అగ్నిపురాణమ్

గరుడధ్వజశ్చ విషహృత్ వాసుదేవం సదా జపేత్ । ధాన్యాదిస్థాపనే స్వప్నే అనన్తాచ్యుతమీరయేత్ ।। ౨౮౪.

గరుడధ్వజుడు విషాన్ని పోగొట్టేవాడు, వాసుదేవుడిని ఎల్లప్పుడూ జపించాలి. ధాన్యాదులను నిల్వ చేయడంలో, కలలో అనంతుడు, అచ్యుతుడిని పిలవాలి.

నారాయణఞ్చ దుఃస్వప్నే దాహాదౌ జలశాయినం । హయగ్రీవఞ్చ విద్యార్థీ జగత్సృతిం సుతాప్తయే ।। ౨౮౪.

చెడు కలలు వచ్చినప్పుడు నారాయణుడిని, దహనం లేదా అగ్నిలో జలశాయిని పేరును, విద్య కోసం హయగ్రీవుడిని, సంతానార్ధం జగత్సృష్టిని పిలవాలి.

బలభద్రం శౌర్యకార్య్యే ఏకం నామార్థసాధకమ్ ।। ౨౮౪.

బలభద్రుడు శౌర్యానికి, ఒకే పేరు కావలసిన ఫలితాన్ని సాధించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది.

ధన్వన్తరిరువాచ సిద్ధయోగాన్ పునర్వక్ష్యే మృతసఞ్జీవనీకరాన్ । ఆత్రేయభాషితాన్ దివ్యాన్ సర్వవ్యాధివిమర్దనాన్ ।। ౨౮౫.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: మళ్ళీ నేను సిద్ధమైన యోగాలను చెప్పుతున్నాను. ఇవి మృతులను బ్రతికించగలవు. ఆత్రేయుడు చెప్పిన దివ్యమైనవి, అన్ని వ్యాధులను నశింపజేస్తాయి.

ఆత్రేయ ఉవాచ విల్వాదిపఞ్చమూలస్య క్కాథః స్యాద్వాతికే జ్వరే । పావనం పిప్పలీమూలం గుడూచీ విష్వజోఽథ వా ।। ౨౮౫.

ఆత్రేయుడు ఇలా అన్నాడు: బిల్వాది పంచమూలాల కషాయం వాత జ్వరానికి ఉపయోగపడుతుంది. పిప్పలిమూలం శుద్ధికరమైనది, గుడూచీ లేదా విశ్వజ కూడా మంచివి.

ఆమలక్యభ్యా కృష్ణా వహ్నిః సర్వజ్వరాన్తకః । విల్వాగ్నిమన్థశ్యోనాకకాశ్మర్య్యః పారలా స్థిరా ।। ౨౮౫.

ఆమలకితో పాటు కృష్ణా, అగ్ని కలిపితే అన్ని జ్వరాలకు అంతం. బిల్వ, అగ్నిమంత, శ్యోనాక, కాశ్మర్య, పారలా, స్థిరా కూడా ఉన్నాయి.

త్రికణ్టకం పృశ్నిపర్ణీ వృహతీ కణ్టకారికాః । జ్వరావిపాకపార్శ్వార్త్తికాశనుత్ కుశమృలకమ్ ।। ౨౮౫.

త్రికంటక, పృశ్నిపర్ణి, వృహతి, కంటకారికా, కుశమృలకతో కలిపి జ్వరాన్ని, అజీర్ణాన్ని, పక్కవేదనను పోగొడతాయి.

గుడూచీ పర్పటీ ముస్తం కిరాతం విశ్వభేషజమ్ । వాతపిత్తజ్వరే దేయం పఞ్చభద్రమిదం స్మృతమ్ ।। ౨౮౫.

గుడూచీ, పర్పటీ, ముస్త, కిరాత, విశ్వభేషజం — ఇవి వాతపిత్త జ్వరంలో ఇవ్వాలి. ఇవి పంచభద్రంగా ప్రసిద్ధి.

త్రివృద్విశాలకటుకాత్రిఫలారగ్బధైః కృతః । సంస్కారో భేదనక్కాథః పేథః సర్వజ్వరాపహః ।। ౨౮౫.

త్రివృత్, విశాల, కటుక, త్రిఫల, అరగ్వధంతో చేసిన సంస్కారం బలమైన కషాయం. ఇది అన్ని జ్వరాలను పోగొడుతుంది.

దేవదారుబలావాసాత్రిఫలావ్యోషపద్మకైః । సవిడఙ్గైః సితాతుల్యం తచ్చూర్ణం పఞ్చకాశజిత్ ।। ౨౮౫.

దేవదారు, బల, వాస, త్రిఫల, వ్యోష, పద్మక, విడంగతో చేసిన పొడి, పంచకాశ వ్యాధులకు సమానంగా పనిచేస్తుంది.

దశమూలీశటీరాస్నాపిప్పలీవిల్వపౌష్కరైః । శ్రృఙ్గీతామలకీభార్గీగుడూచీనాగవల్లిభిః ।। ౨౮౫.

దశమూలి, శటి, రాస్న, పిప్పలి, బిల్వ, పౌష్కర, శృంగి, ఆమలకి, భార్గి, గుడూచీ, నాగవల్లి కలిపి తయారు చేస్తారు.

యవాగ్రం విధినా సిద్ధం కషాయం వా పివేన్నరః । కాశహృద్‌గ్రహణీపార్శ్వహిక్కాశ్వాసప్రశాన్తయే ।। ౨౮౫.

యవాలతో సరిగ్గా తయారు చేసిన కషాయాన్ని తాగితే దగ్గు, హృద్రోగం, గ్రహణీ, పక్కవేదన, హిక్క, శ్వాస వంటి వ్యాధులు తగ్గుతాయి.

మధుకం మధునా యుక్తం పిప్పలీం శర్కరాన్వితాం । నాగరం గుड़సంయుక్తం హిక్కాఘ్నం లావణత్రయమ్ ।। ౨౮౫.

మధుకాన్ని తేనెతో, పిప్పలిని శర్కరతో, నాగరాన్ని బెల్లంతో కలిపి, మూడు రకాల ఉప్పులతో కలిపితే హిక్క తగ్గుతుంది.

కారవ్యజాజీమరిచం ద్రాక్షా వృక్షామ్లదాड़ిమమ్ । సౌవర్చ్చలం గుड़ం క్షౌద్రం సర్వారోచననాశనమ్ ।। ౨౮౫.

ఓమం, జీలకర్ర, మిరియాలు, ద్రాక్ష, చుక్కకూర, దానిమ్మ, పసుపు, బెల్లం, తేనె — ఇవన్నీ ఆకలి లేకపోవడాన్ని పోగొడతాయి.

శ్రృహ్గవేరరసఞ్చైవ మధునా సహ పాయయేత్ । అరుచిశ్వాసకాశఘ్నం ప్రతిశ్యాయకఫాన్తకమ్ ।। ౨౮౫.

తాజా అల్లం రసం తేనెతో కలిపి తాగించాలి; ఇది రుచి లేకపోవడం, ఊపిరి తడబడడం, దగ్గు, ముక్కు మూసుకుపోవడం, కఫం సమస్యలను తగ్గిస్తుంది.

వటం శ్రృఙ్గీ శిలాలోధ్రదాड़ిమం మధుకం మధు । పివేత్ తణ్డులతోయేన చ్ఛర్దితృష్ణానివారణమ్ ।। ౨౮౫.

మర్రి, శృంగి, శిలాజిత్, లోధ్రం, దానిమ్మ, యష్టిమధు, తేనె — వీటిని అన్నం ఉప్పుతో కలిపి తాగితే వాంతులు, దాహం తగ్గిపోతాయి.

గుడుచీ వాసకం లోధ్రం పిప్పలీక్షౌద్రసంయుతమ్ । కఫాన్వితఞ్జయేద్రక్తం తృష్ణఆకాసజ్వరాపహమ్ ।। ౨౮౫.

తిప్పతిక, వాసక, లోధ్రం, పిప్పలి, తేనెతో కలిపి — వీటిని రక్తంతో కూడిన కఫం ఉన్నవారికి ఇవ్వాలి; ఇది దాహం, దగ్గు, జ్వరం తగ్గిస్తుంది.

వాసకస్య రసస్తద్వత్ సమధుస్తామ్రజో రసః . శిరీషపుష్పసురసభావితం మరిచం హితం ।। ౨౮౫.

అలాగే, వాసక రసం తేనె, తామ్రపు పొడి కలిపి, శిరీషపువ్వు రసంతో మిరియాలు కలిపితే, ఇవి ఆరోగ్యానికి మంచివి.

సర్వ్వార్త్తినున్మసూరోఽథ పిత్తముక్ తణ్డులీయకం । నిర్గ్గుణ్డీ శారివా శేలురహ్కోలశ్చ విషాపహః ।। ౨౮౫.

అన్ని రకాల ఆర్టి, మసూర, తండులిక, నిర్గుండి, శారివ, శేలు, కోల — ఇవన్నీ పిత్తాన్ని తగ్గించడంలో, విషాన్ని పోగొట్టడంలో ఉపయోగపడతాయి.

మహౌషధం మృతాం క్షుద్రాం పుష్కరం గ్రన్థికోద్భవం । పివేత్ కణాయుతం క్కాథం మూర్చ్ఛాయాఞ్చ మదేషు చ ।। ౨౮౫.

మహౌషధం, మృతా, క్షుద్రా, పుష్కర, గ్రంథికోద్భవం — వీటిని కనాయుతో కలిపి కషాయం చేసి తాగితే మూర్చ, మద్యం వల్ల వచ్చిన మత్తు పోతుంది.

హిఙ్గుసౌవర్చ్చలవ్యోషైర్ద్విపలాంశైర్ఘృతాఢకం । చతుర్గుణే గవాం మూత్రే సిద్ధమున్మాదనాశనం ।। ౨౮౫.

హింగు, పసుపు, పిప్పలి సమపాళ్లలో, నాలుగు రెట్లు నెయ్యి, ఆవుపిసినీ కలిపి తయారుచేసిన ఈ మందు పిచ్చి వ్యాధిని పోగొడుతుంది.

శఙ్ఖపుష్పీవచాకుష్ఠైః సిద్ధం బ్రాహ్మీరసైర్యుతం । పురాణఆం హన్త్యపస్మారం సోన్మాదం మేధ్యముత్తమం ।। ౨౮౫.

శంఖపుష్పి, వచ, కుష్ఠ, బ్రాహ్మి రసం కలిపి నెయ్యితో తయారుచేసిన పురాతన ఔషధం అపస్మారాన్ని, పిచ్చిని పోగొట్టి, మెదడుకు మేలు చేస్తుంది.

పఞ్చగవ్యం ఘృతం తద్వత్ కుష్ఠనుచ్చాభ్యాయుతం । పటోలత్రిఫలానిమ్బగుడు వీధావణీవృషైః ।। ౨౮౫.

అలాగే, పంచగవ్య నెయ్యి, కుష్ఠ, పాటోలా, త్రిఫల, నింబగుడ, వీధ, వణీ కలిపి చికిత్సకు వాడతారు.

సకరఞ్జైర్ఘృతం సిద్ధం కుష్ఠనుద్వజ్ర్కం స్మృతం । నిమ్బం పటోలం వ్యాఘ్రీ చ గుడుచీ వాసకం తథా ।। ౨౮౫.

కరంజతో తయారైన నెయ్యి చర్మవ్యాధులకు శక్తివంతమైన మందుగా ప్రసిద్ధి; నిమ్మ, పాటోలా, వ్యాఘ్రి, తిప్పతిక, వాసక కూడా ఇందులో కలిపి వాడతారు.

కుర్య్యాద్దశపలాన్ భాగాన్ ఏకైకస్య సకుట్టితాన్ । జలద్రోణఏ విపక్తవ్యం యావత్‌పాదావశేషితం ।। ౨౮౫.

ప్రతి పదార్థాన్ని పది పళ్ల చొప్పున మెత్తగా నూరి, నీళ్లతో కూడిన పాత్రలో మూడవంతు మిగిలే వరకు మరిగించాలి.

ఘృతప్రస్థమ్ప్చేత్తేన త్రిఫలాగర్భసంయుతం । పఞ్చతిక్తమితి ఖ్యాతం సర్పిః కుష్ఠవినాశనం ।। ౨౮౫.

దీనిలో ఒక ప్రస్థ నెయ్యి, త్రిఫల గుజ్జు కలిపితే, దీనిని పంచతిక్త నెయ్యిగా పిలుస్తారు; ఇది చర్మవ్యాధులను పోగొడుతుంది.

అశీతిం వాతజాన్ రోగాన్ చత్వారింశచ్చ పైత్తికాన్ । వింశతిం శ్లైష్మికాన్ కాసపీనసార్శోవ్రణాదికాన్ ।। ౨౮౫.

ఇది వాతంతో వచ్చే ఎనభై రకాల వ్యాధులు, పిత్తంతో వచ్చే నలభై, కఫంతో వచ్చే ఇరవై, దగ్గు, ముక్కు మూసుకుపోవడం, మూలవ్యాధి, గాయాలు మొదలైన వ్యాధులను నయం చేస్తుంది.

హన్త్యన్యాన్ యోగరాజోషఽయం యథార్కస్తిమిరం ఖలు । త్రిఫలాయాః కషాయేన్ భృఙ్గరాజరసేన చ ।। ౨౮౫.

ఈ యోగరాజు ఇతర వ్యాధులను సూర్యుడు చీకటిని పోగొట్టినట్టు నాశనం చేస్తుంది; త్రిఫల కషాయం, భృంగరాజ రసం కలిపి వాడాలి.

బ్రణప్రక్షాలనఙ్కుర్యాదుపదంశప్రశాన్తయే । పటోలదలచూర్ణేన దాడిమత్వగ్రజోఽథ వా ।। ౨౮౫.

ఉల్సర్లు, ఉపదంశాన్ని శాంతిపర్చేందుకు పాటోలా ఆకుల పొడి లేదా దానిమ్మ, త్వగ్రతో కడగాలి.