అగ్నిపురాణమ్

గిరిమృచ్చన్దనం లాక్షా మాలతీ కలికా తథా । సంయోజ్యా యా కృతా వర్త్తిః క్షతశుక్రహరీ తు సా ।। ౨౭౯.

పర్వత మట్టి, చందనం, లక్క, మల్లె పువ్వు ముక్కలు కలిపి లేపం చేయడం వల్ల వీర్య సంబంధమైన గాయాలు తగ్గిపోతాయి.

వ్యోషం త్రిఫలయా యుక్తం తుచ్ఛకఞ్చ తథా జలమ్ । సర్వాక్షిరోగశమనం తథా చైవ రసాఞ్జనమ్ ।। ౨౭౯.

త్రిఫలతో కలిపిన వ్యోషం, తుచ్ఛకము, నీళ్లు కలిపి కళ్ల వ్యాధులు పోవడానికి ఉపయోగపడతాయి. అలాగే రసాంజనం కూడా మంచిది.

ఆజ్యభృష్టం శిలాపిష్టం లోధ్రకాఞ్జీకసైన్ధవైః । ఆశ్చ్యోతనావినాశాయ సర్వనేత్రామయే హితమ్ ।। ౨౭౯.

నెయ్యిని రాయి మీద నూరి, లోధ్రం, పులిసారు, సైంధవ లవణం కలిపి కళ్లను కడగడం, అన్ని కళ్ల వ్యాధులకు మంచిది.

గిరిమృచ్చన్దనైర్లేపో వరిర్నేత్రస్య శస్యతే । నేత్రామయవిఘాతార్థం త్రిఫలాం శీలయేత్ సదా ।। ౨౭౯.

పర్వత మట్టి, చందనం కలిపిన లేపం కళ్లకు రాయడం మంచిది. కళ్ల వ్యాధులు రాకుండా ఉండాలంటే త్రిఫలాను ఎప్పుడూ వాడాలి.

రాత్రౌ తు మధుసర్పిభ్యాం దీర్ఘమాయుర్జ్జిజీవిషుః । శతావరీరసే సిద్ధౌ వృష్యౌ క్షీరఘృతౌ స్మృతౌ ।। ౨౭౯.

రాత్రి పూట దీర్ఘాయువు కోరేవారు తేనె, నెయ్యి వాడాలి. శతావరి రసాన్ని పాలు, నెయ్యితో కలిపి తీసుకుంటే బలాన్ని పెంచుతుంది.

కలమ్బికాని మాషాశ్చ వృష్యౌ క్షీరఘృతౌ తథా । ఆయుష్యా త్రిఫలా జ్ఞేయా పూర్వవన్మధుకాన్వితా ।। ౨౭౯.

కలంబిక, మాషాలు పాలు, నెయ్యితో కలిపి తీసుకుంటే బలాన్ని ఇస్తాయి. త్రిఫలాను యష్టిమధుకతో కలిపి తీసుకుంటే ఆయుష్షు పెరుగుతుంది.

మధుకాదిరసోపేతా బలీపలితనాశినీ । వచాసిద్ధఘృతం విప్రం భూతదోషవినాశనమ్ ।। ౨౭౯.

యష్టిమధుక మొదలైన రసాలు బలాన్ని ఇస్తాయి, వెంట్రుకలు తెల్లబడడాన్ని తగ్గిస్తాయి. వచాతో చేసిన నెయ్యి భూతదోషాలను పోగొడుతుంది.

కవ్యం బుద్ధిప్రదఞ్చైవ తథా సర్వార్థసాధనమ్ । వలాకల్కకషాయేణ సిద్ధమభ్యఞ్జనే హితమ్ ।। ౨౭౯.

కవిత్వం జ్ఞానాన్ని పెంచుతుంది, అన్ని కార్యాలు సాఫల్యం కలిగిస్తుంది. వల, కల్క కషాయం కలిపిన లేపనం మర్దనకు మంచిది.

రాస్నాసహచరైర్వాపి తైలం వాతవికారిణామ్ । అనభిష్యన్ది యచ్చాన్నం తద్‌వ్రణేషు ప్రశస్యతే ।। ౨౭౯.

రస్న, సహచరాలతో చేసిన నూనె వాయు సంబంధ వ్యాధులకు మంచిది. జీర్ణానికి ఆటంకం కలిగించని ఆహారం గాయాలకు మంచిది.

శక్తుపిణ్డీ తథైవామ్లా పాచనాయ ప్రశస్యతే । పక్కస్య చ తథా భేదే నిమ్బచూర్ణఞ్చ రోపణే ।। ౨౭౯.

శక్తు పిండ్లు, పులుపు పదార్థాలు జీర్ణానికి మంచివి. పుండ్లకు, అవి మానిపించడానికి వేప పొడి ఉపయోగపడుతుంది.

తథా శూచ్యుపచారశ్చ బలికర్మ విశేషతః । సూతికా చ తథా రక్షా ప్రాణినాన్తు సదా హితా ।। ౨౭౯.

అలాగే శుభ్రత, ప్రత్యేకంగా బలి క్రతువులు చేయడం ముఖ్యమైనవి. ప్రసూతి స్త్రీలకు రక్షణ కల్పించడం అన్ని ప్రాణులకు ఎప్పుడూ మేలు చేస్తుంది.

భక్షణం నిమ్బపత్రాణాం సర్పదష్టస్య భేషజమ్ । తాలనిమ్బదలఙ్కేశ్యం జీర్ణన్తైలం యవా ఘృతమ్ ।। ౨౭౯.

చెడు పాము కాటు తగిలినవారికి వేప ఆకులు తినడం మంచిది. అలాగే తాళపాక, వేప ఆకులు, పాత నూనె, యవలు, నెయ్యి కలిపి పట్టినా ప్రయోజనం కలుగుతుంది.

ధూపో వృశ్చికదష్టస్య శిఖిపత్రఘృతేన వా । అర్కక్షీరేణ సంపిష్టం లోపా వీజం పలాశజం ।। ౨౭౯.

చీమ కాటు బాధకు నెమలి రెక్కతో చేసిన నెయ్యిని ధూపం వేయడం లేదా అర్కపాలుతో కలిపిన తామర గింజ, మోదుగ గింజల ముద్దను పట్టడం మంచిది.

వృశ్చికార్త్తస్య కృష్ణా వా శివా చ ఫలసంయుతా । అర్కక్షీరం లితం తైల పలలఞ్చ గుड़ం సమమ్ ।। ౨౭౯.

చీమ కాటు బాధకు మక్కల చెట్టు లేదా శివా మొక్క పండుతో కలిపి, అర్కపాలు, నూనె, మట్టి, బెల్లం సమానంగా కలిపి పట్టినా ఉపశమనం కలుగుతుంది.

పానాజ్జయతి దుర్బారం శ్వవిషం శీఘ్రమేవ తు । పీత్వా మూలం త్రివృత్తుల్యం తణ్డులీయస్య సర్పిషా ।। ౨౭౯.

పిచ్చికుక్క కాటు వల్ల కలిగే తీవ్రమైన విషాన్ని తండులీయ మూలాన్ని త్రివృత్తుతో సమానంగా నెయ్యితో కలిపి తాగితే త్వరగా జయించవచ్చు.

సర్పకీటవిషాణ్యాశు జయత్యతిబలాన్యపి । చన్దనం పద్మకఙ్కుష్ఠం తలామ్బూశీరపాటలాః ।। ౨౭౯.

పాములు, పురుగుల విషం ఎంత బలమైనదైనా, చందనం, పద్మక, కుష్ట, తాళపాక, ఉసిర, పటల వంటి ఔషధాలతో త్వరగా పోతుంది.

నిర్గుణ్డీ శారివా సేలుర్లూతావిషహరో గదః । శిరోవిరేచనం శస్తం గుड़నాగరకం ద్విజ ।। ౨౭౯.

నిర్గుండి, శారివ, సెలు, లూతా వంటి మొక్కలు విషానికి మందు. తల శుద్ధికి బెల్లం, శుంఠి చాలా మంచివి, ఓ ద్విజుడా.

స్నేహపానే తథా వస్తౌ తైలం ఘృతమనుత్తమమ్ । స్వేదనీయః పరో వహ్నిః శీతామ్భః స్తమ్భనం పరమ్ ।। ౨౭౯.

అభ్యంతరంగా నూనె, నెయ్యి తాగడం, వాస్తి చేయడం ఉత్తమం. బాగా వేడి వేడి ఆవిరి ఇవ్వడం మంచిది. చల్లని నీరు అడ్డుకునే ఔషధంగా ఉపయోగపడుతుంది.

త్రివృద్ధి రేచనే శ్రేష్ఠా వమనే మదనం తథా । వస్తిర్విరేకో వమనం తైలం సర్పిస్తథా మధు ।। ౨౭౯.

వాంతికి త్రివృత్తు ఉత్తమం, వాంతికి మదన ఫలం మంచిది. వాస్తి, శుద్ధి, వాంతి, నూనె, నెయ్యి, తేనె వీటిని అవసరానికి అనుసరించి వాడాలి.

వాతపిత్తబలాశానాం క్రమేణ పరమౌషధం ।। ౨౭౯.

వాత, పిత్త, కఫ దోషాలకు ఇవే అత్యుత్తమ ఔషధాలు. వాటిని క్రమంగా వాడాలి.

ధన్వన్తరిరువాచ శారీరమానసాగన్తుసహజా వ్యాధయో మతాః । శారీరా జ్వరకుష్ఠాద్యాః క్రోధాద్యా మానసా మతాః ।। ౨౮౦.

ధన్వంతరి ఇలా అన్నారు: శరీర సంబంధమైనవి, మానసికమైనవి, బయటి కారణాలవల్ల వచ్చేవి, సహజంగా కలిగేవి — ఇవే వ్యాధులుగా భావించబడతాయి. శరీర సంబంధ వ్యాధుల్లో జ్వరం, చర్మ వ్యాధులు ఉంటాయి; కోపం మొదలైనవాటివల్ల మానసిక వ్యాధులు కలుగుతాయి.

ఆగన్తవో విఘాతోత్థాః సహజాః క్షుజ్జరాదయః । శారీరాగన్తునాశాయ సూర్య్యవారే ఘృతం గుड़మ్ ।। ౨౮౦.

బయటి కారణాల వల్ల గాయాల వల్ల వ్యాధులు వస్తాయి. సహజంగా కలిగేవి ఆకలి, వృద్ధాప్యం. శరీర సంబంధ, బయటి వ్యాధులను పోగొట్టేందుకు ఆదివారం నాడు నెయ్యి, బెల్లం సమర్పించాలి.

లవణం సహిరణ్యఞ్చ విప్రాయాపూపమర్పయేత్ । చన్ద్రే చాభ్యఙ్గదో విప్రే సర్వరోగైః ప్రముచ్యతే ।। ౨౮౦.

ఉప్పు కలిపిన అప్పం, బంగారం బ్రాహ్మణునికి సమర్పించాలి. చంద్రవారంలో బ్రాహ్మణునికి అభ్యంగనం చేయిస్తే అన్ని వ్యాధులు పోతాయి.

తైలం శనైశ్చరే దద్యాదాశ్వినే గోరసాన్నదః । ఘృతేన పయసా లిఙ్గం సంస్నాప్య స్యాద్రుగుజ్ఝితః ।। ౨౮౦.

శనివారం నాడు నూనె ఇవ్వాలి. అశ్విని నక్షత్రంలో పాలు, అన్నం సమర్పించాలి. నెయ్యి, పాలను లింగానికి అభిషేకం చేస్తే వ్యాధులు తొలగిపోతాయి.

గాయత్ర్యా హావయేద్వహ్నౌ దూర్వాన్త్రిమధురాప్లుతామ్ । యస్మిన్ భే వ్యాధిమాప్నోతి తస్మిన్ స్నానం బలిః శుభే ।। ౨౮౦.

గాయత్రి మంత్రంతో మూడు రకాల మధుర పదార్థాల్లో ముంచిన దర్భను అగ్నిలో హోమం చేయాలి. వ్యాధి వచ్చిన చోటే స్నానం చేసి, బలి సమర్పించాలి.

మానసానాం రుజాదీనాం విష్ణోః స్తోత్రం హరం భవేత్ । వాతపిత్తకఫా దోషా ధాతవశ్చ తథా శ్రృణు ।। ౨౮౦.

మానసిక బాధలకు విష్ణువు స్తోత్రం పారదోషం. ఇప్పుడు వాత, పిత్త, కఫ దోషాలు, ధాతువుల గురించి విను.

భుక్తం పక్కాశయాదన్నం ద్విధా యాతి చ సుశ్రుత । అంశేనైకేన కిట్టత్వం రసతాఞ్చాపరేణ చ ।। ౨౮౦.

సుశ్రుతా! తిన్న ఆహారం కడుపులో జీర్ణమై రెండు భాగాలవుతుంది. ఒకటి మలమయ్యే భాగం, మరొకటి రసమయ్యే భాగం.

కిట్టభాగో మలస్తత్ర విణ్మూత్రస్వేదదూషికాః । నాసామలహ్కర్ణమలం తథా దేహమలఞ్చ యత్ ।। ౨౮౦.

మల భాగం వల్ల మలము, మూత్రం, చెమట, ముక్కు, చెవి తదితర శరీర మలాలు ఏర్పడతాయి.

రసభాగాద్రసస్తత్ర సమాచ్ఛోణితతాం వ్రజేత్ । మాంసం రక్తాత్తతో మేదో మేదసోఽస్థ్నశ్చ సమ్భవః ।। ౨౮౦.

రస భాగం వల్ల రసం, ఆ రసం రక్తమవుతుంది. రక్తం వల్ల మాంసం, మాంసం వల్ల మెద, మెద వల్ల ఎముకలు ఏర్పడతాయి.