గిపోతాయి. గుగ్గిళ్లు, వేడి లేదా చల్లని గుడూచీ త్రిఫల నీటితో తీసుకుంటే కూడా మంచిది.

బలాపునర్న్నవైరణ్డవృహతీద్వయగోక్షురైః । సహిఙ్గు లవణైః పీతం సద్యో వాతరుజాపహం ।। ౨౮౫.

బల, పునర్నవ, ఎర్రండ, రెండు వృహతీ, గోక్షుర, హింగు, ఉప్పుతో చేసిన కషాయాన్ని తాగితే, వాయువు వల్ల వచ్చే నొప్పి వెంటనే పోతుంది.