అగ్నిపురాణమ్

దశమూలీశటీరాస్నాపిప్పలీవిల్వపౌష్కరైః । శ్రృఙ్గీతామలకీభార్గీగుడూచీనాగవల్లిభిః ।। ౨౮౫.

దశమూలి, శటి, రాస్న, పిప్పలి, బిల్వ, పౌష్కర, శృంగి, ఆమలకి, భార్గి, గుడూచీ, నాగవల్లి కలిపి తయారు చేస్తారు.

యవాగ్రం విధినా సిద్ధం కషాయం వా పివేన్నరః । కాశహృద్‌గ్రహణీపార్శ్వహిక్కాశ్వాసప్రశాన్తయే ।। ౨౮౫.

యవాలతో సరిగ్గా తయారు చేసిన కషాయాన్ని తాగితే దగ్గు, హృద్రోగం, గ్రహణీ, పక్కవేదన, హిక్క, శ్వాస వంటి వ్యాధులు తగ్గుతాయి.

మధుకం మధునా యుక్తం పిప్పలీం శర్కరాన్వితాం । నాగరం గుड़సంయుక్తం హిక్కాఘ్నం లావణత్రయమ్ ।। ౨౮౫.

మధుకాన్ని తేనెతో, పిప్పలిని శర్కరతో, నాగరాన్ని బెల్లంతో కలిపి, మూడు రకాల ఉప్పులతో కలిపితే హిక్క తగ్గుతుంది.

కారవ్యజాజీమరిచం ద్రాక్షా వృక్షామ్లదాड़ిమమ్ । సౌవర్చ్చలం గుड़ం క్షౌద్రం సర్వారోచననాశనమ్ ।। ౨౮౫.

ఓమం, జీలకర్ర, మిరియాలు, ద్రాక్ష, చుక్కకూర, దానిమ్మ, పసుపు, బెల్లం, తేనె — ఇవన్నీ ఆకలి లేకపోవడాన్ని పోగొడతాయి.

శ్రృహ్గవేరరసఞ్చైవ మధునా సహ పాయయేత్ । అరుచిశ్వాసకాశఘ్నం ప్రతిశ్యాయకఫాన్తకమ్ ।। ౨౮౫.

తాజా అల్లం రసం తేనెతో కలిపి తాగించాలి; ఇది రుచి లేకపోవడం, ఊపిరి తడబడడం, దగ్గు, ముక్కు మూసుకుపోవడం, కఫం సమస్యలను తగ్గిస్తుంది.

వటం శ్రృఙ్గీ శిలాలోధ్రదాड़ిమం మధుకం మధు । పివేత్ తణ్డులతోయేన చ్ఛర్దితృష్ణానివారణమ్ ।। ౨౮౫.

మర్రి, శృంగి, శిలాజిత్, లోధ్రం, దానిమ్మ, యష్టిమధు, తేనె — వీటిని అన్నం ఉప్పుతో కలిపి తాగితే వాంతులు, దాహం తగ్గిపోతాయి.

గుడుచీ వాసకం లోధ్రం పిప్పలీక్షౌద్రసంయుతమ్ । కఫాన్వితఞ్జయేద్రక్తం తృష్ణఆకాసజ్వరాపహమ్ ।। ౨౮౫.

తిప్పతిక, వాసక, లోధ్రం, పిప్పలి, తేనెతో కలిపి — వీటిని రక్తంతో కూడిన కఫం ఉన్నవారికి ఇవ్వాలి; ఇది దాహం, దగ్గు, జ్వరం తగ్గిస్తుంది.

వాసకస్య రసస్తద్వత్ సమధుస్తామ్రజో రసః . శిరీషపుష్పసురసభావితం మరిచం హితం ।। ౨౮౫.

అలాగే, వాసక రసం తేనె, తామ్రపు పొడి కలిపి, శిరీషపువ్వు రసంతో మిరియాలు కలిపితే, ఇవి ఆరోగ్యానికి మంచివి.

సర్వ్వార్త్తినున్మసూరోఽథ పిత్తముక్ తణ్డులీయకం । నిర్గ్గుణ్డీ శారివా శేలురహ్కోలశ్చ విషాపహః ।। ౨౮౫.

అన్ని రకాల ఆర్టి, మసూర, తండులిక, నిర్గుండి, శారివ, శేలు, కోల — ఇవన్నీ పిత్తాన్ని తగ్గించడంలో, విషాన్ని పోగొట్టడంలో ఉపయోగపడతాయి.

మహౌషధం మృతాం క్షుద్రాం పుష్కరం గ్రన్థికోద్భవం । పివేత్ కణాయుతం క్కాథం మూర్చ్ఛాయాఞ్చ మదేషు చ ।। ౨౮౫.

మహౌషధం, మృతా, క్షుద్రా, పుష్కర, గ్రంథికోద్భవం — వీటిని కనాయుతో కలిపి కషాయం చేసి తాగితే మూర్చ, మద్యం వల్ల వచ్చిన మత్తు పోతుంది.

హిఙ్గుసౌవర్చ్చలవ్యోషైర్ద్విపలాంశైర్ఘృతాఢకం । చతుర్గుణే గవాం మూత్రే సిద్ధమున్మాదనాశనం ।। ౨౮౫.

హింగు, పసుపు, పిప్పలి సమపాళ్లలో, నాలుగు రెట్లు నెయ్యి, ఆవుపిసినీ కలిపి తయారుచేసిన ఈ మందు పిచ్చి వ్యాధిని పోగొడుతుంది.

శఙ్ఖపుష్పీవచాకుష్ఠైః సిద్ధం బ్రాహ్మీరసైర్యుతం । పురాణఆం హన్త్యపస్మారం సోన్మాదం మేధ్యముత్తమం ।। ౨౮౫.

శంఖపుష్పి, వచ, కుష్ఠ, బ్రాహ్మి రసం కలిపి నెయ్యితో తయారుచేసిన పురాతన ఔషధం అపస్మారాన్ని, పిచ్చిని పోగొట్టి, మెదడుకు మేలు చేస్తుంది.

పఞ్చగవ్యం ఘృతం తద్వత్ కుష్ఠనుచ్చాభ్యాయుతం । పటోలత్రిఫలానిమ్బగుడు వీధావణీవృషైః ।। ౨౮౫.

అలాగే, పంచగవ్య నెయ్యి, కుష్ఠ, పాటోలా, త్రిఫల, నింబగుడ, వీధ, వణీ కలిపి చికిత్సకు వాడతారు.

సకరఞ్జైర్ఘృతం సిద్ధం కుష్ఠనుద్వజ్ర్కం స్మృతం । నిమ్బం పటోలం వ్యాఘ్రీ చ గుడుచీ వాసకం తథా ।। ౨౮౫.

కరంజతో తయారైన నెయ్యి చర్మవ్యాధులకు శక్తివంతమైన మందుగా ప్రసిద్ధి; నిమ్మ, పాటోలా, వ్యాఘ్రి, తిప్పతిక, వాసక కూడా ఇందులో కలిపి వాడతారు.

కుర్య్యాద్దశపలాన్ భాగాన్ ఏకైకస్య సకుట్టితాన్ । జలద్రోణఏ విపక్తవ్యం యావత్‌పాదావశేషితం ।। ౨౮౫.

ప్రతి పదార్థాన్ని పది పళ్ల చొప్పున మెత్తగా నూరి, నీళ్లతో కూడిన పాత్రలో మూడవంతు మిగిలే వరకు మరిగించాలి.

ఘృతప్రస్థమ్ప్చేత్తేన త్రిఫలాగర్భసంయుతం । పఞ్చతిక్తమితి ఖ్యాతం సర్పిః కుష్ఠవినాశనం ।। ౨౮౫.

దీనిలో ఒక ప్రస్థ నెయ్యి, త్రిఫల గుజ్జు కలిపితే, దీనిని పంచతిక్త నెయ్యిగా పిలుస్తారు; ఇది చర్మవ్యాధులను పోగొడుతుంది.

అశీతిం వాతజాన్ రోగాన్ చత్వారింశచ్చ పైత్తికాన్ । వింశతిం శ్లైష్మికాన్ కాసపీనసార్శోవ్రణాదికాన్ ।। ౨౮౫.

ఇది వాతంతో వచ్చే ఎనభై రకాల వ్యాధులు, పిత్తంతో వచ్చే నలభై, కఫంతో వచ్చే ఇరవై, దగ్గు, ముక్కు మూసుకుపోవడం, మూలవ్యాధి, గాయాలు మొదలైన వ్యాధులను నయం చేస్తుంది.

హన్త్యన్యాన్ యోగరాజోషఽయం యథార్కస్తిమిరం ఖలు । త్రిఫలాయాః కషాయేన్ భృఙ్గరాజరసేన చ ।। ౨౮౫.

ఈ యోగరాజు ఇతర వ్యాధులను సూర్యుడు చీకటిని పోగొట్టినట్టు నాశనం చేస్తుంది; త్రిఫల కషాయం, భృంగరాజ రసం కలిపి వాడాలి.

బ్రణప్రక్షాలనఙ్కుర్యాదుపదంశప్రశాన్తయే । పటోలదలచూర్ణేన దాడిమత్వగ్రజోఽథ వా ।। ౨౮౫.

ఉల్సర్లు, ఉపదంశాన్ని శాంతిపర్చేందుకు పాటోలా ఆకుల పొడి లేదా దానిమ్మ, త్వగ్రతో కడగాలి.

గుణ్డయేచ్చ గజేనాపి త్రిఫలాచూర్ణకేన చ । త్రిఫలాయోరజోయష్టిమార్కవోత్పలమారిచై ।। ౨౮౫.

గజేన, త్రిఫల పొడి కలిపి ధూపనం చేయాలి; త్రిఫల దుమ్ము, యష్టిమధు, ఆర్క, నీలకమలం, మిరియాలు కలిపి వాడాలి.

ససైన్ధవైః పచేత్తైలమభ్యహ్గాచ్ఛర్ద్దికాపహం । సక్షీరాన్ మార్కవరసాన్ ద్విప్రస్థమధుకోత్పలైః ।। ౨౮౫.

సెందువుపు కలిపిన నూనెను మరిగించి అభ్యంగం చేయాలి; ఇది వాంతులు తగ్గిస్తుంది. పాలు, ఆర్కరసం, రెండు ప్రస్థలు యష్టిమధు, నీలకమలం కలిపి వాడాలి.

పచేత్తు తైలకుడవం తన్నస్యం పలితాపహం । నిమ్బమ్పటోలం త్రిఫలా గుడూచీ ఖదిరం వృషం ।। ౨౮౫.

నిమ్మ, పటోళ, త్రిఫల, గుడూచీ, ఖదిర, వృష అనే ఔషధాలతో నూనెను ఉడికిస్తే, అది తలలో వచ్చే తెల్ల జుట్టును తొలగిస్తుంది.

భూనిమ్బపాఠాత్రిఫలాగుడూచీరక్తచన్దనం । యోగద్వయం జ్వరం హన్తి కుష్ఠవిస్ఫోటకాదికం ।। ౨౮౫.

భూనిమ్మ, పాఠా, త్రిఫల, గుడూచీ, రక్తచందనం — ఈ రెండు మిశ్రమాలు జ్వరాన్ని, కుష్ఠు, చర్మపు పుండ్లు వంటి వ్యాధులను నశింపజేస్తాయి.

పటోలామృతభూనిమ్బవాసారిష్టకపర్పటైః । ఖదిరాన్తయుతైః క్కాథో విస్ఫోటజ్వరశాన్తికృత్ ।। ౨౮౫.

పటోళ, అమృత, భూనిమ్మ, వాస, అరిష్ట, పర్పట, ఖదిరతో చేసిన కషాయం జ్వరాన్ని, చర్మపు పుండ్లను నివారిస్తుంది.

దశమూలీ చ్ఛిన్నరుహా పథ్యా దారు పునర్నవా । జ్వర్రావద్రధిశోథేషు శిగ్రువిశ్వజితా హితాః ।। ౨౮౫.

దశమూలి, చిన్నరుహ, పథ్య, దారు, పునర్నవ, శిగ్రు, విశ్వజితా కలిపి చేసిన ఔషధాలు జ్వరం, వాపు, నీరు నిలిచే వ్యాధులకు మంచివిగా ఉంటాయి.

మధూకం నిమ్బపత్రాణి లేపః స్యాద్ వ్రణశోధనః । త్రిఫలా ఖదిరో దార్వీ న్యగ్రోధాతిబలాకుశాః ।। ౨౮౫.

మధూక, నిమ్మ ఆకులతో చేసిన లేపనం గాయాలను శుభ్రం చేస్తుంది. త్రిఫల, ఖదిర, దార్వీ, న్యగ్రోధ, అతిబల, కుశ కూడా ఉపయోగపడతాయి.

నిమ్బమూలకపత్రాణాం కషాయాః శోధనే హితాః । కరఞ్జారిష్టనిర్గుణ్డీరసో హన్యాద్ వ్రణక్రిమీన్ ।। ౨౮౫.

నిమ్మ వేర్లు, ఆకులతో చేసిన కషాయాలు శుభ్రతకు ఉపయోగపడతాయి. కరంజ, అరిష్ట, నిర్గుండీ రసం గాయాల్లో ఉండే పురుగులను నాశనం చేస్తుంది.

ధాతకీచన్దనబలాసమహ్గామధుకోత్పలైః । దార్వీమేదోన్వితైర్లేపః ససర్పిర్వ్రణరోపణః ।। ౨౮౫.

ధాతకీ, చందనం, బల, మధూక, ఉత్పల, దార్వీ, నెయ్యి, కొవ్వుతో కలిపి చేసిన లేపనం గాయాలను త్వరగా మానిపిస్తుంది.

గుగ్గులుత్రిఫలావ్యోషసమాంశైర్ఘృతయోగతః । నాడీ దుష్టవణం శూలమ్భగన్దరముఖం హరేత్ ।। ౨౮౫.

గుగ్గిళ్లు, త్రిఫల, వ్యోషం సమానంగా తీసుకుని నెయ్యితో కలిపి వాడితే, నాళాల్లో వచ్చే దుర్వాసన గల గాయాలు, నొప్పి, వాపు తొలగిపోతాయి.