అగ్నిపురాణమ్

బాలైః సేవ్యా వచా సాజ్యా సదుగ్ధా వాథ తైలయుక్ । యష్టికాం శఙ్ఖపుష్పీం వా బాలః క్షీరాన్వితాం పివేత్ ।। ౨౮౩.

పిల్లలు వచాను నెయ్యితో, లేదా పాలతో, లేదా నూనెతో వాడాలి. లేకపోతే, యష్టికా లేదా శంఖపుష్పిని పాలలో కలిపి తాగాలి.

వాగ్రూపసమ్పద్‌యుక్తాయుర్మ్మేధాశ్రీర్వర్ద్ధతే శిశోః । వచాహ్యగ్నిశిఖావాసాశుణ్ఠీకృష్ణానిశాగదం ।। ౨౮౩.

ఒక చిన్నవాడికి మంచి మాటలు, ఆకృతి, నైపుణ్యం ఉంటే, అతని ఆయుష్షు, బుద్ధి, ఐశ్వర్యం పెరుగుతాయి. మాట్లాడటానికి అగ్ని జ్వాల నివాసమైన శుంఠి, మిరియాలు, పిప్పలి వంటివి ఉపయోగపడతాయి.

సయష్టిసైన్ధవం బాలః ప్రాతర్మేఘాకరం వివేత్ । దేవదారుమహాశిగ్రుఫలత్రయపయోముచాం ।। ౨౮౩.

ఉదయాన్నే తేనె, సైంధవ లవణం కలిపినది, దేవదారు ఫలం, పెద్ద ముల్లంగి, త్రిఫలాలు, పాలు కలిపినవి పిల్లవాడు రుచిచూడాలి.

క్కాథః సకృష్ణా మృద్వీకా కల్కః సర్వాన్ కృమీన్‌హరేత్ । త్రిఫలాభృఙ్గవిశ్వానాం రసేషు మధుసర్పిషోః ।। ౨౮౩.

ఖదిరం, నల్ల ద్రాక్ష, హరిద్రా కలిపిన ముద్ద అన్ని పురుగులను తొలగిస్తుంది. త్రిఫల, భృంగరాజం, విశ్వా రసాలు తేనె, నెయ్యితో కలిపి తాగితే కూడా మంచిది.

మేషీక్షీరే చ గోమూత్రే సిక్తం రోగే హితం శిశోః । నాసారక్తహరో నస్యాద్‌దుర్వ్వారస ఇహోత్తమః ।। ౨౮౩.

మేకపాలు, ఆవు మూత్రం కలిపి చల్లితే పిల్లవాడి వ్యాధులకు మేలు. ముక్కు రక్తస్రావం ఆపడానికి దుర్వా రసం నాసికలో వేయడం ఉత్తమం.

లశునార్ద్రకశిగ్రూణాం రసః కర్ణస్య పూరణమ్ । తైలమార్ద్రకజాత్యం వా శూలహా చౌష్ఠరోగనుత్ ।। ౨౮౩.

వెల్లుల్లి, అల్లం, ముల్లంగి రసం చెవిలో వేస్తే, లేదా అల్లం, జాతికాయతో చేసిన నూనెను వాడితే, నొప్పి తగ్గి పెదవుల వ్యాధులు పోతాయి.

జాతీపత్రం ఫలం వ్యోషం కవలం మూత్రకం నిశా । దుగ్ధక్కాథేఽభయాకల్కే సిద్ధం తైలం ద్వలిజార్త్తినుత్ ।। ౨౮౩.

జాతికాయ ఆకులు, ఫలం, త్రికటు, ముద్ద, మూత్రం, పసుపు, హరిద్రా కషాయం, అభయా ముద్దతో కలిపిన నూనెను వాడితే పళ్లూ, దవడల వ్యాధులు పోతాయి.

ధాన్యామ్బు నారికేలం గోమూత్రం క్రమూకవిశ్వయుక్ । క్కాథితం కబలం కార్య్యమధిజిహ్వాధిశాన్తయే ।। ౨౮౩.

బియ్యం నీరు, కొబ్బరి, ఆవు మూత్రం, క్రముక, విశ్వా కలిపి మరిగించిన ముద్దను నోటిలో వేసుకుంటే నాలుక, నోటి వ్యాధులు తగ్గుతాయి.

సాధితం లాఙ్గలీకల్కే తైలం నిర్గుణ్డికారసైః । గణ్డమాలాగలగణ్డౌ నాశయేన్నస్యకర్మణా ।। ౨౮౩.

లాంగలి ముద్ద, నిర్గుండి రసంతో చేసిన నూనెను నాసికలో వేస్తే గండమాల, గడ్డలు పోతాయి.

పల్లవైరర్క్కపూతీకస్నుహీరుగ్ఘాతజాతికైః । ఉద్వర్త్తయేత్ సగోమూత్రైః సర్వత్వగ్దోషనాశనైః ।। ౨౮౩.

అర్క, పూతిక, స్నుహి, ఉగ్గాత ఆకులు, ఆవు మూత్రంతో కలిపి శరీరానికి మర్దన చేస్తే అన్ని చర్మ వ్యాధులు పోతాయి.

వాకుచీ సతిలా భుక్తా వత్సరాత్ కుష్ఠనాశనీ । పథ్యా భల్లాతకీ తైలగుడపిణ్డీ తు కుష్ఠజిత్ ।। ౨౮౩.

వాకుచీ, నువ్వులు తినితే ఏడాది లోపల కుష్టు వ్యాధి పోతుంది. పథ్య, భల్లాతకి, నెయ్యి, బెల్లం ముద్ద కూడా కుష్టుని జయిస్తుంది.

పూతీకవహ్నిరజనీ త్రిఫలావ్యోషచూర్ణయుక్ । తక్రం గుదాఙ్గురే పేయం భక్ష్యా వా సగుడాఽభయా ।। ౨౮౩.

పూతిక, హరిద్రా, మంజిష్ఠ, త్రిఫల, త్రికటు పొడి, మజ్జిగ, బెల్లంతో కలిపిన కషాయం లేదా అభయా తినడం ఆరోగ్యానికి మంచిది.

ఫలదార్వ్వీవిషాణాన్తు క్కాథో ధాత్రీరసోఽథవా । పాతవ్యో రజనీకల్కః క్షౌద్రాక్షౌద్రప్రమేహిణా ।। ౨౮౩.

ఫల, దార్వీ, విషా కషాయం, లేదా ఆమలకీ రసం, లేదా పసుపు ముద్దను తేనెతో కలిపి మధుమేహి తాగాలి.

వాసాగర్భో వ్యాధిఘాతక్కాథ ఏరణ్డతైలయుక్ । వాతశోణితహృత్ పానాత్ పిప్పలీ స్యాత్ ప్లీహాహరీ ।। ౨౮౩.

వాసా మూలం, వ్యాధి నివారకమైన కషాయం, ఎరండు నూనె కలిపి తాగితే వాత రక్త వ్యాధులు పోతాయి. పిప్పలి ప్లీహా వ్యాధికి ఔషధం.

సేవ్యా జఠరిణా కృష్ణా స్నుక్‌క్షీరవహుభావితా । పయో వా రచ్యదన్త్యాగ్నివిడఙ్గవ్యోషకల్కయుక్ ।। ౨౮౩.

జఠర వ్యాధిగ్రస్తులు నల్ల మక్కలతో, స్నుహి పాలతో పదేపదే ప్రాసేస్ చేసినవి, లేదా పాలు, దంతి, విడంగ, త్రికటు ముద్ద కలిపినవి వాడాలి.

గ్రన్థికోగ్రాభయా కృష్ణా విడఙ్గాక్తా ఘృతే కస్థితా । మాంసన్తక్రం గ్రహణ్యర్శఃపాణ్డుగుల్మకృమీన్ హరేత్ ।। ౨౮౩.

గ్రంథిక, బలమైన అభయా, నల్ల మక్కలు, విడంగ, నెయ్యిలో వండిన ముద్ద తింటే పేగు వ్యాధులు, మూత్రపిండాలు, పాండు, గుల్మం, పురుగులు పోతాయి.

ఫలత్రయామృతా వాసా తిక్తభూనిమ్వజస్తథా । క్కాథః సమాక్షికో హన్యాత్ పాణ్డురోగం సకామలం ।। ౨౮౩.

త్రిఫల, గుడూచి, వాసా, చేదు మట్టి, అంబ కషాయాన్ని తేనెతో కలిపి తాగితే పాండు వ్యాధి, కామల పోతాయి.

రక్తపిత్తీ పివేద్వాసాసురసం ససితం మధు । వరీద్రాక్షాబలాశుణ్ఠీసాధితం వా పయః పృథక్ ।। ౨౮౩.

రక్తపిత్తంతో బాధపడేవారు వాసా రసం, పంచదార, తేనె కలిపి తాగాలి. లేకపోతే వరి, ద్రాక్ష, బల, శుంఠి కలిపిన పాలను వేర్వేరుగా తాగవచ్చు.

బరీ విదారీ పథ్యా చ బలాత్రయం సవాసకం । శ్వదంష్ట్రామధుసర్పిర్భ్యామాలిహేత్ క్షయరోగవాన్ ।। ౨౮౩.

బరీ, విదారి, పథ్య, మూడు రకాల బల, వాసా, శ్వదంష్ట్ర, తేనె, నెయ్యితో కలిపి క్షయరోగి లేపనంగా తీసుకోవాలి.

పథ్యాశిగ్రుకరఞ్జార్కత్వక్‌సారం మధుసిన్ధుమత్ । సమూత్రం విద్రధిం హన్తి పరిపాకాయ తన్త్రజిత్ ।। ౨౮౩.

పథ్య, శిగ్రు, కరణ్జ, అర్కచెట్టు తొక్క రసాన్ని తేనె, సైంధవ లవణంతో కలిపి మూత్రంతో తీసుకుంటే, అది పుండ్లు పోగొట్టడంలో, అవి మెత్తబడటానికి ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది.

త్రివృతా జీవతీ దన్తీ మఞ్జిష్ఠా శర్వరీద్వయం । తార్క్షజం నిమ్బపత్రఞ్చ లేపః శస్తో భగన్దరే ।। ౨౮౩.

త్రివృత, జీవతి, దంతి, మంజిష్ఠ, రెండు రకాల శర్వరి, తార్క్షజ, నింబపత్రాలతో చేసిన లేపనం భాగందర వ్యాధికి మంచిదిగా ఉంటుంది.

రుగ్ఘాతరజనీలాక్షాచూర్ణాజక్షౌద్రసంయుతా । వాసోవత్తిర్వ్రణే యోజ్యా శోధనీ గతినాశనీ ।। ౨౮౩.

రుగ్ఘాట, రాజనీ, లక్ష, తేనె, మేకపాలు కలిపిన పొడి గాయంపై పూతగా వేసితే, అది గాయాన్ని శుభ్రపరిచి, రసాన్ని తగ్గిస్తుంది.

శయామాయష్టినిశాలోధ్రపద్మకోత్పలచన్దనైః । సమరీచైః శ్రృతం తైలం క్షీరే స్యాద్ వ్రణరోహణం ।। ౨౮౩.

శ్యామ, యష్టిమధుక, హరిద్ర, లోధ్ర, పద్మ, ఉత్పల, చందనం, మరీచాలతో పాలు కలిపి నూనెను ఉడికిస్తే, ఆ నూనె గాయాలు త్వరగా మానిపించడంలో సహాయపడుతుంది.

శ్రీకార్పాసదలైర్భస్మఫలోపలవణా నిశా । తత్పిణ్డీస్వేదనం తామ్రే సతైలం స్యాత్ క్షతౌషధం ।। ౨౮౩.

శ్రీ, కార్పాసా ఆకులు, బస్మ, ఫలోపల, ఉప్పు, హరిద్రతో చేసిన పిండిని నూనెతో కలిపి రాగి మీద వేడి చేసి పూతగా వేస్తే, అది పుండ్లకు ఔషధంగా పనిచేస్తుంది.

కుమ్భీసారం పయోయుక్తం వహ్నిగ్ధం వ్రణే లిపేత్ । తదేవ నాశయేత్సేకాన్నారికేలరజోఘృతమ్ ।। ౨౮౩.

కుంభీసారాన్ని పాలు కలిపి మంటపై వేడి చేసి గాయంపై పూతగా వేయాలి. అదే పదార్థాన్ని అన్నం, కొబ్బరి పొడి, నెయ్యితో కలిపితే వాపును తొలగిస్తుంది.

విశ్వాజమోదసిన్ధూత్థచిఞ్చాత్వగ్భిః సమాభయా । తక్రేణోష్ణామ్బునా వాథ పీతాతీసారనాశనీ ।। ౨౮౩.

విశ్వ, అజమోద, సైంధవ లవణం, చింతచెట్టు తొక్క, అభయతో కలిపి మజ్జిగ లేదా వేడి నీటితో తీసుకుంటే దీర్ఘకాలిక విరేచనాన్ని తగ్గిస్తుంది.

వత్సకాతివిషావిశ్వవిల్లముస్తశ్రృతం జలం । సామే పురాణేఽతీసారే సాసృక్‌శూలే చ పాయయేత్ ।। ౨౮౩.

వత్సక, అతివిష, విశ్వవిల్ల, ముస్తాతో చేసిన కషాయాన్ని పాత విరేచనంలో లేదా రక్తస్రావంతో కూడిన కడుపు నొప్పిలో తాగిస్తే ఉపశమనం కలుగుతుంది.

అఙ్గాదగ్ధం సుగతం సిన్ధుముష్ణామ్బునా పివేత్ । శూలవాన్థ వా తద్ధి సిన్ధుహింగుకణాభయా ।। ౨౮౩.

శరీరంలో కాలినట్లుగా బాధ ఉన్నవారు సైంధవాన్ని వేడి నీటితో తాగితే ఉపశమనం కలుగుతుంది. కడుపు నొప్పి ఉన్నవారు సైంధవ, హింగు, కణ, అభయ కలిపి తాగితే మంచిది.

కటురోహోత్కణాతహ్కలాజచూర్ణం మధుప్లుతం । వస్త్రచ్ఛిద్రగతం వక్త్రే న్యస్తం తృష్ణాం వినాశయేత్ ।। ౨౮౩.

కటురోహి, ఉత్కణ, కలాజా పొడిని తేనెతో కలిపి వస్త్రంలో పెట్టి నోటిలో ఉంచితే దాహాన్ని పోగొడుతుంది.